Telefon przy uchu, płaszcz zapięty na wszystkie guziki mimo marcowego ciepła w hali — Justyna stanęła w progu warsztatu przy ulicy Kolejowej w Radomiu i powiedziała do Renaty, nie przerywając rozmowy:
— Grzesiu mówi, że od tego miesiąca pani już nie musi tu przychodzić. On to sam ogarnie.
Renata stała z kubkiem w ręku. Kawa parowała, ale nagle nie miała ochoty jej pić.
— Justyno, ja tu pracuję jedenaście lat.
— Wiem, wiem — Justyna machnęła ręką, jakby odganiała muchę znad lakierowanego auta. — Ale to teraz firma Grzegorza. Trzeba to poukładać. Poza tym… mama Grzesia kręcąca się w warsztacie w kombinezonie roboczym, kiedy przychodzą klienci z dobrymi samochodami, to nie wygląda profesjonalnie. Wie pani, jak to jest.
Tego dnia Renata pojechała do domu swoim starym Fiatem Pandą i przez dwie godziny siedziała w kuchni, nie zapalając światła.
Miała pięćdziesiąt trzy lata i warsztat, który prowadziła po mężu od jedenastu lat. Marek zmarł na zawał w garażu, między podnośnikiem a regałem z filtrami, i zostawił jej trzech mechaników, stały kontrakt z lokalną taksówkarnią i syna, który wtedy miał dwadzieścia dwa lata i studiował zarządzanie w Kielcach.
Ten syn nazywał się Grzegorz. Dziś ma trzydzieści trzy lata, żonę Justynę i dwuletnią córkę Zosię. I to właśnie dla Zosi, jak twierdził, poprosił matkę, żeby przepisała warsztat na niego.
— Mamo, to kwestia kredytu — tłumaczył wtedy w kuchni, mieszając trzecią łyżeczkę cukru w herbacie, której nie pił. — Bank patrzy na właściciela nieruchomości. Jak firma będzie na mnie, dostanę lepsze warunki na dom. Zosia potrzebuje własnego pokoju, nie kątem u teściów.
Renata się zgodziła. Bez adwokata, bez czytania każdego paragrafu — zaufała, bo to był jej syn, bo trzymała go kiedyś przy piersi w tym samym mieszkaniu, w którym teraz siedzieli. Notariusz przy ulicy Żeromskiego sporządził akt w niecałą godzinę. Grzegorz wyszedł z niego właścicielem warsztatu, a Renata — formalnie — nikim.
Przez pierwsze pół roku nic się nie zmieniało. Przychodziła codziennie o siódmej, otwierała bramę, parzyła kawę dla chłopaków — Tomka, Sebastiana i starego Zdzisława, który pracował tam jeszcze z Markiem. Prowadziła zeszyt zleceń, dzwoniła do dostawcy części na Wólczańskiej, targowała się o ceny olejów.
Potem przyszedł ten czwartek w marcu, z Justyną w progu i telefonem przy uchu.
Zdzisław zadzwonił do niej wieczorem.
— Renia, oni tu wieszają nowy szyld. "Auto Serwis Grzegorz Kowalczyk". Zdejmują tabliczkę z imieniem Marka.
Tydzień później Tomek powiedział jej przez telefon, ściszając głos, że Grzegorz podniósł czynsz za miejsce, gdzie Zdzisław trzymał swoje narzędzia — jakby to nie był ten sam warsztat, tylko wynajmowany kącik. Że przychodzi rzadko, głównie po to, żeby odebrać utarg. Że Justyna zamówiła nowe krzesła do poczekalni, skórzane, za dwa tysiące osiemset złotych, kiedy Zdzisław od miesiąca prosił o nowy kompresor, bo stary ledwo ciągnie.
Renata nie dzwoniła do syna. Czekała.
Zadzwonił sam, w maju, bo Zosia miała urodziny i "wypadałoby, żeby babcia wpadła".
Przyszła z prezentem — sukieneczką kupioną w Radomiu, w sklepiku przy placu Konstytucji 3 Maja. Mieszkanie Grzegorza i Justyny na osiedlu Ustronie pachniało świeżo upieczonym ciastem i drogimi świecami zapachowymi. Na stole stał tort z jednorożcem, kosztujący — jak później usłyszała od sąsiadki — trzysta pięćdziesiąt złotych.
Justyna przywitała ją w progu, uśmiechnięta, jakby nic się nie stało.
— Renatko, tak się cieszymy! Zosia, powiedz cześć babci!
Renata usiadła przy stole, obok teściowej Justyny, kobiety w markowym szalu, która od razu zapytała, czy to prawda, że Renata "jeszcze pracuje fizycznie w tym warsztacie".
— Już nie — odpowiedziała Renata, kładąc widelczyk obok nietkniętego kawałka tortu. — Podobno nie wypadam profesjonalnie.
Przerwał to tylko śmiech Zosi bawiącej się balonikiem.
Po torcie Grzegorz odciągnął matkę do przedpokoju.
— Mamo, chciałem cię o coś prosić. Mamy dziurę w budżecie, przez ten dom. Może pożyczyłabyś nam jakieś dwadzieścia tysięcy? Oddam z zyskiem warsztatu, jak tylko stanie na nogi.
