No popatrz, Elżbieto, przejedź palcem. To nie kurz, to już warstwa ściółki! Tu ziemniaki można by sadzić, przysięgam! Głos Marii, wysoki i władczy, przeszył ciszę mieszkania jak rozlana zupa barszczowa niefrasobliwie sunąca po białym obrusie.
Elżbieta westchnęła ciężko, przymknęła laptopa i przeciągle uniosła się zza stołu. Była już dwudziesta, wróciła niedawno z pracy, gdzie cały dzień żonglowała cyframi w raportach kwartalnych. W mieszkaniu było cicho jak w czytelni Uniwersytetu Jagiellońskiego, lecz nie, musiała znów wysłuchać litanii o porządku od teściowej. Maria Stańczyk stała pośrodku salonu, dzierżąc w dłoni porcelanowego kogucika (przywiezionego rzekomo z Bolesławca), i spoglądała na synową spojrzeniem świętej męczenniczki.
Pani Mario, sprzątałam w sobotę. Okno uchylone, tramwaje pod nosem, kurz przylatuje, nim czajnik zagotuje próbowała się wybielić Elżbieta, lecz wiedziała, że to walka ze smokiem gołymi rękami.
Okna otwierają wszyscy, a syf leży tylko u leniwych, kochana zripostowała Maria, celując palcem w serwetkę, którą zawsze miała w torebce. Mirek wraca z pracy, styrany i głodny, a tu przywita go bałagan. Facet potrzebuje przytulności, Elu. Przytulności i porządku. Zajrzałam do kuchni, a tam dwie szklanki w zlewie. Dwie! Od rana pewno leżą?
Spieszyliśmy się mruknęła Elżbieta, idąc do kuchni, by wstawić wodę na herbatę. Mirek sam sobie kawę parzył, mógł i naczynie spłukać.
Maria podreptała za nią w swoich miękkich kapciach (noszonych własnych, na przekór państwowym), stukając po panelach z niecierpliwym szuraniem.
Chłop naczyń nie powinien myć! Maria uniosła ręce ku niebu. To kobieca robota. Gospodyni domowa, słyszałaś? A ty tylko karierę robisz. Komputery i rachunki! A mąż chodzi w nieuprasowanych koszulach. Wczoraj go spotkałam, jak słoiki przywiózł. Kołnierzyk nie szeleści! Tkanina zwiotczała! Wstyd, Elżbieto. Ludzie patrzą i myślą: Mirek bez żony, niby żonaty, a jakby sierota.
Elżbieta sięgnęła po herbatniki, starając się nie trzasnąć drzwiczkami. W środku gotowała się jak gulasz, mieszany przez pięć lat małżeństwa tą samą drewnianą łyżką. Początkowo starała się dogadzać szorowała, krochmaliła, gotowała zupy, drugie, a nawet kompoty. Praca głównej księgowej wysysała z niej energię. Mirka, męża, to nie wzruszało piątki z pierogami i kurz na szafkach były dla niego obojętne, jeśli tylko znał, gdzie leży pilota do telewizora. Ale dla jego matki był to koniec świata.
Wtem trzasnęły drzwi wejściowe.
Już jestem! dał się słyszeć skoczny głos Mirka.
Synku! Maria nagle zmieniła maskę, narzuciła uśmiech jak szal i pognała do przedpokoju, poprawiając fryzurę. Wpadłam tu z pączkami z marmoladą, twój ulubiony przysmak! Bo wiem, że Elżbiecie nie w głowie gotowanie ciągle pracuje i pracuje
Mirek wszedł do kuchni, ucałował matkę, przytulił żonę i z jękiem osunął się na stołek.
O, mamo, pączki Masz, jak znalazł. Jestem głodny jak wilk. Ela, mamy coś na kolację?
Elżbieta zastygła z czajnikiem uniesionym.
Przyszłam przed chwilą. Myślałam, żeby zrobić makaron po marynarsku mięso już się rozmroziło.
Maria złapała się za serce.
Makaron? Znowu? Mirek, słyszysz? Ciągle ciasto i ciasto. A twój żołądek? Tobie trzeba rosół, ogórkową, barszczyk! Ja, świętej pamięci twojego ojca, codziennie zupę świeżą gotowałam i do siedemdziesiątki zdrowy był. A tu Maria spojrzała na pustą kuchenną płytę z miną, jakby tam leżało zgniłe jajo.
