Nie wolno ci śpiewać
Nie tak się uśmiechasz.
Dopiero po chwili zorientowałam się, że to do mnie. Siedziałam z dłońmi splecionymi na kolanach, wciemnogranatowej sukience, której nigdy sama bym nie wybrała. Za ciasna w ramionach. Zbyt połyskująca. Zbyt obca.
Nina. Mówię do ciebie, uśmiechasz się sztucznie. Za sztywno. Ludzie to od razu widzą.
Grzegorz mówił to półgłosem, nie odwracając nawet głowy. Patrzył na salę, w której zaczynali się już rozsiadać goście jubileuszu jego firmy. Dwadzieścia lat działalności duża sprawa, ważny wieczór. Moja rola była ustalona jeszcze wcześniej, wpisana niczym punkty w umowie: siedzieć z nim, wyglądać przyzwoicie, nie rozmawiać za dużo, nie pić więcej niż jeden kieliszek, nie inicjować rozmów z partnerami bez jego pozwolenia.
Przepraszam wyszeptałam.
Nie przepraszaj, tylko popraw się.
Restauracja była z tych, gdzie pieniądze czuć fizycznie nie obnoszą się nimi, tylko są wyczuwalne: w ciężkości obrusów, przytłumionym świetle kryształowych żyrandoli, w prawie bezgłośnym ruchu kelnerów, którzy poruszają się, jakby unosili się na powietrzu. Bywałam tu kilka razy i za każdym razem czułam jedno: jestem tu zbędna. Nie jako żona faceta sukcesu, lecz jako człowiek z własnym imieniem, historią, tym, co kiedyś było we mnie naprawdę moje.
Skończyłam pięćdziesiąt pięć lat. Dwadzieścia osiem przeżyłam z Grzegorzem Sobieskim. Poznaliśmy się, kiedy kończyłam Akademię Muzyczną. Byłam pełna życia, rozkochaną w Chopinie i Szymanowskim, z mocnym głosem. On młody biznesmen z błyskiem w oku, przekonany, że cały świat można kupić lub przerobić na własną modłę. Patrzył na mnie wtedy, jakbym to ja była całym jego światem. Potem okazało się, że po prostu chciał mnie dopasować do siebie.
Grzegorz, mogę pójść do Celiny? Siedzi sama przy tamtym stoliku.
Celina poczeka. Nie masz czego szukać przy Kowalskich.
Ale znamy się dwadzieścia lat
Nina powiedział, bez złości, tylko z tym swoim zmęczonym tonem człowieka, który powtarza jedno dziecku dziś wyjątkowy wieczór. Siedź i się uśmiechaj.
Uśmiechnęłam się więc zgodnie z instrukcją.
Sala stopniowo się zapełniała. Partnerzy, klienci, urzędnicy i ich żony wszyscy wystrojeni, z gracją rozmawiający o tym, o czym wypada rozmawiać przy takich okazjach. Słuchałam urwanych rozmów i nagle nie mogłam przypomnieć sobie, kiedy ostatni raz mówiłam o czymkolwiek, co obchodziło mnie naprawdę o muzyce, o strukturze fugi, dlaczego II Koncert Chopina nadal rozszarpuje mnie od środka, nawet jeśli tylko słyszę go w radiu.
W naszym domu radio prawie w ogóle nie grało. Grzegorz nie znosił klasyki. Twierdził, że go denerwuje.
Przy sąsiednim stoliku kobieta w czerwonej sukience śmiała się głośno z czyjegoś żartu. Ten śmiech był autentyczny, chrapliwy, żywy. Patrzyłam na nią z lekką zazdrością nie dlatego, że była młodsza czy piękniejsza, nie o sukienkę chodziło. Zazdrościłam jej, że tak się śmieje, jakby miała do tego pełne prawo. Bez pytania kogokolwiek o zgodę.
