Wanda w wiosce Biskupice zostaje skrytykowana tego samego dnia, gdy pod koszulą widać już brzuszek. Ma czterdzieści dwa lata! Wdowa! Co za wstyd! Męża, Szymona, pochowano już dziesięć lat temu, a ona wciąż nosi go przy sobie, jakby był w szafie.
Od kogo? syczą sąsiadka przy studni.
Kto to wie, co za szmata! odpowiadają inne. Cicha, skromna a już widać, co się w niej dzieje!
Dziewczyny na wydanie, a matka chodzi po kątach! Hańba!
Wanda nie patrzy na nikogo. Idzie z poczty, z ciężkim woreczkiem na ramieniu, spojrzenie w ziemię, usta tylko lekko zaciśnięte. Gdyby wiedziała, co przyniesie przyszłość, może nie wciągnęłaby się w to. Ale jak nie wciągnąć się, kiedy własna krew płacze łzami?
Wszystko zaczęło się nie od Wandy, lecz od jej córki, Marzanny.
Marzanna nie była zwykłą dziewczyną była pięknym odbiciem zmarłego ojca, Szymona. Był on przystojniakiem wioski: blond, niebieskooki. Marzanna odziedziczyła po nim urok, a cała Biskupice nie mogło oderwać od niej oczu. Młodsza siostra, Jadwiga, jest ciemnowłosą, z brązowymi oczami, cichą i mało zauważalną.
Wanda nie ma w sercu miejsca na własne marzenia, kocha dwie córki, ciągnie je jedną po drugiej, jakby była przeklęta. Pracuje na dwa etaty: w dzień jako listonoszka, wieczorem myje farmę. Wszystko dla nich, dla ich małych pociech.
Musicie się uczyć! mówi im. Nie chcę, żebyście tak jak ja, całe życie w brudzie i z ciężkim workiem. Do miasta, do ludzi!
Marzanna wyjeżdża do miasta. Lecie lekko, jak ptak. Dostaje się na Warszawski Instytut Handlu i od razu przyciąga uwagę. Przesyła zdjęcia: w restauracji, w modnych sukienkach. Na jawie pojawia się narzeczony syn pewnego dyrektora. Mamo, obiecał mi płaszcz! pisze.
Wanda cieszy się, a Jadwiga marszczy brwi. Po szkole zostaje w wiosce, podejmuje pracę jako sanitariuszka w szpitalu. Chciała zostać pielęgniarką, ale brakuje pieniędzy. Cała emerytura po stracie żywiciela i wynagrodzenie Wandy płyną na Marzannę, na jej miejskie życie.
Lato przychodzi, a Marzanna wraca. Nie tak jak zwykle krzykliwa, wystrojona, z pamiątkami. Tym razem jest cicha, zielona jak trawa. Dwa dni nie wychodzi z pokoju, a trzeciego dnia Wanda wchodzi do jej drzwi, a ona płacze w poduszkę.
Mamo mamo zniknęłam
Opowiada, że narzeczony, złocisty, po prostu ją odrzucił. Była w czwartym miesiącu ciąży.
Aborcja za późno, mamo! ryczy Marzanna. Co robić? Nie chce mnie znać! Powiedział, że jeśli urodzę, nie damy ani grosza! A z instytutu mnie wyrzucą! Moje życie kończy się!
Wanda siedzi, jakby ją uderzył piorun.
Co, córko nie udało ci się uchronić? pyta.
Co z tego! wykrzykuje Marzanna. Co teraz? W sierocińcu go zostawić? Czy może go do kapusty wrzucić?
Serce Wandy pęka. Jak to do sierocińca? Do wnuka?
W nocy nie zamyka oczu. Przechadza się po chacie jak cień. Rankiem siada na łóżku przy Marzannie.
Nic nie szkodzi mówi stanowczo. Zniosę to.
Mamo! Co się stało? wykrzykuje Marzanna. Wszystko się dowie! Hańba!
Nikt się nie dowie przerywa Wanda. Powiedzmy że to mój.
Marzanna nie wierzy własnym uszom.
Twój? Mamo, masz 42 lata! wykrzykuje. Nie wierzę!
To mój powtarza Wanda. Jadę do ciotki w okręgu, rzekomo pomagać. Tam się ukryję. A ty wracaj do miasta, ucz się.