Daj spokój, mamo skrzywił się Mirek, pałaszując pączka. Zaraz coś ugotuje, ogarniemy.
Jak to daj spokój?! Maria rozgrzała się na nowo. Ja to z serca mówię! Zobacz na siebie schudłeś, blady jesteś. To z niedojedzenia i nieporządku. Kobieta winna stworzyć dom, żeby facet chciał do niego wracać. A tu co? Kurz, brudne naczynia i makaron. Twoja żona, synku, dobrą gospodynią nie jest, oj nie. Mówiłam ci jeszcze przed ślubem
Pani Mario! Elżbieta nagle postawiła czajnik z hukiem.
Zapadła cisza. Teściowa patrzyła zdumiona, bo zwykle Ela obelgi przełykała w milczeniu.
Co, pani Mario? Mówić prawdy nie wolno? jęknęła Maria. Przeżyłam swoje, wiem, jak rodzinę prowadzić!
Elżbieta ogarnęła wzrokiem kuchnię: mąż ugryzł pączka i udawał, że go nie ma, Maria triumfowała, a mięso sączyło się w misce. Nagle w jej głowie coś kliknęło.
Ma pani rację odezwała się Elżbieta bardzo spokojnie. Jestem fatalną gospodynią. Nie krochmalę kołnierzy, nie gotuję zup codziennie, nie ścieram kurzu w środę. Pracuję, zarabiam złotówki, z których nawiasem zbieramy na nowy samochód, żeby Mirek panią woził na działkę. Ale to nie wymówka.
No, sama widzisz, uznajesz! ucieszyła się Maria.
Nie będę się poprawiać pokręciła głową Ela. Mam za mało sił. Ale mam rozwiązanie. Skoro pani tak zależy na domowej atmosferze Mirka, skoro pani najlepiej wie, jak dbać o faceta, a czasu na emeryturze aż nadto Proponuję niech pani sama to przejmie.
Jak to przejąć? zdumiała się Maria.
Cały dom. Ja się wycofuję. Od dzisiaj tu tylko śpię i płacę za czynsz i kredyt. A pani, wzór gospodarności, zrobi pokaz. Gotowanie, pranie, sprzątanie, układanie garderoby. Pani tu półtorej przystanku tramwajem, klucze ma.
Mirek przełknął kawałek pączka i wlepił w żonę oczy.
Ela, żartujesz?
Czemu? Elżbieta uśmiechnęła się słodko. Mama ma rację. Należy ci się lepsza żona. Zróbmy eksperyment: miesiąc. Jeśli po miesiącu uznasz, że ci tak lepiej, zapisuję się na kuźnię gospodyń albo rzucam pracę.
Maria stała nieprzytomnie. Zazwyczaj to ona dawała rady, wytykała błędy, ale noszenie na barkach dorosłego syna i 70-metrowego mieszkania nie mieściło jej się w planie perfekcyjnej kobiety. Ale nie było odwrotu dumę trafił ból zawodowy.
To pokażę! rzuciła zadziornie. Udowodnię, że można zadbać o Mirka!
Cała kuchnia pani, ja nie podchodzę rozłożyła ręce Ela. Ja się żywię na mieście.
Dobrze, jak chcesz! zaryczała Maria. Jutro przychodzę rano. Tu będzie, jak w aptece! Stan idealny.
Wieczór był zawieszony jak mgła nad jeziorem. Mirek próbował pogadać z żoną przed snem, ale odwróciła się do ściany.
Śpij rzuciła. Od jutra czeka cię szczęście w krochmalu.
Nazajutrz, gdy Ela wybiegła do biura, Maria wkroczyła do mieszkania niczym generał na pole bitwy. Sprzątanie generalne, mycie okien, pranie firanek (choć były białe, a nie szare!), segregowanie kasz w plastikowych słoikach.
Gdy Elżbieta wieczorem wróciła, poczuła się jak w obcym świecie. Pachniało Domestosem i smażoną cebulą. Maria w fartuchu łomotała garnkami, Mirek przy stole jadł misę barszczu zabielanego ze śmietaną, obok kotlety i purée, warzywny sałatka oraz śledzie.
