Znowu wyciągnęłaś ten serwis? Przecież prosiłem o ten z złotą obręczą, który mama podarowała nam na rocznicę. Wygląda bardziej okazale Wiktor skrzywił się z niezadowoleniem, przyglądając się talerzowi, który Elżbieta właśnie postawiła na śnieżnobiałym obrusie.
Elżbieta zatrzymała się na chwilę z pęczkiem pietruszki w ręku. Miała ochotę odciąć się ostro, powiedzieć, że serwis z złotą obręczą nie nadaje się do zmywarki, a ona nie zamierza stać przy zlewie o pierwszej w nocy po wyjściu gości. Ale powstrzymała się. Dziś Wiktor obchodził pięćdziesiąte urodziny jubileusz i nie chciała psuć nastroju na samym początku wieczoru.
Wiku, tamten serwis jest na dwanaście osób, a nas będzie tylko czworo. Te talerze są głębsze, wygodniejsze do pieczeni odpowiedziała spokojnie, kontynuując dekorowanie galarety świeżą zielenią. Lepiej sprawdź, czy wódka dobrze się schłodziła. Stefan z Martą powinni niedługo być.
Wiktor mruknął coś pod nosem i powlókł się do lodówki. Elżbieta spojrzała za nim i westchnęła ciężko. Ostatni tydzień żyła w trybie zdążyć ze wszystkim. Praca księgowej wymagała mnóstwa energii, koniec kwartału, raporty, a do tego jeszcze przygotowania do jubileuszu. Wiktor stanowczo odmówił świętowania w restauracji, twierdząc, że lepiej, niż ty, Ela, nikt nie ugotuje, a po co przepłacać za blichtr.
Oczywiście, miło jest, gdy mąż chwali twoją kuchnię, ale za tym zawsze kryła się zwykła oszczędność i niechęć wobec cen w menu. W efekcie Elżbieta przez trzy wieczory po pracy marynowała mięso, gotowała warzywa, piekła placki na napoleonki i robiła roladki z bakłażana, które jubilat tak uwielbiał. Nogi ją bolały, plecy się odzywały, na manicure nie starczyło czasu musiała zadowolić się bezbarwnym lakierem.
Dzwonek do drzwi przeszył ciszę.
Idę! zawołał Wiktor, momentalnie się zmieniając. Zniknęła ponura mina, pojawił się szczery uśmiech gospodarza.
Do przedpokoju wpłynęła Marta. Wpłynęła to najlepsze słowo. Żona Stefana, najlepszego przyjaciela Wiktora, zawsze wyglądała tak, jakby zeszła z okładki czasopisma. Szczupła, wypielęgnowana, w eleganckiej beżowej sukience, która idealnie podkreślała figurę. W ręce trzymała mały pakiecik z ekskluzywnego butiku. Zaraz za nią wtoczył się Stefan, obładowany prezentami i butelkami.
Elu, kochana! Marta pocałowała gospodynię w policzek, zostawiając za sobą obłok drogich perfum. Jak tu pięknie pachnie! Znowu dokonałaś kuchennego cudu? Boże, ja bym nigdy nie dała rady. Stefanowi od razu powiedziałam: chcesz uroczystości prowadź mnie do restauracji, nie dotknę garnka, mam manicurzystkę!
Elżbieta bezwiednie schowała ręce za plecy.
Komuś musi zależeć na domowym cieple uśmiechnęła się, odbierając płaszcz gości. Chodźcie, wszystko już na stole.
Uroczystość rozpoczęła się tradycyjnie. Toasty za zdrowie jubilata, rozmowy o prezentach (Stefan podarował wymarzony od miesięcy sprzęt wędkarski), żarty i śmiech. Elżbieta biegała między kuchnią a salonem, wymieniając talerze, dokładając przekąski i pilnując, by kieliszki były pełne. Sama zdążyła zjeść tylko łyżkę sałatki jarzynowej i kawałek sera.
Wiktor, rozgrzany pierwszym kieliszkiem, rozluźnił się. Oparł się o oparcie krzesła i z podziwem spojrzał na Martę, która starannie widelcem odkrawała kawałek ryby.
Marta, zawsze wyglądasz zjawiskowo rzucił głośno. Patrzę na ciebie i myślę: chyba czarujesz! Jesz i nie tyjesz. A ta sukienka! Widać od razu: kobieta o siebie dba.
