Pamiętam to do dziś, jakby to wydarzyło się wczoraj, choć od tamtego dnia minęło już szmat czasu.
Gdzie ty ten półmisek kładziesz? Przecież zasłaniasz wędliny! Przesuń kieliszki, zaraz przyjdzie Olek, a on lubi mieć wokół dużo miejsca, żeby machać rękami przy rozmowie.
Wiktor krzątał się nerwowo przy stole, przekładając kryształowe naczynia, aż widelec mało nie poleciał na podłogę. Helena westchnęła ciężko, ocierając ręce o fartuch. Od rana stała przy kuchni nogi obolałe jak z ołowiu, w plecach znów rwało w tym swoim zwykłym miejscu tuż pod łopatkami. Ale na narzekania nie było czasu. Dziś przyjeżdżał gwiazdor młodszy brat męża, Olek.
Witek, uspokój się, poprosiła, pilnując drżenia głosu. Stół jest idealny. Powiedz lepiej, kupiłeś razowy chleb? Olek ostatnio narzekał, że dajemy mu tylko biały, a on przecież dba o linię.
Kupiłem, jasne! Żytni z kminkiem, tak jak lubi, Wiktor zajrzał do chlebaka. Heleno, a mięso? Porządnie się upiekło? Wiesz, on chodzi po restauracjach, zwykłymi kotletami go nie zaskoczysz.
Helena zacisnęła wargi. Wiedziała aż za dobrze. Olek czterdziestoletni kawaler, nazywający siebie wolnym artystą, a w rzeczywistości łatający budżet dorywczymi fuchami i pomocą starzejącej się matki uważał się za wybitnego smakosza. Każde jego odwiedziny były dla Heleny jak egzamin, który z góry uznawała za niezaliczony.
Upiekłam schab według nowego przepisu, marynowany w miodzie i musztardzie, wyliczyła. Świeże mięso z targu, półtora kilo, sto pięćdziesiąt złotych kosztowało. Jeśli i to mu nie podejdzie, umywam ręce.
I po co zaraz tak, skrzywił się Wiktor. Brat pół roku się nie pokazywał, stęsknił się. Chce posiedzieć rodzinnie. Spróbuj go zrozumieć, dobrze? Przechodzi teraz trudny okres, szuka swojej drogi.
Raczej pieniędzy szuka niż siebie, pomyślała Helena, ale głośno nic nie powiedziała. Wiktor ubóstwiał młodszego brata, widział w nim nieodkrytego geniusza i obrażał się za każde krzywe słowo o nim.
Dzwonek zabrzmiał równo o siódmej. Helena szybko zdjęła fartuch, poprawiła fryzurę w lusterku, wyćwiczyła uprzejmy uśmiech. Wiktor już otwierał drzwi, cały promienny jak nowy czajnik z Bolesławca.
Oleczku! Bracie! No wreszcie!
Na progu stanął Olek. Trzeba przyznać, wyglądał efektownie: modny płaszcz rozpięty, szalik zarzucony niedbale na ramię, lekki zarost dodający mu w jego mniemaniu męskości. Ramiona szeroko rozpostarte, pozwolił Wiktorowi objąć się, a sam tylko poklepał go po plecach.
Helena spojrzała na jego ręce puste. Ani torby z ciastem, ani kwiatka, nic. Przychodził w gości po półrocznej przerwie, do stołu zastawionego po brzegi, i nie przyniósł nawet czekolady dla dzieci, które na szczęście nocowały dziś u babci.
Witaj, Heleno, rzucił, omijając ją i rozglądając się po przedpokoju, nie zdejmując od razu butów. Remontowaliście? Kolor ścian taki… szpitalny. Ale grunt, żeby wam się podobało.
Cześć, Olek, odpowiedziała spokojnie. Idź, umyj ręce. Tu są nowe kapcie.
Swoich nie wziąłem, a cudze to grzybica murowana, odpalił. W skarpetkach przejdę. Mam nadzieję, że podłoga czysta?
Helena poczuła, jak złość narasta. Myła przecież podłogę dwa razy specjalnie na jego przyjazd.