Kolacja płynęła zgodnie z programem: toasty, brawa, przemówienia o 20 latach sukcesu i wspaniałej przyszłości. Grzegorz wygłosił toast zwięźle, jak zawsze. Umie przemawiać to prawda. Klaskałam z wszystkimi, a myślami byłam przy czasach, gdy sama potrafiłam trzymać całą salę stać przed publicznością i śpiewać tak, że ludzie wstrzymywali oddech.
Ostatni raz śpiewałam publicznie 24 lata temu, na wieczorze w Akademii, skąd Grzegorz zabrał mnie wcześniej, bo zadzwoniła sprawa firmowa.
Konferansjer ogłosił konkurs talentów już po deserze, kiedy goście się rozkręcili, część głośniej rozmawiała. Zabawna atrakcja kto chciał, mógł wyjść na scenę w rogu sali: anegdotka, sztuczka, piosenka. Grzegorz skrzywił się:
Co za tandeta mruknął.
Nie odpowiedziałam nic. Patrzyłam na stojący mikrofon obok młodego pianistę z przyjazną twarzą. Od początku wieczoru rzucił mi się w oczy długie palce, delikatne kiwanie głową do rytmu nawet podczas gry piano pianissimo.
Na scenę weszło dwóch, jeden opowiedział dowcip, drugi zagrał na harmonijce. Brawa leniwe, bez entuzjazmu. Gdy znów zaproszono chętnych, sala ucichła.
Coś się we mnie przesunęło. Nie nagle jak drzwi, które po latach zastoju ustępują pod lekkim naciskiem. Odłożyłam serwetkę, wstałam.
Dokąd idziesz? spytał niepewnie Grzegorz.
Do toalety.
Nie poszłam jednak do toalety. Podeszłam do konferansjera, szepnęłam mu coś na ucho uniósł brwi, pokiwał głową. Potem podeszłam do pianisty, zamieniłam z nim kilka słów, skinął głową, rozjaśnił mu się wzrok.
Gdy ogłosił moje imię, Grzegorz początkowo nie pojął, co się dzieje. Potem zrozumiał. Kątem oka widziałam jego minę idąc na scenę, starałam się na niego nie patrzeć. Patrzyłam w mikrofon.
Na scenę były trzy stopnie. Weszłam. Sala pełna ludzi w garniturach i sukniach. Część gości już znużona, przekładała sztućce, wymieniała spojrzenia. Kilkoro patrzyło na mnie z wyraźnie wymuszoną uprzejmością.
Skinęłam głową pianiście.
Zagrał pierwsze akordy. Sala przystygła, bo to nie była biesiadna piosenka ani pop. To był Szymanowski. Wokaliza jedno z najtrudniejszych i najpiękniejszych dzieł, które śpiewałam na dyplomie. Bez słów, tylko głos i muzyka.
Zaczęłam śpiewać. Przez pierwsze sekundy nie wierzyłam, że głos jest że przez te wszystkie lata nie uschło, nie znikło. Był. Inny ciemniejszy, dojrzalszy, ale prawdziwy, żywy.
Na trzeciej frazie sala ucichła. Nie powoli, lecz nagle rozmowy ustały, odłożono kieliszki, obrócono się w moją stronę. Prawie nie zwracałam na to uwagi pilnowałam oddechu, frazy, by nie myśleć o Grzegorzu, o jego minie, o tym, co będzie potem.
Potem to już nieważne. Teraz liczyło się tylko to.
Gdy skończyłam, zapadła cisza. Po chwili sala wstała nie wszyscy naraz, ale jednak. Oklaski były prawdziwe, nie kurtuazyjne. Kobieta w czerwieni krzyczała brawo, pianista patrzył na mnie z dołu, jakby zobaczył coś rzadkiego.
Schodziłam ze sceny trzęsącymi się nogami. Serce biło, ale spokojnie. Zbliżając się do stolika, widziałam już twarz Grzegorza.
Nie klaskał.
Siadaj syknął.
Usiadłam.
Rozumiesz, co właśnie zrobiłaś?
Zaśpiewałam.
Nie żartuj. Jego głos był lodowaty. Wystawiłaś się na pokaz na moim wieczorze. Bez pytania. Rozumiesz, jak to wygląda?
