Letnie podziemie
Najpierw był huk. Tak głośny, że aż w uszach dzwoniło, jakby ciężarówka wjechała prosto w ścianę domu na rogu ulicy Krasińskiego. Jadwiga upuściła miskę z mięsem mielonym, szkło z brzękiem rozprysło się na kafelkach, kot wyskoczył jak ptak i schował się pod stołem. A potem zapadła cisza. Nie taka zwyczajna – pełna odgłosów ulicy i kroków sąsiadów – ale martwa, głucha, jak w starych piwnicach z czasów wojny. Nawet lodówka ucichła. Nawet zegar na ścianie zdawał się wstrzymywać oddech.
Jadwiga zastygła w bezruchu, z rękami po łokcie w mięsie, i na chwilę zapomniała, jak oddychać. Dopiero gdy serce przestało jej walić jak oszalałe, zrozumiała: to nie trzęsienie ziemi, nie wybuch, nie samochód. To znowu upadł Władysław Januszewski z siódmego piętra. Starszy, samotny, dziwny. Od dawna widziała, jak chwieje się na nogach, jak pusta waza na krawędzi półki.
Bez zastanowienia, przygryzając wargę aż do krwi, pobiegła po schodach w górę. Serce łomotało jak szalone. Siódme piętro – dokładnie nad nią. Mieszkał tam od lat, jeszcze od dziewięćdziesiątych. Po śmierci żony stał się cieniem – chodził powoli, prawie nie rozmawiał. Tylko stara płyta kręciła się w jego mieszkaniu o poranku. I ten zapach – coś leczniczego, maść czy balsam. Czasem siadywał na balkonie w szlafroku i patrzył w dół, jakby czekał, że ktoś podniesie się po schodach.
Prawie się nie witają. Ona – z obojętności, on – jakby w ogóle jej nie widział. W ich klatce nikt nikomu nie jest potrzebny. Rozpoznają się po krokach, po skrzypieniu drzwi, po zapachach z kuchni. Ale nie po imionach. Nie po głosach.
Drzwi były uchylone. Wiedziała, że tak będzie: Władysław Januszewski zawsze zostawiał je otwarte na wypadek… właśnie takiego wypadku. Wpadła do mieszkania, i wszystko wyglądało tak, jak się bała.
Leżał w korytarzu. W niebieskiej flanelowej koszuli i wyświechtanych dresach. Obok leżała laska, rozbita szklanka. Twarz szara, usta zaciśnięte w cienką linię. Na czole – krople potu.
— Władysławie Januszewski! — Jadwiga przykucnęła przy nim. — Słyszy mnie pan?
Ledwo otworzył oczy. Oddech miał ciężki, jakby wspinał się pod górę.
— To ja… Jadwiga. Z szóstego. Zaraz wezwę karetkę…
— Nie trzeba — zachrypiał. — Tylko… pomóż mi wstać.
— Ależ panie, coś pana boli? Ręka? Noga?
— Nie. Tylko… słabo. Przynieś krzesło. Białe. Z łazienki.
— Może jednak lekarza?
Spojrzał na nią nagle ostro:
— Nie. Dość już wstydu. Niech przynajmniej sąsiedzi nie widzą starca w zakurzonym korytarzu.
Przyniosła krzesło. Oparł się na niej, na lasce, podnosił się powoli, z wysiłkiem, ale sam. Gdy usiadł, westchnął, jakby wyrzucił z siebie cały wstyd.
— Dziękuję… Nie musiałaś…
— Wiem — odpowiedziała po chwili. — Ale zostanę. Na trochę.
Nie protestował.
I została.
Na dzień. Potem na tydzień. A potem – na całe lato.
Myła podłogi, gotowała owsiankę, wynosiła śmieci. On prawie nie mówił. Czasem tylko patrzył przez okno, jakby czekał na kogoś, kogo już dawno nie ma. Czasem zasypiał w fotelu, z laską u kolan, jakby pilnował przeszłości.
Jadwiga chodziła po jego mieszkaniu na palcach. Jak w muzeum. Wracając do siebie, nie czuła tam nic swojego – jakby mieszkała piętro wyżej. Swoje mieszkanie oddała wbrew samej sobie.
Zwolnili ją wiosną. Optymalizacja. Dział księgowości zlikwidowany. Szukanie pracy – bez sensu, miasto małe, ofert brak. Mąż – zniknął piętnaście lat temu. Zaczął pić, potem przepadł. Syn – w wojsku, daleko. Pisał rzadko. I nikomu, prawdę mówiąc, nie była potrzebna. Przywykła do tego. Przywykła być cicha. Przywykła do samotności jak do starego mebla: skrzypi, ale się go nie wyrzuca.
I nagle – on.
Władysław Januszewski. Jego mieszkanie. Jego płyty. Jego powolny oddech.
Po tygodniu zaczął mówić. Najpierw – o muzyce. Potem – o wojnie. O żonie – Helenie. Poznał ją w Krakowie. Śpiewała w chórze. On był w mundurze.
— Powiedziała, że wyglądam jak ćma z pagonami. Wtedy się obraziłem. A potem już nie mogłem się od niej oderwać. Wszystko razem – dzieci, działki, książeczki mieszkaniowe. A potem serce. Jej. A ja zostałem.
Mówił, ona słuchała. Czasem się irytował – wyrywał jej łyżkę z ręki:
— Nie tak! Ona robiła inaczej! — i milknął. Ona obrażała się. Wychodziła. Ale wracała.
Bo czuła – że on czeka.
A może i ona też.
Pewnego dnia powiedział:
— Głos ci drży, gdy się złościsz. Na samym końcu – jakby ci powietrza brakowało. Tak miała Helena. Udawała silną. A w środku – kruszała.
Nie odpowiedziała. Bo to była prawda.
W sierpniu zaczął cichnąć. Prawie nie jadł. Pił wodę po łyku. Siedział w fotelu, otulony kocem, patrzył w kąt pokoju, jakby wiedział, skąd ma nadejść ktoś ważny.
Poprosił:
— Przynieś album. Ten, za książkami. Znajdź stronę z różą.
Znalazła. Między zdjęciami – stara pocztówka. Kobiece, okrągłe pismo. Wyblakłe.
— Władek, nie zapomnij podlać pelargonii. I wyjmij baterie z pilota, bo się wyczerpią.
Słuchał, gdy czytała. Nie słów – głosu. Nie zamknął oczu – zamknął duszę.
Zasnął. I już się nie obudził.
Syn przyjechał we wrześniu. Jadwiga spotkała go przed klatką. Zwykła koszulka, twarz – zmęczona, ale spokojna.
— Była pani z nim? — zapytał.
— Całe lato — odparła.
Przytulił ją. Cicho. Bez słów.
— Kim pani dla niego… była?
Chciała powiedzieć „sąsiadką”. Albo „po prostu pomagałam”.
Ale nagle westchnęła:
— Byłam blisko.
SkinąSpojrzał na nią raz jeszcze i powiedział tylko: „Wiem”.
