No to co, wznieśmy toast za naszą solenizantkę! Czterdzieści pięć lat kobieta jak malina, chociaż w tym przypadku to raczej suszona śliwka, ale przecież też dobra na trawienie! głos Olka rozbrzmiewa po całej sali w niewielkiej restauracji, zagłuszając nawet muzykę w tle.
Goście siedzący przy długim stole zaniemówili. Ktoś nerwowo zachichotał, szukając oliwki w sałatce, jakby to nagle było ważne. Ktoś spuścił wzrok, inny ukradkiem zerka w telefon. Jolanta, siedząca na honorowym miejscu w swoim nowym, granatowym kostiumie, który wybierała przez dwa tygodnie, poczuła jak krew odpływa jej z twarzy. Uśmiech, który do tej pory pilnował jej ust, zwinął się w bolesny grymas.
Olek, zachwycony własnym żartem, wychylił kieliszek wódki i huknął na krzesło obok żony, kładąc jej ciężką, wilgotną dłoń na ramieniu.
No co tak kwaśnie? Jolcia ma dystans, rozumie takie żarty! Nie, kochanie? poklepał ją po plecach, jakby siedzieli razem w łaźni. Przynajmniej oszczędna jest. Spójrzcie, ta garsonka… Ile ona ma lat? Trzy? A wygląda jak prosto ze sklepu.
To nie była prawda. Strój był nowy, kupiony za pieniądze, które Jolanta odkładała od zleceń tłumaczeniowych. Ale kłócić się teraz przy znajomych, rodzinie i współpracownikach to oznaczałoby zamienić uroczystość w cyrk. Powoli zdjęła rękę Olka ze swojego ramienia i upiła łyk wody. W środku rozlewał się zimny, ciężki lód. Kiedyś by się odcięła jakimś żartem, rzuciła: najważniejsze, żebyś Ty, kochany, nie spleśniał, ale dziś w niej coś się przepaliło.
Wieczór toczył się dalej. Olek pił, robił się coraz bardziej rubaszny, próbował wyciągać do tańca młodsze koleżanki Jolanty, głośno opowiadał o polityce i narzekał, że to kobiety rozłożyły kraj na łopatki. Jolanta odbierała prezenty, dziękowała za toasty, pilnowała, by każdy dostał ciepłe danie, ale robiła to jak automat. W środku miała absolutną ciszę, w której ginął pijany bełkot męża.
Gdy wrócili do mieszkania, Olek, ledwie zdjąwszy buty, ruszył do sypialni.
No, posiedzieliśmy! burknął, rozpinając koszulę. Tylko ten twój szef, Jarek, jakiś dziwny. Krzywo patrzył. Pewnie zazdrości, że mam tak cierpliwą żonę. Jolciu, przynieś wodę mineralną, bo mnie suszy!
Jolanta stała w przedpokoju, patrząc na swoje odbicie w lustrze. Zmęczone oczy, rozmazany tusz. Bez słowa zdjęła szpilki i ustawiła je równo na półce. Weszła do kuchni, ale nie po wodę dla Olka. Nalała sobie szklankę wody, wypiła powoli, patrząc w ciemność za szybą, gdzie huczała Warszawa nocą. Poszła do salonu, wyjęła z szafy koc i poduszkę i rozłożyła się na kanapie.
Jolcia, gdzie ta woda?! doleciało z sypialni.
Jolanta zgasiła światło i nakryła się po uszy. Przyszła noc, ale sen nie nadchodził. Nie było myśli o zemście, nie chciała awantury. Miała po prostu jasność: to ostatni raz. Limit wyczerpany. Dalej już nie będzie.
Rano nie obudziła się przy znajomym dźwięku młynka do kawy. Zazwyczaj Jolanta wstawała przed Olkiem, żeby przygotować śniadanie, wyprasować koszulę, spakować lunch. Tego dnia Olek obudził się na dźwięk budzika i… ciszy. W domu nie pachniało jajecznicą ani świeżą kawą.
Powlókł się do kuchni, drapiąc po brzuchu. Jolanta już ubrana, siedziała przy stole i coś czytała na tablecie. Przed nią pusta filiżanka.
Śniadania nie ma? ziewnął, zaglądając do lodówki. Myślałem, że będą twarożki, jeszcze był ser.
Jolanta nie podniosła wzroku. Przełączyła stronę, upiła łyk zimnej herbaty.
