Balkon nad Popiełuszki
Franek miał trzydzieści dziewięć i cztery, a ja stałam na klatce schodowej i słyszałam przez uchylone drzwi, jak Ela mówi do telefonu cichym, płaskim głosem: "Marek, on ma gorączkę, nie mogę go teraz przewozić przez pół miasta". Winda znowu nie działała — remont ciągnął się od maja, korytarz pachniał farbą olejną i zupą pomidorową z trzeciego piętra. Usiadłam na schodach, bo niosłam torbę z zakupami i czekałam, aż zwolni się miejsce przy poręczy, i wtedy zobaczyłam ekran jej telefonu, który trzymała tak, że widziałam go bez pytania: "to jej problem, bo to jej weekend teraz wychodzi na to". Ręka, w której trzymała komórkę, drżała lekko, jakby nie mogła zdecydować, czy ma coś odpisać, czy telefon rzucić na stopień.
Mieszkam piętro wyżej niż Ela, na Popiełuszki w Bydgoszczy, bloki z lat siedemdziesiątych. Znam ją cztery lata, od kiedy się wprowadziła z małym Frankiem, wtedy jeszcze w wózku. Teraz Franek ma sześć lat i jeździ hulajnogą po podwórku tak, że sąsiedzi z parteru grożą interwencją.
Nie znałam jej historii od razu. Składałam ją z kawałków: z rozmów przy skrzynkach, z tego, co słyszałam przez otwarte okno latem, z tego, co powiedziała mi kiedyś na klatce, trzymając w rękach siatkę z Biedronki, z której wystawał karton mleka i pudełko z lekami na gardło dla dziecka.
Rozwiodła się z ojcem Franka, kiedy chłopiec miał dwa latka. Marek mieszka teraz w Fordonie, po drugiej stronie miasta, z nową żoną i jej dwójką dzieci z poprzedniego związku. Franka zabiera co drugi piątek i oddaje w niedzielę wieczorem, punkt osiemnasta, jakby to był grafik autobusu MPK.
Ela pracuje w firmie księgowej przy Focusie, ma etat, ma swoje dwa pokoje w tym samym bloku co ja, spłacony kredyt jeszcze na dziesięć lat. Z zewnątrz wygląda jak kobieta, która sobie radzi. Od środka — widziałam to nieraz, bo wieszałam pranie na tym samym suszaku obok jej okna — jest wykończona.
Kiedyś, w środę wieczorem, zapukała do mnie, bo zabrakło jej cukru do herbaty dla Franka, który miał gorączkę. Stała w progu w dresie, z telefonem w drugiej ręce, na ekranie widniało nieodebrane połączenie do Marka — trzecie tego dnia. Powiedziała, że próbowała ustalić, kto go zawiezie na wizytę do laryngologa w piątek, bo ona ma akurat zamknięcie miesiąca w pracy. Marek nie odpisał. Jego żona, Kasia, odpisała za niego SMS-em: "Marek nie może, ma swoje dzieci na basenie".
Nie miała czasu na nic. Zajęcia dodatkowe Franka — piłka na Zawiszy, w środy — wozi sama, bo Marek "nie ma jak". Nie miała czasu na kawę ze mną częściej niż raz na dwa miesiące, nie miała czasu na randkę, choć próbowała, dwa razy, przez aplikację. Opowiadała mi o tym kiedyś, śmiejąc się gorzko, że jeden facet spytał ją na pierwszej randce w kawiarni na Gdańskiej, czy "to na poważnie, bo on nie chce się bawić w tatę zastępczego". Wyszła wcześniej, zapłaciła za swoją kawę i wróciła do domu, bo akurat jej mama, u której zostawiła Franka, dzwoniła, że chłopiec nie chce spać.
Miała trzydzieści sześć lat i mówiła mi raz, opierając się o poręcz na klatce, że czuje, jak życie jej ucieka — nie w wielkich słowach, tylko tak, konkretnie: że w tym roku nie była ani razu nad morzem, że ostatnią sukienkę kupiła sobie dwa lata temu na wesele kuzynki i nie miała okazji jej włożyć drugi raz.
Ten wieczór z gorączką trzydzieści dziewięć i cztery był tylko jednym z wielu, ale okazał się tym, po którym coś się przełamało. Po tamtej rozmowie na klatce, kiedy Marek napisał, że "wystąpi o zmianę opieki, bo widocznie nie radzi sobie sama", Ela nie zadzwoniła do niego drugi raz. Otworzyła aplikację banku, sprawdziła, ile zostało jej na koncie po prywatnej wizycie u pediatry — w przychodni najbliższy termin był za tydzień — i zapisała sobie na kartce numer kancelarii z ulicy Gdańskiej, tej, którą mija codziennie w drodze do pracy.
Byłam tam, kiedy wróciła z pierwszej wizyty u prawnika, bo akurat wynosiłam śmieci. Postawiła siatkę na ziemi, wyjęła z torebki złożoną kartkę i powiedziała mi, że prawniczka zapytała ją prosto: "Czego pani właściwie chce — ukarać go czy uregulować sprawę?". Ela odpowiedziała bez wahania, że chce, żeby ktoś na papierze zapisał, kto wozi dziecko do lekarza, kiedy jest jego kolej, i żeby alimenty, sześćset złotych miesięcznie, niezmienione od czterech lat, ktoś wreszcie przeliczył, bo Franek poszedł do szkoły i koszty poszły w górę. Podpisała pełnomocnictwo tam, na miejscu, długopisem, który jej pożyczyła sekretarka, bo swój zapomniała w biurze.
Zadzwoniła do Marka tylko raz po tym, jak sprawa trafiła do sądu. Słyszałam to przez uchylone okno w kuchni, bo akurat wieszałam pranie. Powiedziała: "Marek, to nie jest zemsta, to jest grafik". On odpowiedział coś, czego nie usłyszałam, ale ona po chwili dodała: "Nie, nie musisz mnie przepraszać. Musisz odbierać telefon, kiedy syn ma gorączkę". Potem po prostu się rozłączyła i wróciła do rozwieszania firanki, którą trzymała w rękach od początku rozmowy, jakby to była jedyna rzecz, która jej wtedy nie umykała z rąk.
W grudniu Franek biegał po podwórku w nowej kurtce, a ona stała przy oknie kuchennym z kubkiem herbaty i rozmawiała przez telefon urzędowym tonem z kimś od komornika, w sprawie zaległych alimentów, które Marek zaczął zalegać, odkąd sprawa trafiła do sądu.
Ostatni raz widziałam ją tydzień temu. Wracała z warsztatu ze starym kompletem kluczy w kieszeni kurtki — Marek miał zapasowy jeszcze sprzed rozwodu i, jak powiedziała, "nigdy nie oddał". Wyjęła nowy zamek z pudełka na schodach, bo w mieszkaniu nie miała gdzie rozłożyć narzędzi, i sama, śrubokrętem pożyczonym od syna dozorcy, wykręcała stary wkładkę. Franek siedział na stopień wyżej, jadł jabłko i mówił jej, żeby "dała mu też pokrętło, bo on umie".
Kiedy skończyła, przetestowała klucz dwa razy, wchodząc i wychodząc z drzwi, a potem włożyła stary komplet do koperty, zakleiła ją i napisała na niej flamastrem: "M. — do oddania". Powiedziała mi tylko dzień dobry i że idzie odebrać Franka z angielskiego, i poszła po schodach, z tą samą siatką z Biedronki, w której tym razem był tylko chleb i mleko.