Czysta, Olek. Chodź do stołu.
Usiedli w salonie. Stół wyglądał naprawdę odświętnie śnieżnobiały obrus, eleganckie serwetki z koronki, trzy rodzaje sałat, domowe wędliny, sery, jajka faszerowane, ogóreczki z zeszłorocznej spiżarni. W samym środku dymił schab z ziemniakami.
Olek rozsiadł się wygodnie, lustrując biesiadę. Wiktor rozlewał koniak nie byle jaki, specjalnie kupiony na tę okazję, pięcioletni, za stówę.
No to na zdrowie! zawołał Wiktor, rozlewając do kieliszków.
Olek przyjął kieliszek, obejrzał przez światło, powąchał.
Gruziński? skrzywił się. Ech… Ja wolę francuski, tamten ma delikatniejszy bukiet. Ten zalatuje spirytusem. Ale cóż, darowanemu koniowi… jak to się mówi…
Wypił jednym haustem i zabrał się za wędliny, sięgając od razu po najdroższy kawałek polędwicy.
Częstuj się, Olek, podsunęła Helena sałatę. Sałatka z krewetkami i awokado, nowy przepis.
Olek przyjrzał się krewetce pod światło jak jubiler kamieniowi.
Krewetki były mrożone, co? rzucił potwierdzająco.
Oczywiście, nie mieszkamy nad Bałtykiem zdziwiła się Helena. Królewskie z marketu.
Guma, skwitował Olek i odłożył krewetkę z powrotem. Przegotowałaś je. Powinny być tylko dwie minuty w wrzątku. A tu… ciągnie włókno. I awokado, niedojrzałe. Chrupie.
Wiktor, nakładając sobie sałatkę, zatrzymał się z łyżką w powietrzu.
Przestań, Oleczku, pyszna jest! Ja próbowałem, super wyszło.
Witek, smak trzeba kształtować, pouczył brat. Jak całe życie jesz imitacje, nigdy nie docenisz prawdziwej kuchni. Ostatnio na prezentacji nowej restauracji jadłem ceviche z przegrzebków. To jest tekstura! A tu… A majonez domowy chociaż?
Helena poczuła, jak rumieniec uderza jej w policzki. Majonez był z marketu, zwykły Winiary. Po całej zmianie w pracy nie miała siły kręcić go samodzielnie.
Sklepowy, odpowiedziała chłodno.
Oczywiście… westchnął Olek z miną jakby usłyszał wyrok. Ocet, konserwanty, skrobia. Jednym słowem trucizna. No dobra, dajcie mi mięso. Może chociaż tu się nie pomyliliście.
Helena bez słowa nałożyła duży, dorodny kawałek schabu, polała sosem, dodała kartofle z rozmarynem. Zapach taki, że człowiekowi ślinka cieknie. Ale Olek nie był zwykłym człowiekiem był miłośnikiem wyżerki.
Odkroił, rozgryzł, długo przeżuwał patrząc w sufit. Helena i Wiktor siedzieli w ciszy, czekając na osąd. Wiktor z nadzieją, Helena ze wzrastającą niechęcią.
Suchy, orzekł wreszcie Olek. I ten sos… miód dominuje wszystko. Za słodko. Mięso to mięso, Heleno. Zrobiłaś z niego deser. I w ogóle, za krótko marynowane. Włókna sztywne. W kivi powinnaś domoczyć albo w wodzie mineralnej przez dobę.
Marynowałam całą noc w przyprawach i musztardzie, wyszeptała Helena. Zawsze wszystkim smakowało.
No wszystkim to pojęcie względne. Twoim koleżankom z biura może i pasuje, one nad marchewkę nic nie jedzą. Ja oceniam obiektywnie. Da się przeżyć, ale bez radości.
Odłożył talerz, prawie nie tknąwszy mięsa za pięćdziesiąt złotych, i zabrał się za ogórki.
A ogórki przynajmniej swoje? Czy chińskie z puszki?
Nasze, odparła Helena przez zęby. Sami marynowaliśmy.
