A gdzie położyłeś serwetki? Przecież prosiłam, żebyś wyjął te ze srebrzystym wzorem, lepiej pasują do obrusu powiedziała nie odwracając się, dalej krojąc cytrynę w cieniusieńkie, prawie przezroczyste plasterki.
Jej mąż, Roman, zwykle o tej porze już siedział przed telewizorem czekając na sylwestrową galę, ale dziś nadal nie było go w domu. Grażyna mruczała pod nosem w pustej, pachnącej świeżością kuchni. Do północy zostały tylko trzy godziny. W piekarniku dopiekała się jej popisowa kaczka z szarą renetą, przepis, który był w rodzinie od pokoleń. Mieszkanie lśniło czystością, choinka mieniła się kolorowymi lampkami, a w sercu tliło się to szczególne, ciepłe uczucie oczekiwania cudu to nie mija nawet po pięćdziesiątce.
Wytrąwszy ręce ręcznikiem, spojrzała na zegarek. Roman się spóźniał. Powiedział, że musi po drodze wstąpić do pracy, bo zapomniał jej prezentu, a potem słuch po nim zaginął. Grażyna się uśmiechnęła pewnie wybierał coś wyjątkowego. W tym roku obchodzili srebrne gody dwadzieścia pięć lat razem. Ustalili, że Nowy Rok spędzą tylko we dwoje, bez hałaśliwych znajomych i dalekich już dorosłych dzieci.
Wreszcie w przedpokoju kliknął zamek. Grażyna poprawiła fryzurę, zdjęła fartuch, odsłaniając świąteczną welurową sukienkę i poszła powitać męża.
Romek, ile można czekać? Kaczka już prawie gotowa
Słowa ugrzęzły jej w gardle. Roman stał w drzwiach nie sam. Obok niego, strzepując śnieg z drogiego futerka, dreptała młoda kobieta. Wyrazista, efektowna, z burzą rudych włosów i ustami pociągniętymi krwistą szminką. W rękach trzymała siatkę z mandarynkami, a Roman, z miną winno-ckliwą i z lekko przesadnym entuzjazmem, ściskał butelkę szampana.
Grażynko, mamy gości! zakrzyknął zbyt głośno jak na ich cichy korytarz. Poznaj, to Jagoda. Pani Jagoda Mazur nasza nowa główna księgowa.
Grażyna stanęła jak zamurowana, czując jak jej wnętrze oblewa lodowata fala. Przeniosła wzrok z męża na gościa i z powrotem.
Dobry wieczór wydusiła. My My kogoś spodziewaliśmy się?
Jagoda bez cienia skrępowania wyciągnęła dłoń w cienkiej, skórzanej rękawiczce.
Ach Grażyno, dzień dobry! Pani nie ma pojęcia, co się stało! Prawdziwa katastrofa. Roman to jest, pan Roman kompletnie mnie uratował. Jestem mu bardzo wdzięczna, naprawdę!
Roman szybciutko zaczął zdejmować buty, unikając spojrzenia żony.
Grażuś, no wyobraź sobie pojechałem do biura, a tam Jagoda cała zapłakana. Okazało się, że awaria hydrauliczna zalało mieszkanie, nie ma ogrzewania, prądu, a fachowiec przyjdzie dopiero po Nowym Roku. Rodziny w Krakowie nie ma, sama jedna. Gdzie miała spędzić sylwestra? Na dworcu? No to mówię: Jagoda, chodź do nas! Grażyna nakryje do stołu, jak to ona, nie wyrzuci nikogo.
Grażyna słuchała chaotycznych tłumaczeń i czuła, jak rozpada się jej misternie zbudowany świat. Dwadzieścia pięć lat razem. Romantyczny wieczór. Świece, już ustawione. I ta niespodzianka w futerku.
Proszę bardzo powiedziała chłodno. Głos brzmiał obco. Skoro już przyszliście.
Jagoda natychmiast wpadła do mieszkania, zostawiając za sobą ciężki, słodkawy zapach drogich perfum, który natychmiast przebił woń kaczki i świerku.
Ale tu przytulnie! zapiszczała, rozglądając się bezceremonialnie. Jakby styl retro. Moja babcia miała podobny kredens. Uroczo, jak w muzeum PRL-u.
Grażyna zacisnęła zęby. Kredens był włoski, z litego dębu, kosztował majątek, ale nie miała zamiaru tłumaczyć tego dziewczynie w wieku córki.