Jak?
Jakby mojej żonie brakowało uwagi. Za mało jej. Ujął kieliszek, odstawił go powoli. Jedziemy do domu. Za dziesięć minut.
Grzegorz, jeszcze nie
Za dziesięć minut, Nina.
Zdołało do mnie podejść trzech ludzi. Kobieta w czerwonej sukni, która okazało się miała na imię Tamara, uścisnęła mi rękę: „Jest pani niesamowita, skąd pani się wzięła?” Starszy pan z profesorskim zarostem rzucił tylko: „Fenomenalnie. U kogo pani się uczyła?” Celina, ta stara znajoma, dopadła mnie zza swojego stolika, objęła i pachniała domowym ciastem, a mi zabrakło tchu, by nie rozpłakać się na miejscu.
Gdzieś ty była całe te lata, Nina, ty śpiewałaś jak…
Celina, musimy już pojawił się Grzegorz, niby uprzejmie, ale dłonie ścisnęły mój łokieć przez materiał sukni. Przepraszam was, Nina od rana boli głowa, musimy się zbierać.
W samochodzie nie odezwał się ani słowem milczenie było gorsze niż jakakolwiek kłótnia. Patrzyłam przez szybę na nocną Warszawę, ulice oświetlone latarniami, witryny sklepów. Czułam w środku przedziwny spokój nie radość, nie strach, raczej coś trzeciego. Jakby właśnie przypomniałam sobie swoje imię.
W domu powiesił marynarkę, odwrócił się do mnie:
No dobrze zaczął. Rozumiem, że ci nudno. Chcesz czegoś dla siebie. Ale musisz zrozumieć, są granice. Są rzeczy odpowiednie i nieodpowiednie. Dzisiaj ośmieszyłaś mnie wobec ludzi, od których zależą moje interesy.
Śpiewałam. Ludzie bili brawo.
Zrobiłaś z siebie artystkę na firmowej imprezie. Rozumiesz różnicę?
Nie odparłam, sama zdziwiona, jak spokojnie to zabrzmiało. Wytłumacz mi.
Patrzył na mnie długo. W końcu powiedział:
Masz wszystko. Dom, bezpieczeństwo, pozycję. Nie rozumiem, czego ci brak. I, szczerze mówiąc, nie mam już zamiaru się nad tym zastanawiać.
Ja ci powiem, czego mi brak. Brak mi siebie.
Co to znaczy?
Sam doskonale wiesz.
Odeszłam do sypialni, zamknęłam drzwi. Położyłam się, nie przebierając. Patrzyłam w biały, idealnie równy sufit, taki jak całe nasze życie na zewnątrz. Słyszałam, jak kręci się po mieszkaniu. Potem nastała cisza.
Nie zasnęłam do rana. Myślałam. Przypominałam sobie, jak piętnaście lat temu zgodziłam się odejść z pracy w szkole muzycznej, gdzie uczyłam śpiewu. Grzegorz uznał, że to niepoważne jak na żonę biznesmena, płacą marne grosze, nie ma sensu tam pracować. Posłuchałam. Wydawało mi się, że znajdę coś innego, że odnajdę się jeszcze kiedyś. Ale to coś innego nigdy się nie pojawiło, bo za każdym razem, gdy próbowałam, Grzegorz zwracał uwagę, że to także niestosowne, niepotrzebne czy wręcz niewygodne.
Nie bił mnie. Nie podnosił głosu. Po prostu bardzo spokojnie tłumaczył mi, co wypada, a co nie. Po dwudziestu ośmiu latach tak przywykłam słuchać jego tłumaczeń, że przestałam słyszeć samą siebie. Dosłownie. Nawet w myślach.
Aż do wczorajszego wieczoru.
Rano, zanim wyszedł z łazienki, wyjęłam z pawlacza starą torbę. Spakowałam dokumenty paszport, dyplom Akademii, który znalazłam w głębi komody, kilka zdjęć, komórkę. Trochę gotówki przez trzy lata odkładałam z każdej okazji, sama nie wiedząc dokładnie, po co. Teraz już wiedziałam.
