Trzydziestego pierwszego lipca Marek skończyłby pięćdziesiąt sześć lat. Alicja Górecka wzięła z szafki metalową puszkę owiniętą w szary szalik, postawiła ją na tylnym siedzeniu obok reklamówki z kanapkami i pojechała pod Kazimierz Dolny, tam gdzie kiedyś łowili ryby o świcie. Bez ogłoszeń w mediach, bez kwiatów pod bramą. Tylko mgła nad wodą i jedna kobieta, która dotrzymuje słowa danego mężczyźnie sprzed roku.
Siostra Alicji, Basia, napisała do rodziny jedną wiadomość: „Zrobiła to. Zawiozła go nad Wisłę, tak jak obiecała". Nic więcej. Nic więcej nie trzeba było.
*
— Rękaw pan skróci czy zostawi na luz? — spytała Alicja, mierząc taśmą ramię klienta.
— Pani decyduje, ja się na tym nie znam — odpowiedział, a ona przyłapała się, że mierzy go dłużej, niż wymagało zamówienie garnituru na ślub brata.
Był rok dwa tysiące piętnasty, pracownia krawiecka przy jednej z bocznych uliczek Lublina, wentylator warczący pod sufitem. Miesiąc później umówili się na kawę przy Krakowskim Przedmieściu. Rok później Marek wniósł do jej mieszkania na Czechowie dwie walizki i rower córki, siedmioletniej wtedy Zosi. Alicja miała już syna, Antka, z pierwszego małżeństwa. Ślubu nie wzięli nigdy.
— Papier niczego by nie zmienił — mówiła znajomym, kiedy pytały. — Zosia i tak woła na niego tato Marek. Nikt jej nie kazał.
Zakupy w Biedronce w soboty. Niedzielny rosół u teściów w Świdniku. Antek na osiedlowym boisku, Zosia ucząca się jeździć na rowerze wzdłuż bloku, z Markiem biegnącym obok i trzymającym siodełko, aż w końcu puścił i krzyknął: jedziesz, jedziesz sama!
To trwało sześć lat.
*
W dwa tysiące dwudziestym pierwszym lekarz w szpitalu przy alei Kraśnickiej odłożył kartkę na biurko i powiedział słowo, którego Alicja nie zapomni: stwardnienie zanikowe boczne.
— SLA — powtórzył, jakby to coś tłumaczyło. — Panie Marku, to choroba, która zabiera mięśnie po kolei. Umysł zostaje nietknięty do końca.
W samochodzie na parkingu Marek długo nie zapinał pasów. W końcu powiedział:
— Nikt się nie dowie. Ani sąsiedzi, ani chłopaki z warsztatu.
— Marek…
— Nie chcę, żeby na mnie patrzyli jak na kogoś, kto już umiera.
Siedział wtedy na brzegu wanny, kiedy powtórzył jej to po raz drugi, tydzień później, jakby chciał się upewnić, że zapamiętała. Alicja kiwnęła głową i powiedziała tylko: dobrze. Niosła to potem sama — a raczej z Basią, która przyjeżdżała z Puław co drugi weekend i siadała z nią w kuchni przy wystygłej herbacie, nie mówiąc nic, bo nie było co mówić.
*
Mowa opuszczała go stopniowo, nie od razu. Najpierw gubił końcówki słów, potem całe zdania rozjeżdżały się w połowie, aż pewnego wieczoru, w dwa tysiące dwudziestym trzecim, próbował powiedzieć Alicji, żeby podała mu pilota, i z ust wyszło tylko urywane „pi… pi…", a ręka opadła na koc, zanim zdążył wskazać.
Alicja wzięła pilota, włączyła telewizor na kanał, który zwykle oglądał, i usiadła obok, trzymając jego dłoń w swojej, dopóki nie zasnął.
Pół roku wcześniej upadł w łazience — usłyszała głuchy odgłos przez ścianę, wpadła tam boso i zastała go na kafelkach, próbującego się podnieść na łokciach, z krwią sączącą się z rozciętej brwi.
— Nic mi nie jest — wychrypiał. — Sam wstanę.
Nie wstał. Alicja uklękła obok, objęła go w pasie i podniosła razem z nim, licząc do trzech, tak jak nauczyła się od pielęgniarki z Instytutu na Wołoskiej. Potem przemywała mu brwi wodą utlenioną, a on siedział na brzegu wanny z opuszczoną głową i mówił: przepraszam, przepraszam, że musisz to robić.