Roman, pomóż pani się rozebrać rzuciła i zniknęła w kuchni. Potrzebowała chwili, żeby ochłonąć. Ręce jej dygotały.
Po chwili Roman wszedł za nią, z nieśmiałym, ale upartym spojrzeniem.
Grażka, proszę cię Nie rób mi wstydu. Naprawdę nie miała się gdzie podziać. To Nowy Rok! Usiedzi, coś zje, napijemy się, potem zamówię jej taksówkę do hotelu. Albo położę na kanapie w salonie
Na kanapie? Grażyna obróciła się do niego gwałtownie, ściskając chochlę aż zbielały jej kostki. Oszalałeś? Mieliśmy być tylko we dwoje. A ty prowadzisz do domu obcą kobietę, która od progu robi uwagi. Jaki muzeum PRL-u?
Przecież nie ze złości! Jest młoda, bezpośrednia. Grażka, proszę Nie rób mi obciachu w pracy. Jeszcze potem rozpowie, że ją wyrzuciłem na ulicę. Pracuję z nią
Grażyna spojrzała na męża i nie poznawała go. Dawniej wrażliwy i czuły, teraz wyglądał jak podstarzały amant, próbujący popisać się przed młodszą koleżanką cudzym kosztem.
Dobrze powiedziała w końcu. Niech siedzi. Ale jeszcze raz cokolwiek powie o moim domu
Już milczę, już patrzę! ucieszył się Roman i próbował się przytulić, ale Grażyna odsunęła się.
Idź, zabawiaj swoją bezpośrednią. Ja muszę nakryć trzecią zastawę.
Kolacja rozpoczęła się w ciężkiej atmosferze. Grażyna milcząco układała talerze. Jagoda, już bez futra, siedziała w kusej sukience z wycięciem nieprzystającym do domowej scenerii, kokieteryjnie zakładając nogę na nogę i kręciła kieliszkiem.
Romku, może już otworzysz szampana? Znaczy, żeby pożegnać stary rok mrugnęła zalotnie. Strasznie się chce czegoś napić.
Romku Grażyna ledwo nie wypuściła salaterki z rąk. Z hukiem postawiła na stole sałatkę śledziową.
U nas szampana otwieramy o północy przecięła. Teraz zapraszam na kompot z żurawiny, domowej roboty.
Jagoda skrzywiła usta:
Kompot? Uroczo. Ale nie pijam słodkiego, dbam o linię. Może macie wytrawne wino? Półsłodkie to ponoć dla niezbyt wymagających.
Roman podskoczył.
W barku mam świetny koniak, Jagódko, chcesz?
No, może troszkę. Na rozgrzewkę. U was chłodno oszczędzacie na ogrzewaniu?
Grażyna usiadła naprzeciw gości. Czuła się zbędna na własnej uroczystości. Roman zabawiał Jagodę, nalewał jej napoje, podawał kawior, żartował starymi dowcipami, z których Jagoda śmiała się przesadnie głośno, odrzucając głowę.
A pani, pani Grażynko, nie pracuje? spytała nagle Jagoda, odrywając się od kanapki.
Pracuję odparła spokojnie Grażyna. Jestem głównym technologiem w fabryce słodyczy.
Naprawdę? zdziwiła się Jagoda. No proszę! A wygląda pani tak domowo. Trochę jak taka pani domu, co całe życie gotuje i czeka na męża. Roman mówił, że ma pani złote ręce. Tylko, że niby trudno z panią pogadać, bo wszystko wokół domu, ale za to pierogi robi pani świetne.
Zapadła cisza. Tylko tik-tak zegara i szum telewizora. Roman zakrztusił się koniakiem i zaczął kaszleć.
Ja ja nic takiego nie mówiłem! wybąkał uderzając się pięścią w pierś. Jagódko, coś ci się chyba pomieszało
Grażyna spokojnie odłożyła widelec. W niej coś pękło cienka nić cierpliwości puściła z hukiem. Czyli nie ma o czym porozmawiać? Banalna codzienność?
Proszę, pani Jagodo, niech pani powie, co jeszcze opowiadał o mnie Roman? Słucham z zaciekawieniem.
Jagoda wyczuła, że przegięła i zaczęła się wycofywać, ale tylko pogorszyła sprawę.
Bez urazy! Faceci tacy są Im zawsze brakuje emocji. Roman był królem parkietu na firmowej wigilii tańczyliśmy lambadę, cały zespół klaskał. Powiedział: W domu się tak nie pobawię żona zmęczona, nogi ją bolą.