Jadwiga, śpiąca za cienką przegrodą, słyszy wszystko. Leży, trzymając poduszkę w zębach, a łzy leją się po policzkach. Czuje żal do matki i wstręt do siostry.
Mija miesiąc, Wanda wyjeżdża. Wioska zapomina o niej. Po pół roku wraca nie sama, z niebieskim kopertą.
Oto, Kasiu mówi bladą córce poznaj. Twój brat Mikołaj.
Wioska szokuje się. Oto cicha Wanda! Oto wdowa!
Od kogo? pyta znowu sąsiadka. Czy od przewodniczącego?
Nie, od starego agronoma! On jest szanowany, samotny!
Wanda milczy, znosząc plotki. Życie zaczyna się od nowa. Mikołaj rośnie niepokojąco głośno. Wanda wciąż dźwiga worek listonoszki, farmę i nocne nieprzespane godziny. Jadwiga pomaga, jak może myje pieluchy, kołysze brata. W jej wnętrzu gotują się burze.
Marzanna pisała z miasta. Mamusiu, jak się macie? Tęsknię! Nie mam pieniędzy, ledwo wiążę koniec z końcem. Ale wkrótce przyślę!
Pieniądze przychodzą po roku trzysta złotych. I dżinsy dla Jadwigi, które są za dwa rozmiary za małe.
Wanda kręci się w kółko. Jadwiga jest przy niej. Życie jej, Jadwigi, też nie mało się wali. Chłopcy patrzą na nią, a potem odchodzą. Kto potrzebuje żony z takim posagiem? Matka, co hula, bratbrawurowiec
Mamo mówi Jadwiga, mając dwadzieścia pięć lat może opowiemy?
Co ty, córeczko! przerażona Wanda. Nie wolno! Zruinujemy Marzannie życie! Ona już wyszła za mąż, za dobrego człowieka.
Marzanna naprawdę zaaranżowała się. Ukończyła studia, wyszła za mąż za jakiegoś handlowca, przeprowadziła się do Warszawy. Przesyła zdjęcia: w Egipcie, w Turcji, w stolicy. Nie pyta o brata. Wanda pisze jej: Mikołaj poszedł do pierwszej klasy, piątki nosi.
Marzanna odsyła drogi, ale kompletnie niepotrzebne wsiom zabawki.
Mija nieco lat. Mikołaj kończy osiemnaście. Rośnie jak na drożdżach wysoki, niebieskooki, jak Marzanna. Wesoły, pracowity. Nie ma w nim miejsca na matkę (Wandę) ani na siostrę (Jadwigę). Jadwiga już w pełni zaakceptowała los jest starszą pielęgniarką w okrężnym szpitalu. Stara panna mówią za plecami. Sama nosi krzyż na ramionach. Całe życie kręci się wokół matki i Mikołaja.
Mikołaj kończy szkołę z medalem.
Mamo! Jadę do Warszawy! Chcę na Politechnikę! deklaruje.
Serce Wandy podskakuje. Warszawa tam jest Marzanna.
Może na naszą, okręgową uczelnię? nieśmiało proponuje.
Co ty, mamo! Muszę się przebić! śmieje się Mikołaj. Pokażę wam z Jadwigą, jak żyjemy! Będziesz mieszkać w moim pałacu!
W dniu, gdy Mikołaj zdaje ostatni egzamin, pod ich bramę podjeżdża lśniący czarny samochód zagraniczny. Z auta wysiada Marzanna.
Wanda zamarza. Jadwiga, wychodząc na gank, trzyma ręcznik w dłoniach, całkiem ogłuszona.
Marzannie nie minęło jeszcze czterdzieści lat, ale wygląda jak z okładki magazynu szczupła, w drogiej eleganckiej kurtce, w złocie.
Mamo! Kasiu! Cześć! woła, całując Wandę w policzek. A gdzie
Widzi Mikołaja. Stał, wycierając ręce szmatą, przytrzymując w stodole.
Marzanna się zatrzymuje, patrzy na niego, nie odrywając wzroku. Potem oczy jej wypełniają się łzami.
Dzień dobry mówi uprzejmie Mikołaj. Czy pan pani jest panią Marią? Siostrzanką?
Siostrzanką powtarza Marzanna echem. Musimy porozmawiać.
Siadają w chacie. Marzanna wyciąga z torebki paczkę cienkich papierosów.