Olek spróbował, skrzywił się.
Za dużo octu. Żołądek wykończysz. I sól… przesadziłaś. Pewnie się zakochałaś, co tyle solisz? zażartował, zadowolony ze swego dowcipu. Witek, pilnuj ciśnienia, z taką dietą długo nie pożyjesz.
Wiktor zaśmiał się nerwowo, próbując złagodzić sytuację.
No przecież, bracie, jak domowe, to musi być pod wódkę. Daj, nalej jeszcze.
Wypili. Olek rozpiął szalik, zaróżowiony wcale nie spieszył się z ściąganiem płaszcza jakby chciał pokazać, że siedzi tu tylko przez grzeczność i zaraz wychodzi.
A kawioru porządnego nie było? zrugał jeszcze, wygrzebując kanapkę. Ten jakiś drobny, w skórkach. Promocja w markecie?
To ikra z łososia, sześćset złotych za kilogram, nie wytrzymała Helena. Głos jej zadrżał. Specjalnie dla ciebie, kupiliśmy puszkę. Sami nie jemy. Oszczędzamy.
Oszczędzać na jedzeniu to najgorsza rzecz, rzucił Olek filozoficznie, zjadając kanapkę z kiepską ikrą. Jesteśmy tym, co jemy. Ja na przykład nigdy nie kupię taniej kiełbasy. Lepiej nic nie zjem. Wy… załadujecie lodówkę śmieciem z promocji, a potem zdziwieni, że sił brak i skóra szara.
Helena spojrzała na męża. Wiktor siedział z wzrokiem wbitym w talerz i przeżuwał mięso jakby nic się nie działo. Jego milczenie bolało ją bardziej niż wszystkie przycinki Olka. Znów wybrał pozycję strusia, byle nie narazić się ukochanemu braciszkowi.
Witek, zwróciła się do męża, tobie mięso też wydaje się suche?
Wiktor zakrztusił się.
Eee… nie, Helenko, smakowite. Bardzo dobre. Po prostu Olek on lepiej się zna, wyczuwa niuanse…
Ach, niuanse, Helena odłożyła widelec. Metal uderzył głośno o porcelanę. Czyli ja gotuję prosto, topornie i z krzywymi rękami?
Helena, nie zaczynaj nerwówki, skrzywił się Olek. Przecież chcę ci pomóc, daje ci konstruktywną krytykę. Dziękować byś powinna. Rozleniwiłaś się przez Witka, bo wszystko zje, to już się nie rozwijasz. Kobieta powinna doskonalić się w kuchni.
Dziękować? powtórzyła Helena. Chcesz, żebym ci dziękowała?
Wstała od stołu. Krzesło zabrzdękotało nieprzyjemnie.
Heleno, gdzie idziesz? zmartwiony Wiktor zapytał. Przecież nie skończyliśmy jeszcze.
Zaraz wrócę, odpowiedziała dziwnie cicho. Przyniosę deser. Przecież Olek lubi słodkie.
Poszła do kuchni. Na blacie czekał jej popisowy Napoleon, pieczony nocą do drugiej. Dwanaście warstw cieniutkiego ciasta, krem waniliowy, żółtka z wiejskich jaj… Spojrzała na tort, potem na pusty kubeł na śmieci.
Ręce drżały żal i irytacja wzbierały do granic zdrowego rozsądku. Ile razy ten człowiek przychodził, najadał się, pił, pożyczał i nie oddawał? Ile razy wyśmiewał jej remont, ubrania, dzieci? I zawsze Wiktor milczał. On jest wrażliwy, artystyczny, trzeba mu wybaczać. A ona, Helena miała być ze stali?
Tortu nawet nie ruszyła. Złapała wielką tackę i wróciła.
O, deser? ożywił się Olek, wyciągając szyję. Mam nadzieję, nie jakaś marketowa rolada?
Helena zaczęła powoli zbierać talerze. Najpierw mięso, potem sałatka z gumowymi krewetkami, potem wędliny i jajka.