No, przyszłaś, robotnico burknęła Maria zza garnków. Umyj ręce, siadaj, naleję. Barszcz trzy godziny dusiłam, na prawdziwej kości!
Jadłam już w pracy, dziękuję powiedziała Ela i ruszyła do sypialni.
Tam czekała na nią niespodzianka: rzeczy poprzestawiane, bielizna ułożona według kolorów, kosmetyki schowane, a książka zniknęła.
Ela wyszła.
Pani Mario, gdzie jest moja książka? Była na szafce.
Ach, ta tandeta? Maria wyjrzała z kuchni. Schowałam. Graty niepotrzebne. Puste szafki łatwiej odkurzać. A w szafie miałaś burdel, bielizna z rajstopami Przełożyłam. W szafie panować musi porządek jak w aptece.
Zacisnęła zęby, ale przypomniała sobie: eksperyment, wytrzymaj.
Dziękuję za troskę wydusiła i poszła przebrać się na basen.
Pierwszy tydzień upłynął pod znakiem kulinarnego orgiazmu. Mirek był zachwycony. Wracał do festiwalu dań: zupa, drugie, ciasto. Maria ustanowiła rezydencję w kuchni od obiadu do dziewiątej wieczorem.
Elżbieta wracała późno, witała się, zamykała w pokoju z książką lub laptopem. Nagle miała trzy wolne godziny dziennie! Nie musiała biec do sklepu, gotować, ładować zmywarki (Maria ręcznie szorowała talerze, bo maszyna nie domyje!). Zaczęła chodzić na zajęcia na siłownię, czytać, wyjść na spacer w Parku Jordana.
Lecz w drugim tygodniu Mirka zaczął ogarniać smętny nastrój.
Ela szepnął wieczorem do żony. Mamo zamierza długo tak rządzić?
Miesiąc. Eksperyment. A co? Nie smakuje? Koszule sztywne jak pergamin, barszcze klarowne, ślesz się śliną.
Smacznie, jasne Ale jej tu za dużo. Wracam i chcę usiąść przy telewizji, pomyśleć, a ona przysiada, opowiada o sąsiadach, chorobie, cenach. Karmi łyżką. Czuję się jak uczeń podstawówki.
Taka cena uroku domowego uśmiechnęła się Ela w ciemności. Nie marudź.
I bierze moje rzeczy. Gdzie się podziały moje szczęśliwe skarpetki? Przewróciłem szufladę! A ona mówi wyrzuciła, bo plamka była! Ela, to była moja para!
Powiedz jej. Stara się przecież dla ciebie.
Już mówiłem. Obezuje się: Poświęcam się dla ciebie, a ty nie doceniasz.
W trzecim tygodniu Maria sama rzuciła rękawicę. Wiek i masa pracy odezwały się mocno. Sprzątanie 70-metrowego mieszkania, dźwiganie siatek z bazaru (na targu lepsze warzywa niż w Żabce!) i codzienne pichcenie przerosły emerytkę.
Pewnego wieczoru Ela wraca i widzi Marię leżącą pod kocem, z mokrą szmatką na czole. W mieszkaniu unosił się zapach Amolu i gorącego rosołu. Mirek czuwał z zatroskaną miną.
Co się stało? dopytała Ela.
Ciśnienie jęknął Mirek. Mama gotowała galaretę, szorowała podłogę na kolanach bo mop rozmazuje syf. Skutki.
Elżbieto, kochana wydyszała Maria, nie otwierając oczu. Plecy Serce wali, jak w dzień targowy.
Ela podała ciśnieniomierz. Wskazania były wysokie, ale nie groźne. Przepracowanie.
Niech pani odpocznie, Maria zaleciła Ela. Po co się tak zabijać?
A kto Mirka nakarmi? Zostanie głodny Ty przecież gotować nie będziesz.
Nie będę potwierdziła Ela. Taki układ.
Mamo, damy spokój, zamówimy pizzę, ugotuję zupki błyskawiczne! zapewniał Mirek.
Pizza Maria prawie splunęła, lecz sił na spór nie miała. No dobrze, dziś weźcie gotowe. Jutro przyjdę, ciasto drożdżowe na pierogi już rośnie.