Ubrałam się zwyczajnie. Dżinsy, sweter, kurtka. Gdy Grzegorz wyszedł z łazienki, stałam już z torbą w przedpokoju.
Dokąd?
Odchodzę.
Długa pauza.
Nie wygłupiaj się.
Nie wygłupiam się. Wychodzę.
Nina otarł dłonie w ręcznik, patrząc na mnie jak na kogoś, kto robi sceny bez powodu. Jesteś roztrzęsiona, połóż się. Porozmawiamy wieczorem.
Już rozmawialiśmy.
Nie masz pieniędzy, nie masz pracy. Dokąd idziesz?
Znajdę miejsce.
Nina, nie bądź śmieszna. Masz pięćdziesiąt pięć lat. Gdzie ty…
Otworzyłam drzwi i wyszłam. Słyszałam jeszcze jego głos, ale pojedynczych słów już nie rozpoznawałam. Długo zjeżdżałam windą i patrzyłam na swoje odbicie w stalowych drzwiach: pogniecione, jakby rozmyte. Niemal się uśmiechnęłam.
Szłam przez miasto, oddychając. Jesień była chłodna i sucha, pachniało liśćmi i kawą z pobliskiej kawiarni. Weszłam, zamówiłam kawę na wynos, usiadłam przy oknie i wyjęłam telefon. Zadzwoniłam do jedynej osoby, do której mogłam teraz zadzwonić.
Celina, potrzebuję pomocy.
O Jezu. Co się stało?
Wyszłam od Grzegorza.
Cisza. Potem:
Gdzie jesteś?
Celina mieszkała sama na Grochowie, w dwupokojowym mieszkaniu. Dzieci dorosły, mąż zmarł lata temu. Otworzyła drzwi, zobaczyła mnie z jedną torbą i nie zapytała o nic. Tylko cofnęła się i rzuciła:
Wejdź. Woda już się gotuje.
Przesiedziałyśmy całą kuchnię do wieczora. Ja opowiadałam, Celina słuchała, nie przerywając, nie wzdychając, nie przewracając oczami. Czasem tylko dolewała herbaty. Gdy skończyłam mówić, rzekła:
Wyszłaś. To najważniejsze. Reszta się poukłada.
Zablokuje mi konta. Już pewnie zablokował.
Zablokował?
Tak. Ostrzegał już rok temu że jeśli spróbuję odejść, zobaczę, kto ma władzę.
Celina skrzywiła się.
Grzegorz nie kazał długo na siebie czekać. Wieczorem telefon dzwonił raz po raz: najpierw on sam, później sekretarka, potem mama, którą zdążył odpowiednio podburzyć. Mama płakała: Grzegorz zadzwonił i powiedział, że mam załamanie nerwowe po firmowej imprezie, że wybiegłam z domu w złym stanie i potrzebuję pomocy.
Mamo, nic mi nie jest.
Nino, on bardzo się martwi. Mówi, że wczoraj dziwnie się zachowywałaś, że powinnaś porozmawiać z lekarzem…
Mamo, po prostu śpiewałam. Wyszłam na scenę i śpiewałam. To nie żadne załamanie.
On mówi, że zachowałaś się bardzo niestosownie, że go ośmieszyłaś
Mamo. U Celiny jestem. Zadzwonię jutro.
Karty rzeczywiście zostały zablokowane. Chciałam wypłacić coś z bankomatu nie dało rady. Gotówka topniała, Celina nie chciała słyszeć o tym, by płacić jej za pobyt, ale przecież nie można było tak trwać w nieskończoność.
Po trzech dniach Grzegorz przysłał resztki moich rzeczy. Nie przywiózł osobiście dwóch obcych facetów przyniosło reklamówki. Rozpakowałam je w przedpokoju. Zbieranina letnie sukienki w październiku, szpilki na obcasie, bibeloty. Ani jednej ciepłej rzeczy, ani jednej potrzebnej książki. To też był komunikat.