Jolanta! Do Ciebie mówię! odwrócił się z kawałkiem kiełbasy w garści. Ogłuchłaś po wczorajszym?
Wstała, spokojnie wzięła torebkę, sprawdziła klucze, wyszła.
Hej! A koszula? Ta niebieska nie jest wyprasowana!
Zatrzasnęła się drzwiami. Olek został w kuchni w samych gaciach i z kiełbasą w dłoni.
No i niech cię diabli! mruknął, odcinając sobie plaster. Pewnie obraziła się o żart. Wieczorem jej przejdzie, baby kochają dramy.
Wieczorem, wracając z pracy, zastał ciemne mieszkanie. Jolanty nie było, choć zwykle przychodziła pierwsza. Zadzwonił nie odebrała. Olek odgrzał sobie makaron z wczoraj, obejrzał mecz i położył się spać, postanawiając urządzić jej pogadankę, gdy wróci.
Jolanta przyszła, gdy już spał. Nie słyszał, jak układa się na kanapie w salonie. Rano to samo: nie było śniadania, nie było uśmiechu, nie było spakowanego lunchu. Milczała i wychodziła wcześniej od niego.
Po trzech dniach miał już dość.
Przestań się w to bawić! wrzasnął, widząc jak zakłada buty w przedpokoju. No, powiedziałem coś głupiego, każdemu się zdarza! Wypiliśmy, było miło. Co ty, Elżbieta II? Przepraszam, wystarczy? Gdzie są moje czarne skarpetki? Ani jednej pary w szafie!
Spojrzała na niego chłodno, jakby patrzyła nie na męża, z którym spędziła dwadzieścia lat, a na plamę na ścianie. Niezręczne, ale do przeżycia. Bez słowa odwróciła się, wzięła parasolkę i wyszła.
Pod koniec tygodnia mieszkanie zaczęło się zmieniać. Rzeczy Olka, dotychczas jakby magicznie czyste i wyprasowane, piętrzyły się na fotelu. W lodówce znikły gotowe obiady. Były jajka, masło, mleko, warzywa ale nie było kotletów, zupy, ani ulubionego gulaszu. Gary w zlewie pokrywały się zaschniętą skorupą.
Olek postanowił się nie łamać. Nie zmyję, sama w końcu nie wytrzyma wmawiał sobie. Jolanta myła jedną swoją miskę i widelec, po czym chowała do szafki. Góra naczyń Olka coraz rosła.
W sobotę zmienił taktykę. Kupił tort i bukiet chryzantem.
Jolanta, już wystarczy tego dąsania postawił tort przed nią, gdy siedziała z laptopem w kuchni. Chodź, napijmy się herbaty. Wiem, że jesteś.
Podniosła wzrok. Był pusty. Schowała laptopa, podniosła się i wyszła z kuchni. Po chwili dał się słyszeć szum wody z łazienki.
Olek, wściekły, wrzucił chryzantemy do kosza.
No i idź do diabła! Myślisz, że beze mnie sobie nie poradzę? Przecież kiedyś żyłem sam! Manipulatorka!
Zamówił pizzę, otworzył piwo i włączył mecz na cały regulator. Jolanta wyszła z łazienki w piżamie, minęła go jak powietrze, założyła stopery do uszu i położyła się na kanapie tyłem do niego.
Minął miesiąc. Olek przechodził przez wszystkie fazy: od złości, przez próby wywołania awantury, po przekupstwo i wzajemną ignorancję. Ale okazało się, że ignorowanie kogoś, kto cię w ogóle nie zauważa, jest jak gra w ping-ponga ze ścianą piłka zawsze wraca, ale ściana ma cię gdzieś.
Coraz trudniej było mu poradzić sobie z codziennością. Koszule prasował sam, zawsze były pogniecione. Jedzenie na mieście wydrenowało konto i żołądek. Mieszkanie pokryło się kurzem, bo Jolanta sprzątała już tylko swoje kąty.
Najgorsze przyszło we wtorek wieczorem. Olek przyszedł wcześniej, zły po opierniczu od szefa. Chciał się wyżyć, pokrzyczeć, ale nie było do kogo. Zalogował się, by zapłacić ratę za samochód dumę, prawie nowego SUV-a, kupionego dwa lata temu.
