Rozumiesz przecież, że ciężkie czasy nastały dla człowieka. Żona wyrzuciła, z pracy go zwolniono… Przecież nie będzie spał na dworcu? Marek patrzył przepraszająco na żonę, miętosił w dłoniach kuchenną ściereczkę. Wyglądał tak, jakby dopiero co rozbił ukochany wazon, choć sprawa dotyczyła tylko wizyty jego młodszego brata.
Halina ciężko westchnęła i postawiła ciężkie torby z zakupami na podłodze. Dzień miała wyczerpujący naglący raport kwartalny, kontrola z urzędu skarbowego, a na domiar złego rozbolały ją plecy. Marzyła, żeby nie musieć w tym momencie omawiać problemów szwagra, którego przez piętnaście lat małżeństwa widziała może trzy razy.
Marek, mamy dwupokojowe mieszkanie, a nie schronisko dla bezdomnych oficerów odparła wyczerpana, zdejmując kozaki. Przecież Janusz ma własne mieszkanie w Toruniu. Dlaczego tam nie pojedzie?
Wynajmuje je, podobno. Żeby spłacać kredyt na kawalerkę, którą kupił synowi. Skomplikowana sprawa, sam do końca nie rozumiem. Mówi, że musi się zaczepić w Warszawie, znaleźć porządną pracę. Tylko tydzień, Halinko. No, może dziesięć dni. Czeka go kilka rozmów kwalifikacyjnych.
Halina poszła do kuchni, nalała sobie szklankę wody. Marek krążył za nią, patrzył tym swoim spanielim wzrokiem pełnym nadziei. Był dobrym, łagodnym, uczynnym mężem. Jednak miał jedną poważną wadę kompletnie nie potrafił odmawiać rodzinie, zwłaszcza bratu Januszowi, który od zawsze uchodził w rodzinie za nieprzystosowanego i wymagał szczególnej troski.
Dobrze machnęła ręką Halina, nie mając siły się spierać. Tydzień to tydzień. Ale powiedz mu od razu: mamy stały tryb życia. Wstajemy o szóstej, spać idziemy o jedenastej. Żadnych imprez, żadnych obcych.
Janusz pojawił się następnego wieczora. Wtargnął do mieszkania z wielką, kraciastą torbą, która pachniała przedziałem TLK i kwasem. Od pierwszej chwili zajął całą przestrzeń. Był większy, głośniejszy, bardziej bezpośredni od Marka.
O, gospodyni! ryknął, próbując objąć Halinę, która sprawnie się uchyliła. No, zaproście gościa! Nie będę przeszkadzał! Tylko trochę miejsca na kanapie i gniazdko do prądu, hehe.
Pierwsze trzy dni minęły względnie spokojnie. Janusz rzeczywiście był cichy: spał do południa na kanapie w salonie, potem szedł się rozglądać za pracą i wracał na kolację. Tyle że jadł za trzech. Halina zdziwiona zauważyła, że pięciolitrowy garnek zupy, który im z Markiem wystarczał na kilka dni, zniknął w jeden wieczór. Kotlety z dwóch kolacji znikły do rana.
Rośnie organizm! rechotał Janusz, wycierając resztki sosu chlebem. W Warszawie powietrze takie, że apetyt aż wilczy!
Halina milczała, tylko odnotowała w pamięci, by kupować więcej jedzenia. Gość to gość niewygodnie wypominać.
Gdy zbliżał się koniec umówionego tygodnia, Halina zapytała przy kolacji taktownie:
Janusz, jak tam z pracą? Coś się udało znaleźć?
Janusz spochmurniał, odłożył widelec, przybrał żałosny wyraz twarzy.
Powiem ci, Halinko, wszędzie przekręty. Piszą: płaca dziesięć tysięcy, elastyczny grafik, a przychodzisz i MLM albo roznoszenie ulotek za grosze. Ja przecież mam wykształcenie techniczne. Nie pójdę gdziekolwiek! Ale coś tam się rysuje w poważnej firmie. Powiedzieli, że oddzwonią w poniedziałek. Trzeba poczekać dwa dni.
Dwa dni? dopytała Halina, patrząc na Marka. Ten zawzięcie przeżuwał sałatkę, nie śmiąc podnieść wzroku.
No tak. Nie wyrzucicie chyba mnie na weekend? rzucił Janusz swoim szerokim, ujmującym uśmiechem. My z Markiem pójdziemy do garażu, nie byliśmy tam dawno, pogadamy po męsku.
Halina zgodziła się. W końcu dwa dni nie zrobią wielkiej różnicy.