Następnego dnia zadzwoniła mama Grzegorz był u niej, pił herbatę, mówił, że zawsze byłam nerwowa, że wszystko robił dla mnie, a ja nie doceniałam, bardzo się niepokoi, powinnam iść do specjalisty. Mama słuchała. Zawsze lepiej słuchała spokojnych mężczyzn niż własnej córki.
Może byś wróciła? Porozmawialiście byście spokojnie…
Mamo, on blokuje mi pieniądze i rozpuszcza plotki, że zwariowałam. Wiesz, co to znaczy?
Cisza.
On jest facetem, Nino. Oni tak mają, kiedy czują się zranieni.
Odłożyłam słuchawkę. Długo patrzyłam przez okno. Potem wyjęłam dyplom i położyłam go na stole. Granatowa okładka, złote litery: Nina Maria Majewska. Absolwentka klasy śpiewu. Nie miałam go w rękach od piętnastu lat.
Następnego dnia zadzwoniłam do Akademii. Pytałam o profesora Antoniego Bielskiego. Byłam przekonana, że go już nie ma. Okazało się, że jednak wciąż jest, choć po siedemdziesiątce. Dostałam jego numer.
Profesorze? Tu Nina Majewska. Pamięta mnie pan?
Cisza.
Majewska? Z czwartego roku?
Tak.
Oczywiście, że pamiętam. Co się z panią działo, Nino? Tyle lat pani nie było słychać.
Zniknęłam, to fakt Profesorze, potrzebuję pomocy.
Spotkaliśmy się po dwóch dniach, w małej sali na trzecim piętrze. Bielski wyglądał, jak go zapamiętałam: drobny, bardzo szczupły, bystre oczy i nawyk trzymania rąk splecionych na kolanach. Spojrzał uważnie:
Zestarzeliśmy się.
Pan też, profesorze.
To dobrze. Uśmiechnął się lekko. Śpiewamy.
Teraz?
A na co czekać?
Śpiewałam, początkowo niepewnie płuca nie chciały współpracować, głos drżał na górze. Profesor słuchał cierpliwie, nie przerywał. Gdy skończyłam, powiedział:
Jest głos. Technika słaba. Oddech kulał. Ale głos jest to najważniejsze. Reszta się odbuduje.
Jak szybko?
Zależy od pracy. Jak się porządnie przyłożycie, dwa, trzy miesiące i można myśleć o czymś poważnym. Zamilkł na chwilę. Dlaczego pani przestała śpiewać?
Wyszłam za mąż.
I mąż zabronił śpiewać?
Nie. Po prostu tak wyszło. Stopniowo.
Przez chwilę patrzył mi w oczy.
Stopniowo powtórzył. Rozumiem. No to do roboty, Majewska.
Spotykaliśmy się codziennie. Przychodziłam do Akademii na dziewiątą, kończyłyśmy o drugiej, czasem później. Głos wracał, czasem nagle, czasem z dnia na dzień znowu się zamykał. Profesor nie stosował taryfy ulgowej Głos nie ma wieku. Jest technika i wola cała reszta to wymówki.
Celina załatwiła mi pracę prowadzenie chóru seniorów w osiedlowym domu kultury. Mało płacili, ale to były moje własne pieniądze. Zajęcia trzy razy w tygodniu i to dawało mi satysfakcję. Przychodziły kobiety po sześćdziesiątce, po siedemdziesiątce, śpiewały dla radości, nie dla kariery. Patrzyłam na nie to był rodzaj lekarstwa.
Tymczasem Grzegorz nie ustępował przez wspólnych znajomych dochodziły do mnie plotki: że odeszłam dla jakiegoś profesora, że mam chwiejność psychiczną, że on znosił moje wybryki przez lata, aż musiał w końcu się rozstać. Zmiany w wersjach zależne od audytorium, ale przekaz ten sam: ja wariatka, on ofiara. Niektórzy wierzyli, innym było wszystko jedno. Mama rzadko już dzwoniła, dobierała słowa.
Myślisz o przyszłości? O mieszkaniu?
Myślę, mamo.
