Mam na imię Roman, mam pięćdziesiąt cztery lata i warsztat samochodowy w Radomiu, który ojciec budował przez trzydzieści lat. Sześć stanowisk, dwie windy, klienci, którzy przyjeżdżają nawet z Warszawy, bo nikt inny nie bierze się za stare volvo tak jak my. W styczniu tego roku ojciec zmarł. A trzy dni po pogrzebie moja teściowa, Halina, przyszła do mnie z teczką.
Powiedziała, że skoro Kamila, jej córka, jest dziedziczką, to warsztat trzeba przepisać na wnuki. Że ja jestem już stary, że zawał mnie kiedyś zabije, że rodzina musi mieć papier. Mówiła to wszystko przy zupie ogórkowej, której nie tknęła ani łyżką.
Kamila siedziała obok i kroiła chleb małymi, równymi kromkami. Nie odezwała się ani razu.
Halina rozłożyła przede mną plik dokumentów. Akt darowizny. Już wypełniony, czekał tylko mój podpis. Mówiła: „Roman, to przecież dla twoich własnych dzieci". Miała nawet notariusza umówionego na czwartek. Na czwartek, rozumiecie? Człowiek jeszcze ojca nie zdążył opłakać, a tu już mi każą przepisać majątek.
Najgorsze, że w oczach Kamili widziałem, że ona o wszystkim wiedziała.
Nie krzyczałem. Nie trzasnąłem drzwiami. Zapytałem tylko, czy naprawdę ona, moja żona przez dwadzieścia osiem lat, to podpisała. Kamila odłożyła nóż. Powiedziała: „Wiesz, że mama ma rację. Zawsze o ciebie drżę. A dzieci muszą mieć przyszłość".
Dzieci. Nasz syn, Marek, dwadzieścia cztery lata, trzeci rok studiuje grafikę. Córka, Zosia, pracuje w Biedronce na kasie i mówi, że jej „tak jest dobrze". Oboje nigdy nie chcieli słyszeć o warsztacie. Zosia powiedziała mi kiedyś, że smród oleju przyprawia ją o mdłości. Marek na widok klucza dynamometrycznego zapytał, czy to jakieś retro ustrojstwo do gier. Przekazać im warsztat to jak dać skrzypce człowiekowi, który nie odróżnia nut.
Ale Halina się uparła. „Jak nie podpiszesz, to pójdziemy do sądu. Kamila ma prawo do połowy. Poza tym wiesz, ile kosztuje taka rozprawa? Zjedzą cię koszty".
I wiecie, co jest najgorsze? Że ona miała rację, przynajmniej na papierze. Ojciec w dziewięćdziesiątym ósmym przepisał firmę na mnie, ale lokal był kupiony po ślubie, więc formalnie wchodził do wspólnego majątku. Halina to wiedziała. Wiedziała też, że nie mam oszczędności, bo ojciec chorował długo, a lekarze brali po osiemset złotych za wizytę. Wiedziała, że jedyne, co mi zostało, to dobre nazwisko u klientów i ręce, które potrafią z Audi z 2001 roku zrobić igłę.
W czwartek nie pojechałem do notariusza. W piątek rano w warsztacie czekała na mnie policja. Wezwana przez Halinę, jak się później okazało — zgłosiła rzekome zatajenie dochodów firmy. Funkcjonariusze przejrzeli papiery, poprosili o księgę przychodów, spisali protokół. Sprawę umorzono po trzech tygodniach, bo księgowa miała wszystko czyste jak łza, ale plotka po Radomiu już poszła, i dwóch stałych klientów przestało do mnie przyjeżdżać. Do dziś nie oddzwonili.
Kamila wyprowadziła się do matki. Zabrała pościel, żelazko i nasze wspólne zdjęcie z wakacji w Chorwacji, na którym mieliśmy po dwadzieścia lat.
Siedziałem w kuchni i słuchałem, jak za oknem biega sąsiadów pies, taki bury kundel spod dwunastki, i szczeka na latarnię. Zawsze na tę samą latarnię. Zawsze o siedemnastej dwadzieścia. Taka głupia rzecz, a jakoś trzymała mnie przy życiu.
I wtedy przyszedł list polecony.
Gruby, firmowy papier. „Urząd Dzielnicy Radom-Śródmieście". Pismo w sprawie zmiany właściciela nieruchomości. Okazało się, że dwa tygodnie przed śmiercią ojciec złożył w urzędzie wniosek o przeniesienie tytułu własności lokalu na mnie, z klauzulą wyłączającą wspólność majątkową. Ojciec, widząc, co się dzieje w naszym małżeństwie, po prostu mnie zabezpieczył. Do końca życia.
Halina nie znała tej klauzuli. Kamila też nie.
Siedziałem nad tym listem chyba z godzinę. Potem wyciągnąłem butelkę zimnej czystej z lodówki. Nalałem sobie kieliszek, ale nie wypiłem. Patrzyłem na ten kieliszek i w pewnym momencie zacząłem się śmiać. Nie głośno, nie z ulgi. Ot tak, człowiek się śmieje, kiedy wszystko naraz okazuje się inne, niż myślał.
Zadzwoniłem do Warsztatu Orzeszkowej, konkurencji z ulicy obok. Zapytałem, czy odkupią ode mnie dwie windy, spawarkę i tester diagnostyczny. Wartości sprzętu było ze sto osiemdziesiąt tysięcy.
— Bierzesz to? — zapytałem Wacka, właściciela.
— Biorę — powiedział bez chwili wahania. Podał cenę o dziesięć procent niższą. Nie targowałem się.