Grażyna spojrzała pod stół na swoje nogi. Nie bolały ją nigdy chyba że po trzech dniach stania przy garach, szykując ten cały sylwestrowy stół dla ukochanego męża.
Roman słabł w oczach. Wiedział, że katastrofa jest blisko.
Wypijmy! wyrzucił z siebie. Za pokój na świecie!
Jeszcze chwila. Grażyna wpatrzyła się w gościa. A co z tymi rurami u pani? Awaria poważna?
A tak, oczywiście! Pękła rura, wszędzie gorąca woda! Strach. Zadzwoniłam do Romana to jest, pana Romana. On nam taki opiekuńczy, nie to, co mój ex.
Dziwne odparła zamyślona Grażyna. Na dworze minus piętnaście. Gdyby było zalanie i nie było prądu przyszłaby pani tu skulona z przemoczonymi włosami i ubraniem. Pachnie pani tylko ekskluzywnym salonem fryzjerskim i chęcią rozbicia małżeństwa.
Jagoda poczerwieniała.
Jak pani śmie! Jestem gościem! Roman, powiedz coś!
Roman zapadł się w krześle.
Grażynka Może po prostu no, miała czas się przebrać
Zamknij się, Roman powiedziała cicho, ale twardo Grażyna. Wstała od stołu. Przez dwadzieścia pięć lat przymykałam oko na twoje grzeszki, fascynacje spódniczkami, wieczne zostanę w pracy. Myślałam, że liczy się dla ciebie rodzina. A okazałam się kucharką, z którą nie da się pogadać.
Podeszła do okna, gwałtownie odsunęła zasłonę, wpuszczając zimną noc i rozbłyski fajerwerków.
A więc tak odwróciła się. Koniec spektaklu. Pani Jagodo, zbierajcie mandarynki i opuszczajcie moje mieszkanie.
Jagoda otworzyła usta, ale napotkała twardy, lodowy wzrok gospodyni i zamilkła.
Roman! Pozwolisz mi wyjść w noc sylwestrową? zapiszczała Jagoda, szukając wsparcia.
Roman, być może pod wpływem koniaku, walnął dłonią w stół.
Grażyna, przestań histeryzować! To mój dom też! Mam prawo wprowadzić gościa. Jagoda zostaje. Spędzimy Nowy Rok jak ludzie, a nie jak
Jak kto? podpowiedziała Grażyna. Dokończ.
Jak kwoki! wypalił.
Grażyna skinęła głową, bez łez i krzyku. Podeszła do kredensu, wyjęła dużą torbę podróżną, w której miała spakowane prezenty dla wnuków na święta, wysypała wszystko na podłogę.
Twój dom? rzuciła mu w kolana torbę. No to wychodzę. Ale, Roman, mała kwestia. Mieszkanie to własność moich rodziców, ty jesteś tu tylko zameldowany. Zapewniam cię, że drugiego stycznia składam wniosek o rozwód i wymeldowanie. A teraz wychodzicie oboje.
Co? Roman aż zbladł, alkohol natychmiast wyparował. Grażyna, żartujesz? Gdzie wyjść?
Tam, gdzie emocje. Gdzie lambada i parkiet. Do Jagody. Przecież ma zalanie pomożesz. Ty jesteś prawdziwy facet. Tu jest nudno, dom-muzeum.
Grażyna, chwileczkę! zerwał się, przewracając krzesło. Przepraszam! No bzdurę palnąłem! Jagoda to tylko koleżanka! Niech ją stąd wyprowadzę, zostańmy sami!
Grażyna spojrzała ze wstrętem. Jeszcze przed chwilą gotów ją bronić, teraz szybko się poddaje.
Za późno, Roman. Sałatka jarzynowa skwaśniała, jak nasze małżeństwo. Zbieraj się. Masz pięć minut.
Jagoda zorientowała się, że nie ma tu już czego szukać i grudząc się, poszła do przedpokoju.
Wariatka syknęła, zakładając futro. Roman, łapię taxi. Sam sobie radź. Nie chcę opiekuna z problemami.
Trzasnęły drzwi. Jagoda odeszła, zostawiając ślad perfum i świadomość brudu.
Roman stał na środku pokoju z pustą torbą w ręku.
Grażynko zaczął płaczliwie. Już jej nie ma. Możemy zapomnieć? Kaczka stygnie
Grażyna podeszła do piekarnika, wyjęła blachę z rumianą kaczką. Pachniało renetą i cynamonem. Zapach, który kiedyś kochała, teraz ją mdlił.
