Nazywam się Bartek, mam czterdzieści trzy lata i od jedenastu lat prowadzę warsztat lakierniczy przy Grójeckiej w Radomiu. Tę historię znam nie z opowieści, tylko z pierwszego rzędu — bo to ja odbierałem telefon, kiedy pani Danuta zadzwoniła w sprawie swojego audi, i to u mnie w poczekalni rozegrała się scena, o której teraz mówi cały nasz kwartał.
Pani Danuta ma sześćdziesiąt jeden lat, przyjeżdżała do mnie regularnie od czasu, gdy jeszcze prowadziła firmę cateringową. Zawsze przynosiła termos z kawą zbożową dla mnie i dla chłopaków, bo mówiła, że automat na stacji przy Wjazdowej robi "pomyje, a nie kawę". Lubiłem ją. Znałem też jej zięcia, Mariusza — przystojnego, gładko mówiącego faceta po czterdziestce, który jeździł srebrnym passatem i zawsze płacił kartą, nigdy gotówką, jakby nie chciał zostawiać śladu tego, że w ogóle tu był.
Rzecz w tym, że trzy lata temu mąż pani Danuty zmarł i zostawił jej dom przy ulicy Kusocińskiego oraz — co ważniejsze dla tej historii — udziały w małej hurtowni części samochodowych, którą prowadził razem z Mariuszem od dwunastu lat. Papierowo pięćdziesiąt na pięćdziesiąt. Pani Danuta, jako spadkobierczyni, odziedziczyła połowę męża, czyli dwadzieścia pięć procent firmy. Niewiele, ale wystarczająco, żeby raz w roku dostawać przelew z udziału w zysku — jakieś czternaście tysięcy złotych, jak mi kiedyś mimochodem wspomniała, bo akurat odkładała na nowy piec gazowy.
We wtorek, siedemnastego, pani Danuta przyszła do mnie po odbiór auta po wymianie zderzaka. Miała ze sobą kopertę. Nie od razu ją otworzyła — trzymała w torebce jak coś, co parzy w ręce. Poprosiła, czy może usiąść na chwilę, zanim pojedzie, bo "musi ochłonąć". Nalałem jej herbaty z automatu, tej za dwa złote, i usiadłem obok, bo klientów akurat nie było, a szefowa jednego z moich mechaników spytała mnie później, o co chodziło — więc powiem tak jak było.
Koperta była od notariusza. W środku — zawiadomienie, że Mariusz, jako drugi wspólnik, skorzystał z prawa pierwokupu i wykupił jej udziały. Prawo miał — taki zapis był w umowie spółki jeszcze za życia jej męża, o czym pani Danuta w ogóle nie wiedziała, bo mąż nigdy jej nie pokazywał papierów firmowych. Cena wykupu, wyliczona według jakiegoś wzoru z umowy sprzed lat, wyniosła dwadzieścia dwa tysiące złotych za dwadzieścia pięć procent firmy wartej — jak się później okazało z wyceny, którą zrobiła jej córka — bliżej trzystu osiemdziesięciu tysięcy. Mariusz nie zrobił nic nielegalnego. Zrobił coś gorszego: zrobił dokładnie to, na co formalnie miał prawo, wiedząc, że teściowa nie ma pojęcia o zapisach.
Zapytałem ją wtedy, czy zadzwoniła do córki. Powiedziała, że nie chce robić awantury w rodzinie, że "Mariusz zawsze był taki uprzejmy", że może to jakieś nieporozumienie. Podałem jej jeszcze jedną herbatę i powiedziałem tylko tyle, że u nas w warsztacie, jak klient próbuje mi wcisnąć fakturę na "nieporozumienie", to zwykle chodzi o coś, co ktoś dokładnie zaplanował.