— Przestań — odpowiedziała, przyklejając plaster. — Gdybyś to był ty na moim miejscu, robiłbyś to samo.
Zakład zamknęła na trzy miesiące latem dwa tysiące dwudziestego drugiego. Klientki myślały, że wyjechała odpocząć. Nikt nie zgadł, że tego lata uczyła się podnosić dorosłego mężczyznę z wózka, zmieniać opatrunki i karmić go łyżeczką, bo ręce przestały go słuchać — najpierw prawa, potem lewa. Siadała naprzeciw niego przy stole, nabierała zupę, dmuchała, żeby ostygła, i podnosiła łyżkę do jego ust tak samo, jak kiedyś podnosiła ją do ust małego Antka. Marek zamykał oczy przy każdym kęsie, jakby to pomagało przełknąć wstyd.
Zosia, mając trzynaście lat, siadała wieczorami przy ojcu i czytała mu na głos o żaglówkach — o rejsie po Mazurach, na który nigdy nie zdążyli wyjechać. Czytała powoli, palcem wodząc po linijkach, a on patrzył w sufit i poruszał ustami, jakby chciał dopowiedzieć koniec zdania razem z nią.
*
Do Warszawy jeździli pociągiem raz na dwa miesiące — recepty, refundacje, kolejki pod gabinetem neurologa. Alicja zasypiała czasem stojąc przy zlewie, z ręką wciąż zaciśniętą na gąbce. Budziła się o czwartej nad ranem, zanim jeszcze cokolwiek się wydarzyło, i leżała w ciemności, nasłuchując jego oddechu przez ścianę.
Dzieciom mówiła, że tata jest silny, że lekarze robią, co mogą. Mówiła to nawet wtedy, gdy sama już wiedziała, że nie ma po co robić prognoz.
*
Sierpniowej nocy dwa tysiące dwudziestego czwartego roku Alicja obudziła się, bo oddech w sąsiednim łóżku zmienił rytm — stał się płytszy, z przerwami, które wydawały się coraz dłuższe. Usiadła przy nim, wzięła jego dłoń, teraz chudą i ciężką jak z gliny, i powiedziała:
— Jestem tu. Nie musisz się bać.
Klon za oknem poruszał liśćmi w ciemności. Marek otworzył oczy na chwilę, spojrzał w stronę okna, potem na nią, i przycisnął palce do jej dłoni — tak słabo, że gdyby nie czekała na to, mogłaby tego nie poczuć. Po chwili oddech się wyrównał, potem zwolnił jeszcze bardziej, aż w końcu ustał.
Alicja siedziała tak jeszcze długo, nie budząc nikogo, trzymając jego rękę, dopóki nie zaczęła stygnąć.
Miał pięćdziesiąt pięć lat.
*
Rok później, trzydziestego pierwszego lipca dwa tysiące dwudziestego piątego, w dzień jego urodzin, Alicja pojechała nad Wisłę z Antkiem i Zosią. Bez rytuału, bez księdza. Otworzyła puszkę na kamienistym brzegu, tam gdzie rzeka robi zakręt pod skarpą.
— Zabierz mnie nad Wisłę, tam gdzie łowiliśmy, i puść mnie z prądem — powiedział jej wtedy, w jeden z ostatnich dni, gdy mógł jeszcze mówić szeptem.
Wiatr wziął popiół prosto z jej dłoni, zanim zdążyła go wysypać do końca. Zosia stała obok, z rękami wciśniętymi w kieszenie kurtki, i patrzyła na wodę. Antek podniósł z brzegu płaski kamień i puścił go po powierzchni — raz, dwa, trzy podskoki, zanim zniknął.
— Tata by się ucieszył — powiedziała Zosia. — Że ktoś tu jeszcze umie rzucać kaczki.
Alicja złożyła pusty szalik i schowała go do torby. Nad rzeką unosiła się mgła, taka sama jak wtedy, gdy przyjeżdżali tu o świcie z wędkami. Odwróciła się do dzieci i powiedziała tylko:
— Chodźcie, zimno robi się przy wodzie.
Poszli w stronę samochodu, Antek niosąc pustą już puszkę pod pachą, a rzeka płynęła dalej, jakby nic się nie stało.