Renata popatrzyła na syna, na jego nowy zegarek, którego nie miał pół roku wcześniej, na buty, które kosztowały więcej niż miesięczna pensja Tomka.
— Grzegorz, ja nie mam już z czego ci pożyczyć. Nie mam pensji z warsztatu. Nie mam warsztatu.
— No właśnie o to proszę, mamo. Emeryturę już dostajesz, prawda? Trochę oszczędności chyba jeszcze masz.
Wtedy, w tym ciasnym przedpokoju pachnącym świecami waniliowymi, Renata poczuła coś, co przez ostatnie miesiące gdzieś w sobie dusiła. Nie złość. Raczej ulgę, że wreszcie widzi wszystko jasno.
— Grzegorz — powiedziała — zabrałeś mi warsztat twojego ojca. Wyrzuciłeś mnie z pracy, którą robiłam jedenaście lat. Twoja żona kazała mi wyjść, bo nie "wyglądam profesjonalnie". A teraz chcesz moich oszczędności.
— Mamo, to nie tak…
— Dokładnie tak. — Renata sięgnęła po swój płaszcz wiszący na wieszaku. — Idę do domu. Podziękuj Justynie za tort.
W drodze powrotnej, mijając rondo przy alei Wojska Polskiego, Renata podjęła decyzję. Następnego dnia zadzwoniła do Zdzisława.
— Zdzisiu, ile ty właściwie zarabiasz teraz u Grzegorza?
— Renia, szczerze mówiąc, ledwo starcza. Podniósł mi czynsz za kąt, obciął premie. Mówi, że firma musi "się rozwijać".
— A gdybym otworzyła coś nowego? Mały warsztat, dwa stanowiska, może w Wólce Klwateckiej albo bliżej centrum. Poszedłbyś ze mną? I Tomek?
Zdzisław milczał chwilę.
— Renia, ja bym poszedł za tobą choćby jutro.
Renata miała odłożone pieniądze — nie fortunę, sześćdziesiąt dwa tysiące złotych, które zbierała po cichu przez lata na tak zwaną czarną godzinę, o których nigdy nie wspomniała Grzegorzowi. Wynajęła halę przy ulicy Wjazdowej, niedaleko dawnego warsztatu, ale wystarczająco daleko, żeby nie był to bezpośredni sąsiad. Podpisała umowę najmu we wtorek, u tego samego notariusza przy Żeromskiego, który jedenaście lat temu i pół roku temu robił zupełnie inne papiery dla jej rodziny.
Zdzisław i Tomek przeszli do niej w ciągu tygodnia. Sebastian został u Grzegorza, bo bał się ryzyka, ale obiecał, że będzie "kibicował po cichu".
Otwarcie nowego warsztatu — "Auto Serwis Renata" — odbyło się bez fanfar, w poniedziałek rano, z nowym szyldem, kawą z termosu i pierwszym klientem, panem Wiesławem, stałym bywalcem od czasów Marka, który przyjechał swoim starym Passatem i tylko rzucił od progu, składając parasol:
— Zawsze ufałem tej rodzinie, Renato. Co tam mamy dzisiaj pod maską?
Wieści rozeszły się po Radomiu szybko, bo miasto nie jest aż tak duże. Klienci, którzy latami jeździli do warsztatu przy Kolejowej, zaczęli pytać po cichu, gdzie teraz jest "ta pani, co naprawdę zna się na samochodach, nie ten jej syn w garniturze". Taksówkarze, którzy mieli stały kontrakt jeszcze z czasów Marka, jeden po drugim zaczęli podjeżdżać pod nową halę na Wjazdowej.
Grzegorz zadzwonił do matki po trzech tygodniach, głosem, którego dawno u niego nie słyszała — bez tej pewności siebie, którą miał, odbierając od niej warsztat.
— Mamo, tracimy klientów. Ludzie mówią, że wszyscy dobrzy fachowcy poszli do ciebie.
— Bo poszli, Grzegorz. Sami się na to zdecydowali.
— Możesz coś zrobić? Wrócić może, pomóc mi z…
— Nie. — Renata stała w swoim nowym biurze, małym, ale własnym, patrząc przez okno na Zdzisława pochylonego nad silnikiem starego Passata. — Zbudowałam to miejsce od zera, tak jak kiedyś z twoim ojcem zbudowaliśmy tamto. Tym razem zapisałam wszystko na siebie. I zostanie na mnie.
Rozłączyła się i wróciła do zeszytu zleceń, w którym tego dnia miała już sześć wpisów — więcej niż w niejeden tydzień na Kolejowej pod koniec.
Justyna próbowała jeszcze raz, miesiąc później, dzwoniąc z płaczem w głosie, że mają problem z ratą kredytu, że "przecież jesteśmy rodziną". Renata odsłuchała wiadomość na poczcie głosowej, siedząc w swoim mieszkaniu z filiżanką herbaty, którą tym razem naprawdę wypiła do końca.
Nie oddzwoniła. Otworzyła szufladę biurka, w której trzymała kopię umowy najmu hali na Wjazdowej, obok niej ułożyła fakturę za nowy kompresor dla Zdzisława, i zaczęła liczyć zamówienie części na następny tydzień. W poniedziałek przyjeżdżał kolejny klient, a hala na Wjazdowej pachniała jeszcze świeżą farbą na nowym szyldzie.