Na ekranie pojawił się komunikat: Brak środków.
Mrugnął. Jak to? Przecież wczoraj była wypłata. Otworzył historię i zamarł. Zwykle przelewał swój udział na wspólne konto, z którego szły opłaty, żywność i rata za auto. Jolanta zawsze dokładała brakującą sumę i do kredytu, i na jedzenie, i na chemię domową.
Na wspólnym koncie leżała dokładnie taka sama kwota, jaką on przelał. Ani grosza więcej. To było za mało na ratę, bo w tym miesiącu wydał więcej na naprawę zderzaka i kilka wypadów z kumplami, że Jola dołoży.
Wpadł do salonu. Jolanta czytała książkę.
Co to ma być?! wrzasnął, pokazując jej telefon. Dlaczego nie ma pieniędzy? Rata jutro!
Odstawiła książkę.
Gdzie twoje pieniądze, Jola? Czemu nie przelałaś na wspólne?
Milczała.
Odebrało ci mowę? Pytałem! Bank mnie obciąży! Będą odsetki!
Jolanta westchnęła, wyjęła z teczki leżącej na stole kartkę i podała mu do ręki.
To był pozew o rozwód.
Olek czytał, litery mu pływały przed oczami. …nie prowadzi się wspólnego gospodarstwa domowego…, …relacje małżeńskie wygasły….
Ty… naprawdę? głos mu zadrżał i przeszedł w żałosny pisk. Przez żart? Przez toast? Jola, zwariowałaś? Dwadzieścia lat na marne przez głupotę?
Wyjęła notes i długopis, szybko coś napisała, pokazała mu.
*To nie o żart chodzi. To przez brak szacunku. Od dawna nas nie ma. Mieszkanie jest po mojej babci, samochód kupiliśmy razem, ale kredyt jest na ciebie. Dzielimy majątek. Auto możesz sobie zostawić, ale połowę spłacisz. Wyjeżdżam do mamy na działkę na czas sprawy. Masz tydzień na znalezienie mieszkania.*
Przeczytał i nogi się pod nim ugięły. Faktycznie, ta trójka na Mokotowie, to był spadek Jolanty jeszcze sprzed ślubu. Był tylko zameldowany. W pewnym momencie zaczął ją uważać za swoją.
Jaka działka? Jaki wynajem? szepnął, siadając ciężko. Joluś, dokąd ja pójdę? Wiesz jakie mam zobowiązania… jeszcze rok płacę alimenty za Maćka z pierwszego małżeństwa… Nie udźwignę tego…
Patrzyła na niego bez triumfu, tylko ze zmęczeniem. Znowu napisała:
*Jesteś dorosły. Dasz radę. Sam mówiłeś na urodzinach, że jestem 'stara ruina’. Znajdź sobie młodszą, energiczną. Ja chcę spokoju.*
Ale przecież żartowałem! jęknął. Tak się żartuje! Joluś, wybacz głupkowi! Na kolana mam paść?
Naprawdę zsunął się z fotela, próbując złapać ją za rękę. Odsunęła się z odrazą. Przeszła do sypialni, pakowała rzeczy. Swetry, spodnie, bielizna, wszystko równiutko.
Teraz ogarnął Olka prawdziwy strach. Zimny i lepki. Zrozumiał, że nie tyle traci żonę, ile cały swój świat. Kto ugotuje? Kto przypomni o lekarzu? Kto zniesie jego narzekania? Kto załata dziury w budżecie?
Zrozumiał, że został zupełnie sam. Koledzy? Dobry kumpel do kieliszka, ale żaden go nie przygarnie. Matka? Malutka kawalerka na Pradze, pięć kotów i charakter jak z piekła.
Wbiegł do sypialni. Jolanta układała rzeczy w walizce.
Jola, nie rób tego, proszę. Porozmawiajmy, pójdźmy do psychologa. Zmieniam się, rzucam picie! Zakoduję się! Obiecuję, od jutra!
Nie obejrzała się. Zamek walizki trzasnął jak wystrzał.
Jola, gdzie teraz pójdziesz? Zostań chociaż do rana!
Spojrzała mu w oczy. Wreszcie pojawiło się tam coś żywego litość. Spokojna, miażdżąca, taka którą czuje się, patrząc na rannego gołębia.
Wyjęła telefon, coś napisała i pokazała ekran.