Marta kokieteryjnie poprawiła kosmyk.
Och, Wiktor, co ty nie powiesz. To tylko zasługa dyscypliny. Trzy razy w tygodniu siłownia i żadnych węglowodanów po szóstej. I oczywiście, pielęgnacja. Odkryłam genialny krem do twarzy, cuda działa.
No właśnie! Wiktor uniósł palec jakby wygłosił mądrość. Dyscyplina! Słyszysz, Ela? Dyscyplina! A ty wciąż: zmęczona, nie mam czasu. Marta też pracuje, a wygląda jak nastolatka.
Elżbieta w tym momencie wstawiała na stół ogromne półmisek z pieczoną szynką i zamarła. Była główną księgową dużej firmy, prowadziła dom, dbała o działkę i jeszcze doglądała wnuków, gdy dzieci je przywoziły. Marta pracowała jako administratorka w salonie kosmetycznym na zmiany i nie miała dzieci.
Wiku, nie porównuj powiedziała spokojnie, starając się nie eskalować konfliktu przy gościach. Każdy ma swoje tempo życia. Spróbuj szynki według nowego przepisu z suszonymi śliwkami.
Ale Wiktor nie dawał za wygraną. Alkohol rozwiązał mu język i stare żale, a raczej głupie samcze przechwałki, zaczęły wypływać.
Szynka, szynka machnął ręką i nałożył sobie ogromny kawał mięsa. Jedzenie to tylko jedzenie. Ale estetyka Stefan, masz szczęście. Wracasz do domu, a tam nie kucharka w fartuszku, tylko wróżka. Oczy się cieszą. A u nas? Zawsze garnki, zawsze zapach smażonej cebuli. Mówię Elce: idź na siłownię, zapisz się na fitness. A ona: bolą mnie plecy, mam wysokie ciśnienie. Wymówki wszystko to. Leniwa po prostu.
Stefan poczuł niezręczność i próbował zmienić temat:
Wik, no co ty? Ela to złota gospodyni. Taka szynka palce lizać! Marta nie potrafiłaby tak ugotować, my najczęściej ratujemy się gotowcami albo zamawiamy.
Właśnie! wtrąciła Marta, usiłując rozładować sytuację, lecz pogorszyła ją. Nie znoszę gotowania, to prawda. Przynajmniej mam czas dla siebie. Mężczyzna powinien przecież kochać oczami, prawda, Wiku?
Wiktor rozpromienił się, patrząc na żonę przyjaciela z rozmarzeniem.
Złote słowa! Kochać oczami! A tutaj spojrzysz wskazał z dezaprobatą na Elżbietę, która siedziała naprzeciw, ze złożonymi na kolanach, zmęczonymi rękami. Ela niby założyła sukienkę, uczesała się, a i tak jakiś zszarzały wygląd. Ciotczyny, rozumiesz? U Marty oczy się błyszczą, życie w nich wrze. A u ciebie tylko ceny z Biedronki.
Zapanowała ciężka cisza. Stefan wpatrywał się w talerz, Marta nerwowo gniotła serwetkę. Elżbiecie wydawało się, że właśnie dostała policzek. Przypomniała sobie, jak wczoraj Wiktor narzekał na brak czystych koszul, i jak o pierwszej w nocy prasowała mu tę błękitną, w której teraz siedział i obrzucał ją błotem. Przypomniała sobie, jak zrezygnowała z wizyty u kosmetyczki, by dołożyć do prezentu tego nieszczęsnego sprzętu do wędkarstwa.
Wiktor, dosyć powiedziała cicho, lecz stanowczo. Przesadziłeś.
Wcale nie! wykrzyknął mąż. Mówię prawdę! Przyjaciela poznaje się w biedzie, a żonę w porównaniu. Patrzę i porównuję. Niestety, porównanie nie wypada na twoją korzyść. Stefan może zaprowadzić żonę do ludzi i być dumny, a ja muszę się wstydzić. Widzisz siebie w lustrze? Rozciągnięta, zmarszczki Przecież jesteście w tym samym wieku!
Nie jesteśmy w tym samym wieku, Wiktorze odparła Elżbieta lodowato. Marta ma trzydzieści osiem, ja za chwilę czterdzieści osiem. I Marta nie taszczy toreb z zakupami na czwarte piętro, gdy winda nie działa, podczas gdy ty leżysz na kanapie.
