W zeszłym tygodniu położyłem się spać po dwunastej, bo znów nie mogłem zasnąć. Za oknem mżyło, a ja leżałem i gapiłem się w sufit, licząc pęknięcia na tynku. I wtedy przyszła mi do głowy jedna myśl — taka, co siada na piersi i nie chce zejść.
Moja matka ma siedemdziesiąt trzy lata.
Nie jest chora, nie narzeka, sama jeździ autobusem do Biedronki i w sobotę robi sałatkę jarzynową z taką ilością majonezu, że kardiolog by się przeżegnał. Ale ja nagle zrozumiałem, że nie wiem, co zrobię, kiedy jej zabraknie.
Nie chodzi o pogrzeb. Nie o formalności, notariusza, mieszkanie na Grochowie, ZUS i całą tę maszynerię, którą człowiek ogarnia po cichu, prawie na autopilocie. Chodzi o to, że mama zawsze była centrum dowodzenia. Kiedy coś się działo — do kogo się dzwoniło? Do mamy. Kiedy któreś z nas miało gorszy dzień — do mamy. Kiedy trzeba było ogarnąć święta, pożyczyć stówę do pierwszego, powiedzieć komuś prawdę prosto w twarz — mama była tą osobą.
A potem pomyślałem o mojej siostrze.
I wtedy dopiero zrobiło mi się zimno.
Bo z Magdą nie rozmawiałem od jedenastu miesięcy. Nie pokłóciliśmy się o nic wielkiego. Mama by powiedziała: „o pietruszkę". Ja uważałem, że trzeba sprzedać działkę po dziadku pod Mławą, bo podatki, bo nikt tam nie jeździ, bo to studnia bez dna. Magda uznała, że rodzinnej ziemi się nie sprzedaje i że jestem wygodnickim materialistą, który wycenia pamięć po dziadku na metry kwadratowe. Padło kilka słów za dużo. Ja powiedziałem, że ona zawsze była księżniczką, która nie wie, ile kosztuje prąd. Ona, że ja nigdy nie umiałem uszanować tego, co ważne.
Trzasnęła drzwiami. Dosłownie. Była wtedy u mnie z mężem, Tomek zostawił na stole niedopitą herbatę, a ona wyszła tak, że szyba w przedpokoju zadzwoniła.
Od tamtej pory cisza.
Mama próbowała. Najpierw delikatnie, przy niedzielnym rosole: „A wiesz, że Magda dostała awans w przychodni?". Potem bardziej wprost: „Słuchaj, Marek, zadzwoń do siostry, bo mi serce pęka". A na końcu już nic nie mówiła, tylko patrzyła na mnie znad okularów, kiedy odwracałem wzrok.
Więc leżałem tej nocy i myślałem: co będzie, jak mamy zabraknie? Kto wtedy zadzwoni? Ja do Magdy? Magda do mnie?
Znam to uczucie, kiedy uświadamiasz sobie, że jesteś dorosły, masz czterdzieści jeden lat, kredyt, dziecko, pracę w korporacji, w której co kwartał zmieniają nazwy działów, ale w środku dalej jesteś tym chłopakiem sprzed trzydziestu lat, który czeka, aż ktoś powie: „pogódźcie się i koniec". Tylko że ten ktoś może nie zdążyć.
Rano zadzwoniłem do mamy.
— Cześć, mamo. Co robisz?
— Pierogi lepię. Z kapustą i grzybami. A co, stało się coś?
— Nie. To znaczy… chciałem zapytać. Gdyby ciebie nagle nie było… do kogo mielibyśmy dzwonić?
Po drugiej stronie zapadła cisza. Słyszałem, jak mama przełyka. A potem usłyszałem coś, czego nie przewidziałem.
— Do siebie, synku. Powiedziałam Magdzie to samo w niedzielę, kiedy była z dziećmi. Że jak mnie zabraknie, to macie dzwonić do siebie. Bo wy nie jesteście znajomymi z pracy. Wy jesteście rodzeństwem.
I zobaczyłem to oczami matki. Dwoje dorosłych ludzi, jej dzieci, które nie odzywają się do siebie rok, bo jedno chce sprzedać działkę, a drugie ją zatrzymać. I ona między nami, z tym swoim cichym uporem, lepiąca pierogi w małej kuchni na czwartym piętrze, myśląca o tym, co zostawi po sobie, kiedy jej już nie będzie.
— Mamo, zadzwonię do niej.
— Wiem — powiedziała, jakby to było oczywiste. — Tylko nie płać rachunku, to ona przyjedzie pierwsza.