Mamo mam wszystko. Dom, pieniądze, mąż A dzieci nie mam.
Łzy spływają po jej twarzy, rozmazując drogą maskę.
Próbowałyśmy wszystkiego. In vitro, lekarze Nic nie działa. Mąż się wścieka. A ja nie mogę już dalej.
Po co przyjechałaś, Mario? pyta cicho Jadwiga.
Marzanna podnosi oczy pełne łez.
Za syna.
Zwariowałaś? Jaki syn?!
Mamo, nie krzycz! podnosi głos Marzanna. To mój! Urodziłam go! Dam mu życie! Mam znajomości! Dostanie się do każdej uczelni! Kupimy mu mieszkanie w Warszawie! Mąż się zgadza! Wszystko mu opowiadam!
Opowiadałaś? zdumiewa się Wanda. A o nas? O tym, że mnie ubliżono? O tym, że Jadwiga
Co z Jadwigą! odrzuca Marzanna. Siedzi w wiosce, będzie siedzieć! A Mikołaj ma szansę! Mamo, oddaj! Ty mi życie uratowałaś, dziękuję! Teraz oddaj syna!
On nie jest rzeczą, którą się oddaje! krzyczy Wanda. To mój! Nie spałam nocami, karmiłam go! To mój
Wtedy wchodzi Mikołaj. Słyszy wszystko. Stoi w progu, blady jak kartka.
Mamo? Kasiu? O czym ona mówi? O jakim synu?
Mikołaju! To mój syn! Ja twoja matka! Rozumiesz? Twoja rodzina!
Mikołaj patrzy na nią, jak na zjawa, potem na Wandę.
Mamo to prawda?
Wanda zakrywa twarz dłońmi i wybucha płaczem.
Wtedy wybucha Jadwiga. Cicha, milcząca Jadwiga podchodzi do Marzanny i daje jej taką policzkę, że odskakuje przy ścianie.
Potworność! krzyczy Jadwiga, a w krzyku tym zawiera się osiemnaście lat upokorzeń, połamane życie, gniew przeciw matce. Matka? Co ty dla niego jesteś? Zostawiłaś go jak szczeniaka! Wiedziałaś, że matka po twoim grzechu nie może chodzić po wsi, że ludzie będą wskazywać palcami! Wiedziałaś, że ja ja zostanę sama przez twój grzech! Bez męża, bez dzieci! A ty przyjeżdżasz! Zabierać?
Kasiu, przestań! szepcze Wanda.
Muszę! Dość! Dość cierpienia! zwraca się Jadwiga do Mikołaja. To twoja matka! Ta, co cię na moją matkę spchnęła, by w Warszawie robić interesy! A to wskazuje na Wandę twoja babcia! Ta, co życie w brudzie dla nas utopiła!
Mikołaj milczy. Po chwili podchodzi do płaczącej Wandy, klęka przed nią i obejmuje ją.
Mamo szepcze. Mamusiu.
Podnosi wzrok, patrzy na Marzannę, która trzyma się za policzek, opadając po ścianie.
Nie mam matki w Warszawie mówi cicho, lecz stanowczo. Mam jedną matkę. To ona. I siostrę.
Wstaje, chwyta Jadwigę za rękę.
A wy tatusiu wyjedźcie.
Mikołaju! Synu! wyje krzyczy Marzanna. Dam ci wszystko!
Mam wszystko przerywa Mikołaj. Mam matkę. Mam siostrę. A wy nic nie macie.
Marzanna wyjeżdża tego samego wieczoru. Mąż, widząc całą scenę z samochodu, nie wysiada. Mówi się, że po roku go porzuciła i znalazł nową, która mu dziecko urodziła. Marzanna zostaje sama, ze swoimi pieniędzmi i urodą.
Mikołaj nie jedzie do Warszawy. Zapisuje się na regionalny kierunek inżynierii. Mamo, potrzebujemy domu, musimy go zbudować.
A Jadwiga co z Jadwigą? Tamtego wieczoru, kiedy krzyczała, jakby wyrzuciła z siebie korek, ożywa. Rozkwita nagle, mając trzydzieściJadwiga, po latach cichych wyrzeczeń, wreszcie usiadła przy oknie domu, patrząc na zachodzące słońce, i po raz pierwszy od dawna poczuła, że jej serce odnajduje spokój.