Och, znowu się zaczyna! Wiktor teatralnie przewrócił oczami. Pracuję! Przynoszę pieniądze do domu! Mam prawo wymagać, by żona była na poziomie. A ty jak zwykła kwoka. Umiesz tylko sałatki siekać. Zresztą, sałatka! wskazał widelcem na śledzia pod pierzynką. Nawet tego nie umiesz zrobić dobrze. U Marty w sylwestra jadłem puszysty, lekki. U ciebie majonezowa ciapa. Jak ty sama.
To była ostatnia kropla. W Elżbiecie coś pękło. To niekończące się cierpliwość, na którym opierało się ich małżeństwo przez dwadzieścia pięć lat, nagle wyparowało, pozostawiając pustkę i zimny gniew.
Wstała powoli. Wiktor, nie zauważając zmiany w jej twarzy, prawił dalej, zwracając się do Stefana:
Powiedz sam, nie mam racji? Kobieta powinna inspirować! A tu wracasz nuda. Fartuch, kapcie, rosół. Umrzeć z nudów
Elżbieta chwyciła ze stołu duże, głębokie naczynie z Śledziem pod pierzynką. Sałatka była świeża, dobrze nasączona, obficie polana majonezem i udekorowana tartą buraczaną. Niemal półtora kilo.
Obeszła stół i stanęła obok męża. Wiktor wreszcie zamilkł i spojrzał jej w oczy.
Po co wstałaś? zapytał z wyzwaniem. Brakuje soli? Albo oszczędziłaś majonezu?
Nie, Wiktorze oświadczyła spokojnie Elżbieta, głos jej nie drżał. Wszystkiego wystarczy. Uświadomiłam sobie, że masz rację. Tylko siekać sałatki to wszystko, co potrafię. A skoro tak ci brakuje estetyki i lekkości, może ta sałatka najbardziej ci się przyda.
Powiedziawszy to, odwróciła naczynie.
Czas się zatrzymał. Stefan otworzył usta w bezgłośnym okrzyku. Marta westchnęła, przykrywając usta dłonią. A bordowo-różowa masa, warstwowa i tłusta, leniwie, ale nieubłaganie, pacnęła prosto na kolana Wiktora, na jego nowe, jasne spodnie kupione specjalnie na jubileusz.
*Chlup.*
Dźwięk był mokry i głośny. Majonez spłynął po nogawkach, buraczana ściółka błyskawicznie wsiąkła w drogi materiał, kawałki śledzia przyozdobiły rozporek.
Przez moment panowała grobowa cisza. Wiktor patrzył na swoje kolana, nie wierząc własnym oczom. Sok z buraków szybko rozchodził się po spodniach, zamieniając je w abstrakcyjny obraz szalonego malarza.
Co co ty zrobiłaś?! zawył, zrywając się. Sałatka spadła na dywan, buty, podłogę. Zwariowałaś?! Przecież to nowe spodnie! Wariatka!
Elżbieta ostrożnie odstawiła puste naczynie na stół.
Za to smacznie, Wiku. I sycąco. I zauważ: naturalnie, ręczna robota.
Ja ci! Wiktor podniósł rękę, lecz Stefan, otrzeźwiony, podskoczył i złapał go za ramię.
Wiktor, uspokój się! Sam doprowadziłeś!
Ja?! Ja doprowadziłem?! darł się Wiktor, potrząsając ubabranymi spodniami. Powiedziałem prawdę, a ona jedzeniem mnie obrzuciła! Sprzątaj to! Natychmiast! Posprzątaj wszystko! Pełzaj i sprzątaj!
Marta, blada jak ściana, przytuliła się do oparcia krzesła. Wieczór raptownie stracił urok.
Elżbieta spojrzała na rozwścieczonego męża z pogardą, jakby zobaczyła robaka.
Sam posprzątasz wycedziła. Albo zatrudnij sprzątaczkę. Przecież jesteś statusowym mężczyzną, dobrze zarabiasz. Ja wychodzę. Muszę zająć się sobą. Jak to powiedziałeś? Inspirować się.
Wzięła płaszcz i wyszła z pokoju. W przedpokoju spokojnie ubrała się, chwyciła torebkę. Z salonu dobiegały krzyki Wiktora i mrukliwy głos Stefana, próbującego go uspokoić.