Zapomnieć? powtórzyła. Przyprowadziłeś kochankę w nasz dom przed srebrną rocznicą ślubu. Omawiałeś mnie za plecami. Pozwoliłeś jej mnie poniżać w mojej kuchni.
Wzięła półmisek z kaczką. Ciężki, ceramiczny.
Roman, idź. Nie żartuję. Jeśli nie wyjdziesz, dzwonię na policję. Powiem, że jesteś pijany i grozisz mi. Uwierzą mi.
Roman spojrzał na nią i coś w nim pękło: zobaczył siłę, o której nie miał pojęcia.
Poszedł po rzeczy do sypialni. Słychać było trzaskanie szafek, jak wrzuca w pośpiechu ubrania do torby. Wyszedł, w poplamionej kurtce, z rękawem koszuli wystającym komicznie z torby.
Jeszcze pożałujesz, Grażyna! próbował zachować twarz. Zostaniesz sama! Komu ty potrzebna w tym wieku?
Sobie odrzekła i zamknęła mu drzwi przed nosem na dwa zamki.
W mieszkaniu zapanowała błoga cisza. Grażyna osunęła się pod drzwi. Myślała, że się rozpłacze, ale łez nie było. Czuła jedynie pustkę, jakby wywieziono ciężkie meble, które zasłaniały jej pół życia.
Podniosła się i wyszła do kuchni. Stół nakryty na trzy osoby sałatki, kawior, kaczka. Wszystko wyglądało jak dekoracja do niedoszłego spektaklu.
Grażyna wzięła talerz Jagody, z niedojedzoną kanapką i śladem pomadki, i wrzuciła go do śmietnika. Rozbił się dźwięk stłuczonej porcelany wydał się jej muzyką.
Potem talerz Romana. Zgrzyt!
Zabrała trzecią nakrycie, zostawiła własną, ulubioną zastawę ze złotą lamówką. Nalała sobie kieliszek zimnego szampana.
Na ekranie prezydent zaczynał przemówienie. Zegar szykował się do odliczenia ostatnich sekund starego roku. Roku, który zabrał jej złudzenia, ale oddał godność.
Szczęśliwego Nowego Roku, Grażyna powiedziała do odbicia w ciemnym oknie.
Odcięła dla siebie najpyszniejszy kawałek kaczki udko z chrupiącą skórką. Nałożyła sobie sałatki jarzynowej, która wbrew słowom męża była doskonała.
Telefon zabrzęczał. Wiadomość od córki, Uli: Mamusiu, wszystkiego najlepszego! W przyszłym tygodniu odwiedzimy cię z wnuczkiem!.
Grażyna się uśmiechnęła. Prawdziwe życie nie znikło: dzieci, wnuki, praca, dom. To, co odpadło, musiało zgnić.
Wypiła łyk szampana. Bąbelki zatańczyły w nosie, przyjemnie szumiąc w głowie. Pierwszy raz od lat nie spieszyła się, nie pilnowała pustych kieliszków gości. Po prostu cieszyła się chwilą.
Za ścianą sąsiedzi krzyczeli Sto lat!, puszczali fajerwerki. Świat świętował. Ona też, chociaż swoje: wolność.
Po godzinie spakowała jedzenie do pudełek. Jutro zaniesie do pani Wandy, dozorczyni, i panu Michałowi, złotej rączce z bloku niech mają radość.
A kaczkę kaczkę zje sama. Zasłużyła.
Przed snem podeszła do lustra i zmyła makijaż. Patrzyła na siebie zadbana kobieta z odrobiną smutku, ale żywa. Wcale nie ciotka w wałkach.
Brakowało mu wrażeń westchnęła Grażyna. No to, Romku, będziesz miał rozwód, szukanie mieszkania, tłumaczenie się dzieciom.
Rozłożyła się w szerokim łóżku, zakleszczyła ręce i nogi, rozkoszując się przestrzenią, której już nie musiała dzielić. Pościel pachniała świeżością i lawendą.
Obudziła ją jasność słońca. Po raz pierwszy pomyślała nie o śniadaniu dla męża, lecz: Mam ochotę na kawę z ciastkiem w tej kawiarni na rogu. I to była cudowna myśl.
Nie wiedziała, co będzie dalej rozwód, sprawy majątkowe. To potem. Teraz miała przed sobą dzień pełen ciszy, dobrego jedzenia i spokoju. I nikt więcej nie nazwie jej domu muzeum, a jej życia nudą.