Miesiąc później warsztat był pusty. Halina przyszła po raz pierwszy od tego czasu, miała minę, jakby zjadła cytrynę. Krzyczała, że niszczę dziedzictwo dzieci. Że jestem wyrodnym dziadkiem. Powiedziałem jej, że majątek to nie muzeum, tylko decyzja. I że ja swoją już podjąłem.
Wtedy położyła na stole kopertę. Z sądu. Widać było, że długo ją trzymała w torebce, bo rogi były pozaginane. Wewnątrz — pozew o podział firmy.
Zaniosłem tę kopertę do mecenasa Krupy, który prowadził jeszcze sprawy ojca.
— Panie Romanie — powiedział, odkładając okulary na biurko. — Ten pozew był martwy, zanim go złożyli. Nieruchomość ma pan na podstawie decyzji administracyjnej z klauzulą wyłączającą wspólność. Nie ma majątku wspólnego do podziału, bo nigdy nim nie był. One po prostu nie sprawdziły papierów, zanim poszły do sądu.
— To po co składały?
— Bo liczyły, że pan się przestraszy i podpisze ugodę, zanim sąd to wszystko rozpatrzy. To się nazywa presja, nie prawo.
Uśmiechnęła się wtedy Halina, tym swoim wąskim uśmiechem, jakby wszystko znowu miało pójść po jej myśli. Ja już wiedziałem, że nie pójdzie.
Dlatego dzisiaj stoję przed wejściem do urzędu skarbowego w Radomiu i czekam na Kamilę. Celowo umówiłem się z nią na szesnastą, bo wiem, że o tej porze Halina zawsze je jogurt i ogląda serial. Nie będzie jej przy telefonie.
Kamila podchodzi. Stoi przede mną w płaszczu, który kupiłem jej w zeszłym roku w Krakowie na Kazimierzu. Jest za duży, zawsze był. A może to ona schudła.
Otwieram przed sobą nowy plik dokumentów. Tym razem to ja je przygotowałem. Dwa komplety.
Pierwszy to podział majątku. Prosty, na jednej stronie. Lokal zostaje mi, bo jest z majątku odrębnego. Mieszkanie przy ulicy Struga zostaje jej, bo połowę kupiliśmy za jej wkład z emerytury zmarłej ciotki. To uczciwe. Więcej niż uczciwe, biorąc pod uwagę, że rynek nieruchomości w Radomiu przez ostatnie trzy lata drgnął o czterdzieści procent.
Kamila bierze dokument. Czyta powoli, linijka po linijce. W oddali wyją syreny, ale one jakby nas nie dotyczą.
— Podpisujesz jeden z tych — mówię.
Drugi to moja decyzja, którą chcę jej wręczyć przy świadku, bo tak mi doradził adwokat. W tym drugim jest też warsztat. Tyle że warsztat już nie istnieje jako firma. Istnieje jako kapitał, który w zeszłym tygodniu wpłaciłem w całości na konto fundacji, prowadzącej wieczorowe kursy mechaniki dla osieroconych dzieci.
— Wpłaciłeś… ile? — pyta Kamila. Głos jej drży, ale to drżenie jest zimne, nie zaskoczone.
— Wszystko, co ojciec wypracował. Trzysta dwadzieścia cztery tysiące. Wpłaciłem w poniedziałek rano. Wasza sprawa w sądzie i tak by upadła, bo nie było majątku wspólnego. Ale teraz nie ma nawet firmy, o którą można się spierać.
Halina oczywiście dowiaduje się w pół godziny. Dzwoni. Ale nie odbieram. Po prostu wsiadam do auta, tego starego volvo, które sam złożyłem od zera, i wyjeżdżam na trasę w stronę Lublina. Po drodze zatrzymuję się nad Wieprzem. Stoję na moście i patrzę w wodę. Płynie nią zeszłoroczny liść, zaczepiony o gałąź, obracający się w miejscu w kółko, w kółko.
Mijają dwa tygodnie. Halina przysyła mi SMS: „Zniszczyłeś rodzinę". Odpisuję krótko: „Dam znać, gdzie odebrać resztę Twoich rzeczy od Kamili".
Sąd oddala jej wniosek. Mecenas Krupa dzwoni tylko, żeby powiedzieć: „Trzy minuty rozprawy, panie Romanie. Sędzia nawet nie kazał panu wstawać".
Sprzedaję lokal warsztatowy deweloperowi, który stawia tam bloki, i za połowę tych pieniędzy kupuję sobie mieszkanie na Michałowie, dwa pokoje, ostatnie piętro, z balkonem na wschód. Mieszkanie znalazłem zwyczajnie w internecie, na portalu z ogłoszeniami — mówię o tym Wackowi, kiedy wpadam do niego na kawę, a on się śmieje, że w moim wieku to i tak lepiej niż przez pośrednika za prowizję.
Dziś rano znalazłem w skrzynce kopertę. Bez nadawcy. W środku jedno zdjęcie. Chorwacja, lato dwa tysiące trzeciego. Stoję z Kamilą na tle portu w Splicie. Obejmuję ją, a ona patrzy gdzieś w bok, jakby już wtedy widziała coś, czego ja nie dostrzegałem.
Chowam zdjęcie do górnej szuflady, tam gdzie trzymam paszport, klucz do składzika i jedną monetę z zagranicy, którą zawsze nosiłem na szczęście. Zamykam szufladę i idę zaparzyć kawę, bo za godzinę przyjeżdża klient z tym samym Audi z 2001 roku, które kiedyś naprawiałem w starym warsztacie, a teraz robię to w wynajętym boksie trzy ulice dalej.