Ela, dokąd idziesz? Marta wypadła do korytarza, przerażona, trzepocząc rzęsami. Elu, nie odchodź, on pijany, nie złośliwie
Złośliwie, Marto spojrzała na rywalkę, ale z jakiegoś powodu nie czuła złości. Tylko żal. Zawsze tak myślał. Ty mi otworzyłaś oczy. Dziękuję.
Elżbieta wyszła w chłodny jesienny wieczór. Nigdzie nie miała się podziać, ale powrót do tego mieszkania nie wchodził w grę. Usiadła na ławce przed blokiem, wyjęła telefon i zamówiła taksówkę. Do mamy zdecydowała. Mamy nie było już dwa lata, lecz mieszkanie wciąż stało puste; Elżbieta nie miała serca je wynajmować. Teraz się przydało.
Wiktor dzwonił do niej dwadzieścia razy tej nocy. Najpierw, żeby nawrzucać, potem gdy wytrzeźwiał. Elżbieta nie odebrała. Kupiła w całodobowym sklepie butelkę wina i tabliczkę czekolady, wprowadziła się do mieszkania mamy, pachnącego kurzem i starymi książkami, i pierwszy raz od lat po prostu położyła się na kanapie, nie myśląc ani o praniu, ani o śniadaniu.
Następne dwa tygodnie stały się dla Wiktora prawdziwym koszmarem.
Elżbieta nie wróciła następnego dnia. Ani za dwa dni. Mieszkała u mamy, chodziła do pracy, a po pracy zapisała się na masaże. Te, na które żałowała pieniędzy przez trzy lata.
Wiktor został sam w mieszkaniu, gdzie okazało się, że jedzenie nie magicznie pojawia się w lodówce, a skarpety nie przeskakują same do pralki i z powrotem, czyste, złożone w pary, do komody.
Przez pierwsze trzy dni zachowywał się dumnie. Żywił się pierogami, chodził w jeansach (bo spodnie, rzecz jasna, nie dały się odplamić pralnia nie udzieliła gwarancji). Opowiadał Stefanowi przez telefon, jaka Ela była złośliwa i histeryczna.
Spokojnie, wróci. Gdzie się podzieje? Kto ją zechce po pięćdziesiątce? Wypłacze się i wróci. A ja się zastanowię, czy jej wybaczać.
Czwarty dzień zabrakło czystych koszul. Wiktor ani nie umie, ani nie lubi prasować. Piąty dzień bóle brzucha po sklepowych pierogach. Szósty okazało się, że skończył się papier toaletowy, a on zapomniał kupić.
Mieszkanie zaczęło zarastać brudem. Plama po sałatce na dywanie, którą próbował podetrzeć szmatą, zaczęła cuchnąć zepsutym majonezem i rybą. Poziom komfortu, który uważał za coś niezbywalnego, rozsypał się w pył.
A Elżbieta? Elżbieta rozkwitła. Przestała dźwigać ciężkie torby, bo gotowała tylko dla siebie, a jadła niewiele. Zaczęła się wysypiać. Koleżanki z pracy zauważyły zmianę.
Pani Elżbieto, pani chyba się zakochała! Tak się pani oczy świecą żartowały w księgowości.
Zakochałam się, dziewczyny odpowiadała Elżbieta. W sobie samej. Nareszcie.
Po dwóch tygodniach Wiktor podszedł pod jej pracę. Wyglądał żałośnie: pognieciona koszula, zarost, oczy jak u zbłąkanego psa. Trzymał w ręce głupi bukiet trzech goździków w celofanie.
Ela zaczął, niepewny.
Elżbieta zatrzymała się, patrząc na niego spokojnie i obojętnie.
Czego chcesz, Wiktorze?
Ela, już wystarczy. Dość tej komedii. Czas wracać do domu. Kwiaty trzeba podlać. I kot tęskni.
Nigdy nie mieli kota.
Nie wrócę, Wiktor powiedziała po prostu. Złożyłam pozew o rozwód. Sąd wyśle ci zawiadomienie.
Wiktor zbladł.
Jaki rozwód?! Zwariowałaś? Przez jakąś sałatkę? Z powodu paru słów? Przecież byliśmy razem dwadzieścia pięć lat!