Ej, co robisz? zdziwił się Olek, gdy zabrała mu z przed nosa kanapki. Przecież nie skończyłem!
Po co masz to jeść? Helena spojrzała mu w oczy. Przecież wszystko jest trujące. Mięso suche, sałatka z majonezową trucizną, krewetki gumowe, ikra kiepska. Nie mogę pozwolić gościowi się podtruć. Przecież nie jestem twoim wrogiem.
Wiktor zerwał się.
Heleno! Przestań! Czy ty zwariowałaś? Odstaw jedzenie z powrotem!
Nie, Witek, nie zwariowałam. Cyrkiem jest, że człowiek przychodzi z pustymi rękami do czyjegoś domu, siada za stołem przygotowanym za ćwierć twojej pensji i insynuuje, że gospodyni jest beznadziejna.
Nie obrażałem! obruszył się Olek, twarz mu poczerwieniała. Po prostu wyraziłem opinię! Wolnym krajem jesteśmy!
Wolnym, Helena zebrała ostatni talerz na tackę. Więc ja mam wolność decydować, kogo karmić. Mówiłeś, że wolisz być głodny niż jeść kiepskie produkty? Proszę bardzo, szanuję to bądź głodny.
Odwróciła się z tacką do kuchni. Cisza panowała w salonie.
Całkiem ci odbiło? szeptał z wściekłością Wiktor, biegnąc za żoną. Robisz mi wstyd przed bratem! Przynieś jedzenie z powrotem! Przeproś natychmiast!
Helena odłożyła tackę na blat, spojrzała na męża. W oczach miała lodowatą pewność bez łez.
Wstydu? A kiedy kornie słuchałeś, jak mnie obraża, nie czułeś wstydu? Jesteś facet czy wycieraczka, Witek? Olek pożarł ikry za stówę w pięć minut i powiedział, że beznadziejna. Ty kupiłeś mi kiedyś taką ikrę po prostu, bez święta? Nigdy. Wszystko najlepsze dla gościa. A gość się śmieje z nas.
On jest moim bratem! Rodzina!
A ja twoja żona. Dziesięć lat piorę, gotuję, sprzątam dla ciebie. Po pracy pół nocy stałam przy garach. Po co? By usłyszeć, że jestem fajtłapą? Jeśli nie przestaniesz mnie obwiniać, założę ci Napoleon na głowę. To nie są żarty, Witek.
Wiktor cofnął się. Nigdy nie widział Heleny takiej. Była zawsze miękka, wyrozumiała, porządna. Teraz stał przed nim gniewny huragan, gotowy zniszczyć wszystko po drodze.
Z kuchni wychylił się Olek. Jego pewność siebie gdzieś zniknęła bardziej wyglądał na zmieszanego i urażonego.
No wiecie… zaczął przeciągle. Takiej gościny to jeszcze nigdzie nie spotkałem. Przyszedłem z sercem na ręku, a wy mi kanapki wytykacie!
Z sercem? prychnęła Helena. Gdzie to serce widać? W pustych rękach? Przez te lata przyniosłeś nam choć raz herbatę czy ciasteczka? Przychodzisz tylko zjeść i krytykować.
Ja… mam problemy, teraz jestem pod kreską!
Ty masz przejściowe trudności od dwudziestu lat. Za to płaszcz nowy, szalik firmowy. Po pokazach chodzisz. A u brata pięć stów pożyczysz i zapomnisz oddać to normalne.
Heleno, skończ! krzyknął Wiktor. Przestań wyliczać cudze pieniądze!
Te pieniądze są nasze! Pieniądze rodziny, które odkładamy sobie i dzieciom, żeby nakarmić smakosza!
Olek teatralnie złapał się za serce.
Mam dość! Minuty dłużej tu nie zostanę. Witek, nie spodziewałem się, że poślubisz taką kłótliwą babę. Więcej mnie tu nie zobaczysz!
Odwrócił się i poszedł do przedpokoju. Wiktor rzucił się za nim.
Oleczku, zaczekaj! Nie słuchaj jej, pewnie ma okres albo się przemęczyła w pracy! Zaraz jej przejdzie!