Mówi, że można porozmawiać spokojnie jeśli wrócisz.
Nie wrócę.
Nino, może się ułoży rozwód, podział majątku…
On zamraża moje pieniądze i rozpowiada, że ze mną coś nie tak. Z kimś takim się nie dogaduje. Z kimś takim się rozstaje. Raz na zawsze.
Mama wzdychała i zmieniała temat. Nie złościłam się. Wychowała się w innych czasach z innym pojęciem małżeństwa i cierpliwości. Nie można się gniewać, gdy ktoś nie zna języka, którego nigdy nie musiał się uczyć.
Miesiąc później profesor powiedział mi rzecz ważną. Byliśmy już pod koniec zajęć, chowałam nuty, a on bez podnoszenia wzroku:
Za dwa miesiące w mieście będzie duży koncert charytatywny, program klasyczny. Szukają solistów. Mogę panią polecić.
Zamarłam.
Profesorze, nie występowałam od dwudziestu czterech lat.
Wiem.
Publika będzie poważna?
Koncert na żywo w telewizji regionalnej. Zbiórka dla dziecięcego szpitala. Tak, poważna.
Zastanawiałam się.
Dobrze się zastanowię.
Radzę szybko. Nie będą długo czekać.
Po dwóch dniach zgodziłam się. Profesor skinął głową, jakby nie dopuszczał innej możliwości.
Przez następne sześć tygodni żyłam tak intensywnie, jak podczas studiów. Praca nad repertuarem: arie operowe, pieśni, na koniec, z uporem profesora, znów Szymanowski inny utwór, trudniejszy. Wracałam do Celiny i padałam niejednokrotnie na kanapie w ubraniu. Ale to była inna zmęczenie, nie to szare, małżeńskie to była żywa praca.
Celina pilnowała mnie jak kwoka, dokładała do talerza, marudziła, że za mało jem, za dużo ćwiczę. Śmiałyśmy się była mi bliższa niż przez te dwadzieścia lat. Życie bez dekoracji zbliża naprawdę.
Na trzy tygodnie przed koncertem zaczęły się problemy. Najpierw zadzwonił organizator młody, podenerwowany. Pytał, czy nie ma wątpliwości co do mojego udziału. Wymigiwał się, nie mówił wprost. Spytałam:
Czy dzwonił do was Sobieski?
Pauza.
Nie mogę tego komentować.
Zadzwoniłam do profesora. Słuchał spokojnie:
Przyjdzie pani jutro. Z organizatorami sam porozmawiam.
Rozmawiał. Jak, nie pytałam. Zostawił mnie na liście. Ale to nie był koniec. Tydzień przed koncertem Celina zadzwoniła podczas prób:
Nino, byli dzisiaj jacyś dwaj panowie. Mówili, że od Grzegorza. Pytali o ciebie.
Co odpowiedziałaś?
Że nie znam żadnej Niny. Ale teraz stoją pod oknem. Uważaj.
Poczułam chłód w brzuchu nie strach, raczej gorzką pewność. Nie odpuści łatwo. Przyzwyczaił się, że wszystko należy do niego. Mój wyjazd to dla niego nie była emocja raczej przewrócone porządki i tego nie mógł przeboleć.
Opowiedziałam o wszystkim profesorowi. Zdjął okulary, starannie je przetarł:
Czyli na koncercie będzie próbował coś zrobić.
Pewnie tak.
Boicie się?
Pomyślałam.
Już nie. Dość się bałam wcześniej.
To dobrze. Zamilkł. Na koncercie będzie pan Victor Stawski.
Kto to taki?
Producent, bardzo znany. Działa przy dużych salach. Zaprosiłem go specjalnie. Po tamtym restauracyjnym wieczorze dotarły do niego słuchy. Chciał cię usłyszeć na żywo. Więc śpiewaj dobrze, Majewska.
Popatrzyłam na niego z niedowierzaniem.
Zrobiliście to specjalnie?