Jutro jednak nie przyszła. Zadzwoniła rano nie może wstać, korzonki złapało.
Mirek odetchnął z ulgą. Wieczorem zamówili sushi, otworzyli wino, zamilkli rozkoszując się ciszą.
Elżbieta, skończmy ten eksperyment poprosił uroczyście. Kocham mamę, ale wolę ją na telefon. Może wpadać w soboty. Jestem gotów jeść makaron, aby tylko ktoś nie przestawiał mi bielizny i nie prychał za uchem.
A jak domowe ciepło? Krochmalone kołnierze?
Do diabła z kołnierzykami. Kupię koszule non-iron. Ela, doceniam to. Miałaś rację. To piekielna praca, nie wiem, jak dawałaś radę
Elżbieta się uśmiechnęła. Tego chciała.
Koniec historii wybrzmiał kilka dni później. Maria, podreperowana, przyszła skontrolować placówkę. Zobaczyła kartony po pizzy w śmieciach, brudny kubek w zlewie i zamilkła.
Usiadła ciężko przy stole. Przybrała zadumaną minę.
Ela zwróciła się, gdy synowa weszła do kuchni. Zastanowiłam się. To trudne.
Co dokładnie? Ela nalała herbaty.
Wszystko. Metraż. Sprzątanie. Za Mirkem trzeba sprzątać wciąż, a do tego on bałagan robi! Skarpetki porozrzucane, okruchy Upominam, wrzeszczy. Pracowałam trzy godziny nad gołąbkami, a on, że kapusta twarda. Mówię, zrób sam, on: Mamo, nie nudź. Bezczelny!
Elżbieta ledwie się nie roześmiała obraz idealnego Mirka stopniał w domowym cieple, które zamieniło matkę w służącą.
Pani Mario, jest pani idealną gospodynią. Ja tak nie umiem, nie chcę. Z Mirkiem mamy swój układ czasem jest bałagan, czasem pierogi z Biedronki, ale jesteśmy szczęśliwi. Jak zatęsknimy za barszczem, odwiedzimy panią. Może być?
Teściowa milczała, patrząc na ręce zgrubiałe od środków czyszczących.
Może westchnęła. Tylko dajcie znać wcześniej, bo rośliny, seriale I wyjadę w sanatorium. Dość mam służenia. Mirkowi poprasowałam koszule, wiszą w szafie. Ale niech teraz prasuje sam. Albo niech chodzi pognieciony wszystko mi jedno. Zdrowie ważniejsze.
Dopiła herbatę, podniosła się i poprawiła sweter.
A książkę twoją, Ela, odłożyłam na szafkę. Bzdura jakaś, sci-fi, ale twój wybór.
Gdy Mirek wrócił z pracy, dom był cichy. Paliła się lampka z Ikei, pachniało świeżością i lekko perfumami Elżbiety. Na kuchni gotowały się zwyczajne parówki, na stole stał puszka groszku konserwowego.
Mama wyszła? zapytał z nadzieją, rozglądając się.
Wylogowała się kiwnęła Ela. Eksperyment zakończony ze względów zdrowotnych wykonawcy.
Mirek objął żonę mocno i wtulił się w jej włosy.
Dziękuję szepnął.
Za co? Za parówki?
Za to, że jesteś mądra. I za powrót normalności. Kocham cię. Nawet jeśli jesteś kiepską gospodynią.
Nie kiepską uśmiechnęła się Elżbieta, odwzajemniając uścisk. Po prostu współczesną. A parówki są doktorska extra.
Od tego czasu Maria nie porzuciła udzielania rad nawyk silniejszy od środków do naczyń. Ale gdy przejeżdżała palcem po zakurzonej półce, tylko głęboko wzdychała. A gdy próbowała coś powiedzieć o powołaniu kobiety, Elżbieta pytała z uśmiechem: Pani Mario, może zostanie pani tydzień? Akurat wyjeżdżam na delegację Wtedy Maria nagle przypominała o serialu, hodowli pomidorów albo zapomnianej kocicy.
Domowy spokój wrócił. A kurz? Kurz był i będzie, nikomu nie wadzi. Najważniejsze, by sobie nawzajem nie przeszkadzać w życiu.
