Marta Nowak siedziała przy kuchennym stole, przeglądając zdjęcia w telefonie. Czterdzieści lat – okrągła data. Chciała zorganizować prawdziwą imprezę, zaprosić przyjaciół, kolegów z pracy, może nawet zamówić tort w cukierni. Po raz pierwszy od dawna miała ochotę świętować urodziny z rozmachem.
— Marto, ty kompletnie oszalałaś? — głos Haliny Kowalskiej przeciął ciszę mieszkania jak nóż. Teściowa stanęła w drzwiach kuchni, trzymając w dłoniach bukiet polnych kwiatów zebranych we własnym ogródku.
— Dzień dobry, Halino — Marta nie podniosła wzroku znad telefonu. — Proszę wejść, herbata jest na kuchence.
— Jaką herbatę! Wytłumacz mi, co to za bzdury opowiadałaś Wojtkowi o urodzinach? Czterdzieste urodziny to zła wróżba!
Marta odłożyła powoli telefon i spojrzała na teściową. Halina stała w swoim szarym swetrze, który nosiła od dziesięciu lat, i patrzyła na synową, jakby ta zaproponowała tańczenie nago na Rynku Głównym.
— To moje urodziny i mam prawo zdecydować, jak je spędzę — spokojnie odparła Marta.
— Masz prawo! — Halina załamała ręce. — Czterdziestki się nie obchodzi! To pech, wszyscy to wiedzą. Moja babcia mawiała: jak obchodzisz czterdziestkę, życie ci się rozsypie.
Marta uśmiechnęła się lekko:
— Twoja babcia pewnie wiele rzeczy mówiła. Czasy się zmieniły.
— Czasy, czasy… — Halina podeszła do kuchenki, nalała sobie herbaty do ulubionego kubka – tego, którego Marta nie znosiła, bo teściowa przyniosła go ze swojego domu bez pytania. — Wiesz, że sąsiadka Irena w zeszłym roku obchodziła czterdziestkę? Miesiąc później mąż jej umarł.
— Halino — Marta wstała i podeszła do okna — Irena straciła męża, bo pił jak świnia od dwudziestu lat. A nie dlatego, że świętowała urodziny.
— Zawsze musisz być mądrzejsza! — głos teściowej stał się piskliwy. — Nie po to wychowałam syna, żeby wpadł w ręce takiej… takiej nowoczesnej.
Słowo „nowoczesna” Halina wypowiedziała, jakby to była obelga.
Marta odwróciła się do niej:
— A co właściwie jest złego w tym, że jestem nowoczesna? Pracuję, zarabiam, prowadzę dom…
— Prowadzisz dom! — prychnęła teściowa. — Wczoraj przyszłam – kurz na półkach, koszula Wojtka nie wyprasowana, a ty siedzisz przy komputerze i coś tam piszesz.
— Pracowałam. Z domu. To się nazywa kariera.
— Kariera… — Halina upiła łyk herbaty. — A rodzina? A dom? A gdzie wnuki?
To pytanie o wnuki pojawiało się za każdym razem, gdy teściowa przychodziła w gości. A przychodziła często – prawie codziennie. Miała swój klucz do ich mieszkania, który Wojtek dał jej „na wszelki wypadek” w pierwszym roku ich małżeństwa. „Wypadek” najwyraźniej stał się stałym stanem.
— Halino, próbujemy z Wojtkiem — Marta usiadła z powrotem przy stole. — Ale na razie nam dobrze tak, jak jest.
— Dobrze! W twoim wieku już czas pomyśleć. Czterdzieści lat na karku, a ty tylko zabawy w głowie.
— Właśnie dlatego chcę świętować. Hucznie, z przyjaciółmi, z dobrym jedzeniem.
Halina postawiła kubek z taką siłą, że herbata wylała się na obrus:
— Nie pozwolę! Porozmawiam z Wojtkiem. On cię powstrzyma.
— Wojtek mnie wspiera — skłamała Marta, bo mąż wciąż nie wiedział o skali jej planów.
— Zobaczymy — zagroziła teściowa i skierowała się do drzwi. — Zobaczymy, co on powie.
Została sama. Marta oparła się o stół i zamknęła oczy. Osiem lat. Osiem lat znosiła te codzienne wizyty, pouczenia, rady na każdy temat. Jak gotować zupę („Za dużo solisz, Wojtek nie lubi przesolonych potraw”), jak prasować koszule („Zaczynaj od rogów kołnierzyka”), jak witać męża z pracy („Mężczyzna powinien widzieć, że w domu na niego czekają”).
Najpierw Marta próbowała delikatnie się sprzeciwiać, potem ostrzej, w końcu po prostu milczała. Ale ostatnio milczenie przychodziło z coraz większym trudem. Zwłaszcza gdy Halina zaczynała przestawiać rzeczy w ich domu, zmieniać układ talerzy albo, jak w zeszłym miesiącu, wyrzuciła kwiaty, które, jej zdaniem, „już przekwitły” (choć były w pełni rozkwitu).
Wieczorem, gdy Wojtek wrócił z pracy, Marta wiedziała, że czeka ją trudna rozmowa. Mąż był zmęczony, rozdrażniony, i pierwsze, co powiedział, zdejmując kurtkę:
— Mama dzwoniła. Mówi, że wymyśliłaś coś głupiego z urodzinami.
— Co głupiego? — Marta stała przy kuchence, mieszając obiad.
— No… to świętowanie czterdziestki. Mama mówi, że to zła wróżba.
— Wojtek — Marta odwróciła się do niego — ty naprawdę wierzysz w te przesądy?
Wojtek wzruszył ramionami:
— Nie wiem. Ale mama nie mówi tego bez powodu. Ona wiele w życiu widziała.
— WielMarta wzięła głęboki oddech, pomyślała o wszystkich latach milczenia i uśmiechnęła się do siebie – wiedziała, że właśnie odzyskała coś, co straciła dawno temu: siebie samą.