Nie, bracie, głos Olka przybrał dramatyczny ton, naciągając buty na skarpetki. Tego policzka nie zapomnę. Wyjeżdżam. Nie dzwoń, póki nie usłyszę przeprosin.
Drzwi trzasnęły.
Wiktor stał oszołomiony w przedpokoju, później wrócił do kuchni, gdzie Helena spokojnie przekładała mięso do pudełek.
Zadowolona? spytał cicho. Pokłóciłaś mnie z jedynym bratem.
Zaoszczędziłam nam pasożyta, odpowiedziała, nie patrząc na niego. Usiądź, jedz. Mięso jeszcze ciepłe. Albo też ci za suche?
Wiktor usiadł, opierając głowę na rękach.
Jak mogłaś Przecież to był gość
Gość powinien się zachowywać jak gość, a nie jak sanepid. Witek, posłuchaj: nigdy już, przenigdy, nie będę robiła dla niego żadnych przyjęć. Chcesz się z nim spotykać idź do niego, albo do restauracji. Ale płacisz z własnej kieszeni. Mój czas i pieniądze więcej mu się nie należą.
Stałaś się okrutna, mruknął.
Stałam się sprawiedliwa. Jedz. Albo zabiorę.
Wiktor spojrzał na rozpływający się w ustach schab. Żołądek dźwięczał z głodu, a zapach, mimo awantury, wabił smak. Chwycił nieśmiało widelec. Odkroił, spróbował.
Mięso było wyborne miękkie, sos lekko słodki, pikantny od musztardy, aromat rozmarynu. Mniam.
I jak? Helena zauważyła, że zamknął oczy z rozkoszy.
Pyszne, przyznał cicho. Naprawdę pyszne, Helenko.
No widzisz. A twój brat to po prostu zawistny nieudacznik, któremu poprawia nastrój wyśmiewanie innych. Przestań go gloryfikować.
Wiktor jadł i myślał. Po raz pierwszy przyszło mu do głowy, że żona może mieć rację. Wspomniał puste ręce Olka, jego lekceważące żarty, własne zażenowanie podczas tych krytyk.
A tort? spytał nagle. Zjemy ten tort?
Helena uśmiechnęła się szczerze po raz pierwszy tego wieczoru.
Zjemy. I herbaty zaparzę z tymiankiem, jak lubisz.
Wyjęła napoleona piękny, majestatyczny. Pokroiła na wielkie porcje. Siedzieli we dwoje, popijali herbatę, jedli tort, stopniowo napięcie znikało.
Wiesz, Wiktor, przełykając drugi kawałek, powiedział, nawet mamie na urodziny Olek nic nie kupił. Stwierdził, że wystarczy sam w prezencie.
No widzisz, przytaknęła Helena. Zaczynasz dostrzegać prawdę.
Telefon Witka zabrzęczał. Przyszła wiadomość od Olka: Mógłbyś dać na drogę parę kanapek, bo wychodziłem głodny. I z pięć stów na konto za straty moralne.
Wiktor przeczytał wiadomość na głos. Zrobiła się cisza. Helena uniosła pytająco brwi.
Co mu odpiszesz?
Wiktor spojrzał na żonę, na domową kuchnię, na wspaniały tort. Potem na telefon. Wpisał powoli odpowiedź: Najlepiej zjedz coś w restauracji, przecież jesteś smakoszem. Kasy nie mam. I wcisnął zablokuj.
Co napisałeś? spytała Helena.
Że idziemy spać.
Helena udała, że wierzy, choć widziała kątem oka ekran. Objęła go za plecy.
Jesteś mądry, Witek. Trochę ci to zajęło, ale w końcu zrozumiałeś.
Tamtego wieczoru zrozumieli jedno: rodzina to nie tylko krew, ale przede wszystkim wzajemny szacunek. Czasem, żeby ratować bliskich, trzeba odgonić od nich tych, którzy zamiast wsparcia, przynoszą tylko żółć. I mięso naprawdę było wyśmienite co by nie powiedział znawca z pustym portfelem.