Uczę od czterdziestu lat odpowiedział profesor. Znalazłem trzy naprawdę wyjątkowe głosy. Jeden wyjechał na Zachód i zrobił karierę, drugi wcześnie umarł. Trzeci wyszedł za mąż i zniknął. Cieszę się, że została odnaleziona.
Dzień koncertu był pochmurny. Przyjechałam do Filharmonii na dwie godziny przed czasem. Chodziłam po scenie, słuchałam ciszy. Wielka sala osiemset krzeseł. Uwielbiałam moment pustej sceny, kiedy już wiadomo, że zaraz się zacznie.
Godzinę przed koncertem organizator podszedł do mnie cicho, z przeproszeniem:
Pani Nino, na dworze stoją dwaj panowie. Mówią, że od pani męża. Proszą, by wyszła pani do nich.
To nie mój mąż. Były.
Mówią, że mają dokument medyczny, że trzeba panią hospitalizować.
Chwilę milczałam.
Mogą mówić, co chcą. Występuję. Jeśli chcą wpuśćcie ich do sali, niech słuchają.
Organizator się wahał. Poprosiłam, by ściągnął profesora.
Profesor załatwił i to. Nie wiem, jak, ale panowie zostali przed wejściem. Przed samym koncertem dostrzegłam już tylko wysokiego, eleganckiego mężczyznę w płaszczu profesor rozmawiał z nim, kiwał. To był Stawski.
Wychodziłam na scenę jako trzecia. Pełna sala. Kamera z boku. Byłam w prostej, ciemnej sukni, wybranej samodzielnie. Bez ozdób, bez efekciarstwa. Stanęłam przy mikrofonie, spojrzałam w widownię.
I zaczęłam śpiewać.
Pierwszy utwór popłynął lekko, niemal z radością. Przy drugim musiałam się skupić, prawie zgubiłam frazę, ale utrzymałam się w utworze. Przy trzecim nie myślałam już o sali, kamerze, tym, co dzieje się za drzwiami. Myślałam o muzyce o tym, że tu właśnie jest moje miejsce, stąd pochodzę.
Kiedy zaczęłam Szymanowskiego, sala zamarła ta cicha, pełna uwaga, kiedy nie tylko słuchają, ale słyszą. Śpiewałam i poczułam coś na kształt tego, co czują chyba tylko chorzy, którzy w końcu wychodzą na ulicę po długiej przerwie i widzą, że niebo nie zniknęło, czekało cały czas.
Kończyłam ostatnią frazę, gdy w bocznych drzwiach zauważyłam Grzegorza.
Przechodził szybko między rzędami, gadał do ochroniarza, gestykulował. Twarz miał czerwoną, spiętą. Za nim stał już Stawski, wysoki, elegancki rozmawiali krótko, spokojnie, prawie bez ruchów. Widziałam, jak Grzegorz odpowiada, jak twarz mu sztywnieje, jak coś w nim pęka. Bez spektaklu, po cichu, nieubłaganie: po prostu nagle wiesz, że jesteś nikim.
Potem się odwrócił i wyszedł.
Za kulisami podszedł do mnie Stawski, podał rękę:
Słyszałem o pani. Teraz panią usłyszałem. Musimy porozmawiać.
O czym?
O kontrakcie. O trasie koncertowej. Najpierw Polska, potem zagranica. Mam kilka sal w Europie, które szukają właśnie takiego głosu. Uśmiechnął się I obiecuję: już nikt nie będzie pani nigdy hamował.
Profesor stał z boku. Kiedy spojrzałam, tylko skinął głową. Raz jakby wszystko było jasne.
Z mamą tak naprawdę porozmawiałyśmy dopiero później. Pojechałam do niej, usiadłyśmy w kuchni. Mama milczała długo, w końcu:
Widziałam cię w telewizji. Na koncercie.
Widziałeś?
Celina zadzwoniła, kazała włączyć. Włączyłam i ty tam byłaś. Składała i rozkładała kawałek serwetki. Nie wiedziałam, że tak śpiewasz.
Słyszałaś mnie w Akademii.
