Miał dwadzieścia dwa lata, parę gumowych rękawic z marketu przy rondzie i jedno zdanie w głowie: jeśli wszyscy czekają, aż zacznie ktoś inny, ta rzeka tak zostanie. Nazywał się Kacper Woźniak. Na Instagramie znano go jako "Kacper od rzeki". Studiował ochronę środowiska zaocznie, a na co dzień pracował w warsztacie samochodowym na obrzeżach Tarnobrzega, przy ulicy Wiślanej.
Przez miasto płynęła Trześniówka – niewielka rzeka, o której nikt już nie pamiętał, że kiedyś dzieci łowiły w niej płotki. Teraz na zakolu za mostem kolejowym leżały warstwy śmieci jak geologiczne osady: butelki po piwie, reklamówki z Biedronki, opony, resztki jakiegoś starego roweru wystającego z mułu. Miejscami wody w ogóle nie było widać spod tego wszystkiego.
Kacper mijał to miejsce codziennie, jadąc do pracy na skuterze. Myślał to samo co setki innych ludzi: ktoś powinien to w końcu ogarnąć. Aż 3 lutego zadał sobie inne pytanie. A dlaczego nie ja. I wszedł do wody w kaloszach, które kupił dzień wcześniej za czterdzieści złotych na targu.
Na początku było ich pięcioro – koledzy z warsztatu, sąsiad z bloku, dziewczyna, z którą wcześniej nawet się nie znał, bo mieszkała po drugiej stronie osiedla. Wyciągali butelki, zwijali folię w wielkie bele, ładowali na taczkę pożyczoną od ogrodnika działkowego. Ale sprzątanie rzeki to nie jest dziesięciominutowe nagranie z ładną muzyką. Smród był taki, że pierwszego tygodnia dwóch chłopaków zwymiotowało na brzegu. Upał, zamulona woda sięgająca do pasa, ciężar mokrych worków, które rwały ręce. Po trzech tygodniach zostały właściwie dwie osoby. Potem została jedna.
Kacper wracał nad Trześniówkę codziennie po pracy, między siedemnastą a dwudziestą. Rodzicom mówił, że idzie na siłownię albo do kolegi grać w FIFA. A szedł nad rzekę, sam, z workami na śmieci Lidla kupionymi za własne pieniądze – po dziewięć złotych za rolkę, licząc, że jedna wystarczy mu na dwa tygodnie.
Nie czekał na grant ani na dotację z urzędu miasta. Kupował sprzęt sam – rękawice, buty gumowe, worki, w końcu prosty koszyk do wyławiania śmieci z wody, który zamówił przez internet. Razem z tym, co dołożyli koledzy, wydał na to około sześciu tysięcy złotych z własnej kieszeni przez pół roku.
We wrześniu, w wieczór, który zapamiętał chyba najlepiej, siedział przy kuchennym stole i smarował maścią pękającą skórę na piętach, bo od dwóch tygodni schodziła płatami, jakby ktoś zdejmował z niego skarpetki warstwa po warstwie. Telefon leżał obok talerza, ekranem do góry. Pod najnowszym zdjęciem – tym samym kamieniem na brzegu, zrobionym z tej samej odległości co miesiąc wcześniej, żeby było widać, że to nie montaż – ktoś napisał: "no weź, to musi być AI, taka różnica w dwa tygodnie to niemożliwe". Komentarz miał już czterdzieści polubień, było wpół do dziesiątej wieczorem. Matka stanęła w drzwiach kuchni z kubkiem w ręku i powiedziała tylko: "Kacper, przestań tam wchodzić bez kaloszy ochronnych, bo ci noga zgnije, a oni i tak napiszą, że to fotoszop". Nie odpowiedział od razu. Odkręcił maść, nałożył jeszcze jedną warstwę na podeszwę, poczekał, aż wchłonie się w pękniętą skórę, i dopiero wtedy sięgnął po telefon. Napisał pod komentarzem jedno zdanie: "Zrobiłem to własnymi rękami" – i dodał kolejne zdjęcie tego samego kamienia, zrobione minutę wcześniej, z datownikiem w rogu. Potem wstał, wciągnął skarpety na obandażowane stopy, wsunął nogi w te same kalosze z targu i nazajutrz po pracy poszedł nad rzekę jak zawsze, między siedemnastą a dwudziestą.
W kwietniu odezwał się do niego lokalny radny – najpierw telefon, potem kawa w barze mlecznym przy Rynku, gdzie zapytał wprost, ile by kosztowało postawienie koszy wzdłuż brzegu. Zaraz po nim przyjechała ekipa z regionalnej telewizji i nagrała go po kolana w mule, z workiem przewieszonym przez ramię. A w maju, kiedy pod jednym z postów oskarżenia o sztuczną inteligencję rozlały się na dobre – dziesiątki komentarzy w ciągu jednego popołudnia – na te same zdjęcia trafił właściciel sieci sklepów sportowych. Napisał pod spodem krótko: "Jeśli chęć zdobycia lajków każe komuś czyścić rzekę gołymi rękami, to chyba właśnie o to chodzi w mediach społecznościowych, kiedy działają dobrze jak trzeba". Nazwał go swoim "bohaterem tygodnia". Tego wieczoru telefon Kacpra nie przestawał wibrować.
Fundacja zajmująca się czystością rzek w Polsce zaproponowała mu współpracę przy większym projekcie na Wiśle. Aktywista znany z akcji sprzątania plaż nad Bałtykiem napisał o nim jedno zdanie w swoich mediach. A 12 września do Tarnobrzega przyjechał wiceprezydent miasta z przedstawicielem lokalnego oddziału ochrony środowiska, uścisnął mu dłoń nad brzegiem i obiecał koparkę do wywózki hałd namułu sprzed mostu. Koparka rzeczywiście przyjechała tydzień później, razem z dwoma kontenerami. Ale zanim to się stało, przez pół roku był tylko on, worek i metr brzegu.
W każdym wywiadzie powtarzał to samo zdanie: "Nie rozumiem, po co ludzie wrzucają śmieci do rzeki, skoro kontener stoi sto metrów dalej". Nazajutrz po tym, jak koparka wywiozła ostatnią hałdę sprzed mostu, wrócił tam po pracy i zobaczył na oczyszczonym brzegu nową reklamówkę z Biedronki, jakby ktoś rzucił ją wczoraj wieczorem. Postawił obok kosz na śmieci, który kupił za własne pieniądze, i poszedł dalej wzdłuż brzegu z workiem.
W październiku, kiedy zrobiło się chłodniej, Kacper przyszedł nad Trześniówkę po raz ostatni w tym sezonie – już nie sam, tylko z grupą uczniów z pobliskiego liceum, którzy zgłosili się po tym, jak zobaczyli jego relację na Instagramie. Stanął na brzegu, tam gdzie kiedyś woda w ogóle nie była widoczna spod śmieci, i po prostu podał komuś worek. Rzeka płynęła, czysta na tyle, że było widać kamienie na dnie. Nikt nic nie musiał mówić. Wystarczyło, że ktoś wziął ten worek z jego ręki i wszedł do wody obok niego.