*Bliscy nie poniżają się publicznie. Ani nie deptają tych, co o nich dbają. Znosiłam twoje chamstwo przez dziesięć lat, bo myślałam, że taki już twój charakter. To nie charakter. To wygoda i przekonanie, że zawsze będę. Pomyliłeś się. Zejdź mi z drogi.*
Pchnęła go lekko ramieniem i potoczyła walizkę do wyjścia.
Samochodu nie oddam! krzyknął jej w plecy. I kasy też nie dam!
Zatrzymała się, założyła płaszcz. Spojrzała na niego i, pierwszy raz od miesiąca, powiedziała swoim lekko zachrypniętym głosem, że aż ciarki przeszły Olka:
Oddasz. Sąd ci nakaże. Zapłacisz też za adwokata, już mam z premii, którą chciałeś wydać na nowy spinning. Klucze wrzuć do skrzynki, jak się wyprowadzisz. Masz czas do niedzieli.
Zatrzasnęły się drzwi. Zasuwka szczęknęła.
Olek stał osłupiały. Cisza w mieszkaniu przestała być ciszą, a stała się ogłuszająca. Słyszał tylko buczenie lodówki i kapanie kranu, który od miesięcy miał naprawić.
Usiadł na kuchennym krześle, tam gdzie zwykle siedziała żona. Na stole leżał pozew. Sięgnął po kartkę. Pieczątka, podpis, data wszystko prawdziwe.
Telefon zabrzęczał przypomnienie z banku: Jutro rata kredytowa. Kwota…
Olek schował twarz w dłonie. Po raz pierwszy od pięćdziesięciu lat się rozpłakał. Nie z żalu po miłości, tylko z żalu do siebie za katastrofę, którą sam sobie zgotował.
Kolejne trzy dni minęły jak we mgle. Dzwonił do Jolanty, miał zablokowany numer. Zadzwonił do teściowej, ale Pani Grażyna tylko sucho odparła: Sam nagrabiłeś, sam się martw. Jolę zostaw, serce jej szwankuje.
W czwartek zaczął się pakować. Okazało się, że ma zaskakująco mało rzeczy. Ubrania, wędki, skrzynka na narzędzia, laptop. Cały domowy klimat, wszystkie drobiazgi, było dziełem Jolanty. Bez niej mieszkanie zamieniło się w betonową pustkę.
Szukając skarpet, natrafił na stary album. Otworzył. Zdjęcie sprzed dziesięciu lat: są razem nad morzem. Jolanta się śmieje, obejmuje go. Wtedy patrzyła na niego z zachwytem. Kiedy to przepadło? Kiedy przestała być kobietą, a stała się funkcją? Przynieś, Zrób, Upierz, Zamknij się.
Idiota powiedział w ciszę. Stary dureń.
W niedzielę wyniósł ostatnią torbę. Klucze wrzucił zgodnie z instrukcją. Gdy wychodził, spojrzał w górę na okna już nie swoje, a jej. Były ciemne.
Wsiadł do auta, odpalił silnik. Mało paliwa, konto puste. Nie miał dokąd iść, poza matką. Wyobraził sobie tę zakurzoną kuchnię, matkę, która od progu powie: A nie mówiłam!.
Uderzył pięścią w kierownicę, żeby się ogarnąć. Przejrzał kontakty w telefonie nikogo, komu mógłby się poskarżyć bez osądzania.
Włączył bieg i powoli wyjechał. Czekało go długie, samotne życie, w którym nauczy się gotować, prasować i, być może, trzymać język za zębami. Ale najbardziej bolała świadomość, że sam zniszczył jedyne miejsce, gdzie był kochany bezwarunkowo.
A Jolanta, siedząc na werandzie działki mamy pod Warszawą, otulona kocem, piła miętową herbatę. W środku miała pustkę ale spokojną pustkę. Telefon był wyłączony. Czekał ją nieznany czas, sądy, podział majątku, ale wiedziała jedno: da radę. Bo najtrudniejsze, czyli życie z kimś, kto sprawia, że człowiek czuje się samotny, już miała za sobą. Gdzieś w ogrodzie śpiewał słowik, a powietrze pachniało bzem i wolnością. Po raz pierwszy od lat ten zapach nie był stłumiony alkoholem. Wzięła głęboki oddech i pierwszy raz od miesiąca uśmiechnęła się naprawdę.