To było dawno. I wtedy byłam matką, wszystko przeżywałam. Tutaj po prostu patrzyłam w ekran Nino, wybacz mi.
Za co?
Wierzyłam jego słowom bardziej niż twoim. On umie mówić, a ty milczałaś. Myślałam, że milczysz, znaczy jesteś szczęśliwa. Nie rozumiałam.
Ujęłam jej rękę:
Mamo, rozumiesz wszystko, tylko nie od razu. I to jest w porządku.
Nie masz do mnie żalu?
Nie.
Mama płakała cicho, bez szlochu. Trzymałam ją za rękę i myślałam, że wybaczenie polega nie na udawaniu, że nic się nie stało. Chodzi o to, by zabrać ze sobą tylko to, co pozwoli iść dalej. Całą resztę zostawić.
Minął rok.
Właśnie stałam za kulisami wiedeńskiej sali i słuchałam, jak publiczność zajmuje miejsca. Wszędzie dźwięki te same: szelest ubrań, ciche rozmowy, delikatne odchrząknięcia. Sala była niewielka, stara, z wysokimi oknami i stiukami. Na dworze sypał śnieg.
Moje życie teraz wyglądało tak: małe wynajmowane mieszkanie w Wiedniu moje własne, kontrakt ze Stawskim, który pozwalał zarabiać śpiewaniem. Walizka, z którą jeździłam po miastach. Profesor dzwonił raz na tydzień, czasem konsultowaliśmy repertuar przez wideo. Mama raz na parę miesięcy do mnie przylatywała i wciąż dziwiła się, jak znajduję na wszystko czas.
O Grzegorzu słyszałam od czasu do czasu przez znajomych firma podobno mocno dostała po tamtej historii, kilku partnerów się wycofało. Po sześciu miesiącach ożenił się ponownie z cichą, nieznaną nikomu dziewczyną. Usłyszałam pokiwałam głową ze zrozumieniem. Ani triumfu, ani żalu tylko spokojne zrozumienie. Niektórzy ludzie się nie zmieniają, po prostu znajdują kolejnego wygodnego człowieka.
Szkoda mi było tej nowej żony. Ale to już nie moja opowieść.
Moja historia była zupełnie inna. Było w niej wiele rzeczy, o których kiedyś nie myślałam: zmęczenie po podróżach, napięcia z dyrygentami o tempa, zawstydzenie przy nieznanych językach, samotność w hotelu wieczorami. Ale i poranki w nowym mieście, kiedy otwierasz okno, słyszysz inne ulice i wiesz, że to możesz nazwać swoim życiem. Brawa są dla ciebie, a nie kogoś obok. Możliwość kupienia sukni, jakiej chcesz. Możliwość zadzwonienia do kogo tylko chcesz. Zamknięcia drzwi za sobą i wiedzy, że za nimi już nikt nie czeka z wyjaśnieniami, co zrobiłaś nie tak.
Czasem myślałam o straconych latach. Nie z żalem, tylko uczciwie, rzeczowo. Dwadzieścia osiem lat to mnóstwo. W tym czasie mogłam śpiewać, być kimś innym. A może tym samym, tylko wcześniej.
Ale rozmyślanie a co by było, gdyby jest bez sensu. To już wiedziałam.
Jestem teraz. Głos mam teraz. Scenę teraz.
Asystentka zajrzała za kulisy:
Pani Nino, trzy minuty.
Już idę.
Poprawiłam sukienkę, prostą, ciemną, wybraną samodzielnie. Trochę ćwiczeń oddechowych. Zamknęłam oczy na sekundę.
Przypomniała mi się wtedy twarz Grzegorza sprzed roku w tamtej restauracji. Jak powiedział: nie tak się uśmiechasz. Jak odruchowo odpowiedziałam przepraszam. Jak siedziałam z tą poprawną miną i nie słyszałam już własnego głosu.
Uśmiechnęłam się teraz. Nie poprawnie, tylko tak zwyczajnie. Bo miałam na to ochotę.
Wyszłam na scenę.
Sala zamilkła.
I zaczęłam śpiewać.