Właśnie. Przez dwadzieścia pięć lat byłam dla ciebie wygodną funkcją. Kucharz, praczka, sprzątaczka. Ale człowiekiem nigdy. Chciałeś wróżkę, Wiktor? Poszukaj jej. Może Martę. Eee, nie Stefan ci ją odbierze. Znajdź inną. Taką, co tylko pachnie perfumami i nie robi nic. Tylko pamiętaj: wróżki nie myją muszli klozetowych i nie gotują rosołu.
Ela, wybacz mi! zaczął ją łapać za rękaw. Ludzie na ulicy zaczęli się gapić. Głupio palnąłem! Szatan mnie podkusił! Chcesz, kupię ci płaszcz z norek? Albo ten karnet na fitness, jak mówiłaś?
Elżbieta zaśmiała się gorzko, ale i pogodnie.
Karnet na fitness? Żebym wyglądała jak Marta i nie musiałbyś się ze mną wstydzić? Nie, Wiktor. Już chodzę. Dla siebie. Płaszcz kupię sobie sama, jak będę chciała. Moja pensja, widzisz, zdumiewająco na wiele wystarcza gdy nie wydaję jej na twoje zachcianki, drogie wędki i przysmaki dla twoich kolegów.
Ale co ze mną? zapytał zrezygnowany. Przecież się stoczę. Nawet pralki nie umiem nastawić, tyle tych guzików
Instrukcja jest w internecie, Wiktor. Albo wynajmij pomoc. Ja jestem zmęczona. Zwalniam się z funkcji twojej żony. Bez odprawy.
Wyciągnęła rękaw z jego palców i ruszyła do metra. Wyprostowana, pewna siebie.
Wiktor długo stał na chodniku, ściskając w dłoni więdnące goździki. Przypominał sobie tamten wieczór, pyszną szynkę, ciepłe światło lampy i tę chwilę, gdy sałatka leniwie spłynęła po jego nogach.
Wariatka wyszeptał, choć nie zabrzmiało to już tak pewnie. A może i nie
W pustym, śmierdzącym mieszkaniu, gdzie w zlewie piętrzyły się brudne talerze z resztkami jedzenia, głupi wydawał się raczej on sam. Wykręcił numer Stefana.
Słuchaj, Stefan, mogę wpaść do ciebie? Zjadłbym coś domowego
Przykro mi, stary głos Stefana był zmęczony. Pokłóciłem się z Martą. Powiedziałem jej, żeby raz ugotowała pierogi, a ona zrobiła awanturę, że z niej kucharkę chcesz zrobić. Powiedziała: Wiktor miał taką, i co z tego wynikło? Sałatka na spodniach. Ja tak nie chcę. Teraz popijam zupki chińskie.
Wiktor rozłączył się i spojrzał na plamę na dywanie. Przypominała kształtem serce. Połamane, brudne, buraczane serce.
Minęło pół roku.
Elżbieta i Wiktor rozwiedli się bez huku. Dzieci, dorosłe już, próbowały ich pogodzić, ale widząc rozpromienioną matkę i wiecznie marudzącego ojca, zostali przy matce.
Wiktor nigdy nie nauczył się dobrze gotować. Schudł, poszarzał, prasował koszule w pralni drogo, ale nie miał wyjścia. Próbował się umawiać, ale każda kobieta wydawała mu się nie taka. Jedna nie umiała smażyć kotletów, druga żądała restauracji codziennie, trzecia od razu pytała o pensję i krzywiła się.
A Elżbieta świętowała czterdzieste dziewiąte urodziny w przytulnej kawiarni z koleżankami. Miała nową sukienkę, fryzurę.
Elu, żałujesz? spytała koleżanka. Tyle lat razem.
Elżbieta zamieszała kawę i uśmiechnęła się.
Żałuję odpowiedziała szczerze. Żałuję, że nie wylałam mu tej sałatki na głowę dziesięć lat wcześniej. Zmarnowałam tyle czasu, próbując być idealna dla kogoś, kto tego nigdy nie docenił.
Spojrzała w okno. Po wiosennej ulicy szły pary. Szczęśliwe i mniej szczęśliwe. Ale wiedziała już na pewno: jej szczęście zależy nie od tego, jak cienko pokroi kiełbasę na kanapki i ile komplementów usłyszy inna żona. Jej szczęście jest w jej własnych rękach. I te ręce nie pachną już cebulą. Pachną wolnością i dobrym kremem.
A sałatkę Sałatkę teraz kupuje gotową. Od czasu do czasu. Tylko, gdy sama ma na nią ochotę.