Trzy dni później, w piątek, przyjechała znowu — tym razem nie po samochód, tylko po to, żeby zostawić klucze zapasowe do audi, bo jechała do notariusza w centrum i nie chciała krążyć po mieście z całą teczką dokumentów w bagażniku. Miała ze sobą córkę, Agnieszkę, prawniczkę pracującą w kancelarii przy placu Konstytucji w Warszawie, która akurat wzięła dzień wolny. Agnieszka nie wyglądała na kogoś, kto przyjechał się kłócić o zasady grzeczności rodzinnej. Miała pod pachą szarą teczkę i twarz kogoś, kto już przeczytał umowę spółki linijka po linijce.
Zapytałem, czy wszystko gra. Agnieszka odpowiedziała krótko: "Zaraz się okaże". I pojechały.
Później, dużo później, dowiedziałem się reszty od samej pani Danuty, bo wróciła po audi w poniedziałek i tym razem sama zaproponowała, że opowie, co się stało — mówiła, jakby chciała to z siebie wyrzucić, zanim znów wsiądzie za kierownicę.
W kancelarii notariusza doszło do spotkania, na które Mariusz przyjechał sam, bez żony, czyli bez córki pani Danuty — jakby zakładał, że to będzie formalność, podpis, uścisk dłoni. Agnieszka położyła na stole trzy rzeczy: kopię umowy spółki z zaznaczonym paragrafem o pierwokupie, wycenę firmy sporządzoną przez rzeczoznawcę oraz pismo, w którym jako pełnomocnik matki formalnie kwestionowała zaniżoną cenę wykupu jako sprzeczną z dobrymi obyczajami i żądała jej urealnienia do kwoty z wyceny — trzysta osiemdziesiąt tysięcy złotych — pod groźbą pozwu o unieważnienie transakcji z powodu wykorzystania zależności rodzinnej i braku dostępu poszkodowanej do dokumentacji spółki.
Mariusz się tłumaczył. Mówił, że wzór wyceny jest w umowie od lat, że nic nie ukrywał, że to nie jego wina, że teściowa "nie interesowała się firmą". Agnieszka nie podniosła głosu. Powiedziała tylko, że da mu dziesięć dni na dopłatę różnicy, bo inaczej pozew trafi do sądu razem z zawiadomieniem do urzędu skarbowego o zaniżeniu wartości transakcji dla celów podatkowych — co, jak wiadomo każdemu, kto choć raz miał sprawę ze skarbówką, samo w sobie potrafi zepsuć człowiekowi rok.
Pani Danuta siedziała obok i milczała przez całe spotkanie. Powiedziała mi tylko, że kiedy Mariusz w końcu na nią spojrzał, ona już nie czuła potrzeby nic mu tłumaczyć.
Dopłatę przelał na jej konto ósmego dnia. Sto pięćdziesiąt osiem tysięcy złotych różnicy, żeby wyszło równo trzysta osiemdziesiąt. Pani Danuta pokazała mi potwierdzenie przelewu na telefonie, kiedy odbierała audi po ostatnim serwisie — nie z dumą, tylko tak, jakby chciała po prostu zamknąć temat przy kimś, kto widział ją w dniu, gdy ta koperta parzyła jej ręce.
Za pieniądze z dopłaty kupiła sobie nie piec gazowy, tylko coś, czego nikt się nie spodziewał: udziały w małym warsztacie stolarskim w Białobrzegach, prowadzonym przez córkę jej sąsiadki, dziewczynę, która od lat robiła meble na zamówienie i nie miała kapitału na rozwój. Powiedziała mi, że przynajmniej tam wie dokładnie, co podpisuje, bo umowę czytała trzy razy, zanim złożyła podpis, a Agnieszka siedziała obok i tłumaczyła każdy paragraf.
Mariusza od tamtej pory widziałem raz — przyjechał do mnie wymienić klocki hamulcowe w tym swoim srebrnym passacie. Zapytał, czy pani Danuta nadal tu przyjeżdża. Powiedziałem, że tak, w każdy pierwszy wtorek miesiąca, z termosem kawy zbożowej dla chłopaków. Nic więcej nie powiedział. Zapłacił kartą i wyszedł.