Roześmiałem się. Pierwszy raz od dawna.
W słuchawce słyszałem, jak mama odkłada ciasto na stolnicę. Głos jej się zmienił, zmiękł.
— Wiesz, Marek, ja was urodziłam w odstępie dwóch lat i trzech miesięcy. Wypłakałam nad wami morze łez, jak mieliście ospę oboje naraz. Uczyłam was, żebyście się trzymali razem, choćby nie wiem co. I jedyne, o co proszę, to żebyście, jak mnie nie będzie, nie zrobili z mojego domu adresu do korespondencji sądowej.
— Nie zrobimy.
— To zadzwoń.
— Zadzwonię.
I zadzwoniłem. Następnego dnia, po pracy. Wybrałem numer, patrząc w szare niebo za oknem biura. Serce waliło mi jak przed egzaminem.
— Słucham?
— Cześć. To ja.
— Wiem, pokazuje mi twój numer.
— Chciałem… — urwałem. Boże, jakie to trudne, przepraszać po roku milczenia. — Chciałem zapytać, czy mógłbym przyjechać w sobotę. Porozmawiać.
Pauza. Długa. Słyszałem, jak w tle bawią się jej dzieci, jak Tomek coś mówi w kuchni.
— O działce?
— Nie. Chociaż… też. Ale nie tylko.
— A o czym?
— O tobie. O nas. O tym, co mama powiedziała.
Magda westchnęła. Ten sam dźwięk, co kiedy miała piętnaście lat i nie chciało jej się zmywać po obiedzie.
— Przyjeżdżaj w sobotę. Będzie ciasto. Tomek zrobi kawę.
Miałem coś powiedzieć, ale w gardle urosła mi gula. Odchrząknąłem tylko i się rozłączyłem.
Potem długo siedziałem w samochodzie na parkingu pod biurem. Patrzyłem na zaparkowaną obok Skodę z wgnieceniem na drzwiach i myślałem, że mama nigdy nie przestała nami dowodzić. Nawet teraz, siedemdziesięciotrzyletnia, z nadciśnieniem i tą swoją wieczną torebką z kremem do rąk, rozgrywała nas jak szachistka. Tylko że tym razem grała nie o punkty, tylko o coś, co miało zostać, kiedy jej zabraknie.
W sobotę rano zatankowałem do pełna i po drodze wstąpiłem do cukierni na Kolegialnej po ciasto morelowe — takie, jakie Magda zawsze brała, kiedy jechaliśmy do babci. Blacha parzyła mnie przez folię, kiedy stałem pod jej drzwiami i słuchałem, jak w środku ktoś krzyczy „mamo, otwórz, to na pewno wujek Marek!".
Drzwi otworzyła Magda, w fartuchu, z mąką na rękawie.
— No i przyjechałeś — powiedziała, patrząc na blachę. — Ciasto z Kolegialnej. Pamiętałeś.
— Pamiętałem.
Wzięła je ode mnie bez dalszych słów, odwróciła się i poszła w stronę kuchni, a ja zdjąłem buty w przedpokoju, w którym rok temu trzasnęły drzwi.
— Tomek, postaw wodę, Marek przyjechał — zawołała przez ramię. — I powiedz dzieciom, że jest ciasto, to się może w końcu uspokoją.
Usiedliśmy przy stole. Zosia i Łukasz wpadli do kuchni, wyciągnęli po kawałku ciasta i zaraz wybiegli z powrotem do pokoju, trzaskając drzwiami dużo ciszej niż ich matka rok temu. Tomek postawił przede mną kawę, mrugnął i wyszedł „sprawdzić, co tam u dzieciaków", zostawiając nas samych.
Magda kroiła ciasto, nie patrząc na mnie.
— Mama dzwoniła wczoraj. Pytała, czy przyjedziesz.
— I co jej powiedziałaś?
— Że jak nie przyjedziesz, to osobiście pojadę po ciebie i przywiozę za kołnierz. — Podała mi talerzyk. — W sprawie działki… zostawmy to na później. Dziś tylko ciasto.
— Dobra. Na później.
Wzięła widelec, odkroiła kawałek, po czym spojrzała na mnie i powiedziała cicho, jakby mimochodem:
— Tylko żebyś wiedział — jak mama coś mówi trzy razy pod rząd, to znaczy, że mówi to na serio.
Skinąłem głową i sięgnąłem po kawę. Za oknem dzieciaki śmiały się z czegoś głośno, a ciasto na talerzu pachniało dokładnie tak samo jak dwadzieścia lat temu, w kuchni babci pod Mławą.