Ale poniedziałek minął, potem wtorek, a telefonu z poważnej firmy nie było. Janusz przestał nawet wychodzić z domu. Gdy wracała z pracy, witał ją ten sam widok: rozłożona sofa, trzeszczący telewizor, okruchy po ciasteczkach na stole, puste kubki i intensywny zapach nieświeżego męskiego dezodorantu zmieszanego z oparami po alkoholu.
Janusz, dzwoniłeś dziś w sprawie pracy? pytała.
Dzwoniłem mruknął, nie odrywając wzroku od ekranu. Kadrowa chora. Każą zadzwonić w przyszłym tygodniu. Słuchaj, Halinko, skończył się nam majonez? Chciałem zrobić kanapki, a w lodówce pusto.
To nam zabolało Halinę. Nic nie powiedziała, ale w środku aż zaczęło w niej wrzeć. Zauważyła, że Janusz coraz bardziej traktuje ich mieszkanie jak własne. Bez pytania korzystał z drogiego szamponu Marka, użytkował jej ulubiony koc, przełączał kanały wtedy, gdy chciała oglądać wiadomości.
Minął miesiąc. Śnieg za oknem topniał, zmieniając się w błotnistą breję, dokładnie taką, w jaką zamieniło się życie Haliny.
Któregoś wieczora nie wytrzymała. Marek siedział w kuchni, naprawiał tostera, kiedy Halina weszła i zamknęła drzwi.
Marek, musimy porozmawiać. Na poważnie.
O Januszu? od razu posmutniał.
O nim. Minął miesiąc. Nie pracuje. Nawet nie szuka pracy. Leży na naszej kanapie, wyjada nam jedzenie, nie zamierza się wyprowadzić. Moje mieszkanie zamieniło się w hotel robotniczy. Nie mogę przejść z łazienki do pokoju w szlafroku, bo na kanapie ciągle ktoś leży. Kiedy to się skończy?
Halinka, rozmawiałem z nim. Mówi, że zaraz się wszystko ułoży, tylko ma pecha. Przecież nie wyrzucę brata na bruk, rozumiesz? Mama by nam tego nie darowała. Pamiętasz, zawsze prosiła, żebyśmy się trzymali razem.
Twoja mama, niech jej Bóg da zdrowie, mieszka w Lublinie i nie widzi, co się tu dzieje. Marek, nasz budżet ledwo zipie. Na jedzenie idzie dwa razy tyle. Opłaty wzrosły, bo on godzinami bierze prysznic i zostawia światło wszędzie. Niech przynajmniej się dokłada!
On nie ma teraz pieniędzy powiedział cicho Marek. Ma pozablokowane konta przez długi. Przyznał mi się wczoraj.
Halina usiadła na krześle. Poczuła się, jakby grunt usunął się spod nóg.
Ach, czyli o to chodzi. Długi. Od kiedy o tym wiesz?
Kilka dni. Obiecał, że jak tylko znajdzie pracę, zacznie oddawać. Halinko, wytrzymaj jeszcze trochę. Zaraz wiosna, sezon się zacznie, pójdzie na budowę jeśli w biurze mu nie wyjdzie.
Wytrzymaj. Tym słowem żyła przez następne miesiące.
Przyszła wiosna i minęła. Janusz na budowę nie poszedł mówił, że ma przepuklinę i nie może dźwigać. Ale bardzo dobrze dźwigał kufel piwa przed telewizorem. Halina zauważyła, że alkohol z barku znika. Na początku ledwie zauważalnie, ale kiedy wyparowała flaszka koniaku, podarowana Markowi na urodziny, wybuchła prawdziwa awantura.
Ja nie brałem! wrzeszczał Janusz, pryskając śliną. Chcesz zrobić ze mnie złodzieja?! Może sama wypiłaś, a teraz na mnie zwalasz? Albo ten twój Marek po cichu wypił!
Nie waż się tak mówić do mojej żony! próbował interweniować Marek, lecz jakoś bez przekonania.
Ty zapanować nie możesz nad swoją babą! odburknął brat. Żałuje kieliszka rodzinie! Filisterstwo jakieś. Jak się dorobię, to ci skrzynkę koniaku przyniosę!
Tego wieczora Halina postawiła ultimatum: albo Janusz się wyprowadza do końca tygodnia, albo ona składa pozew o rozwód i dzielą mieszkanie. Mieszkanie kupili w czasie małżeństwa, ale wkład własny pochodził od rodziców Haliny, a raty spłacała głównie ona jako główna księgowa.
Marek się przestraszył. Długo szeptał coś z bratem na balkonie, palił jednego papierosa za drugim. Janusz chodził ponury, rzucał spod oka złe spojrzenia, ale ucichł.
Wyglądało na to, że coś drgnęło. Janusz oznajmił, że znalazł jakiś pokój do wynajęcia pod Warszawą i wyprowadzi się za dwa tygodnie, jak tylko dostanie pierwszą wypłatę (twierdził, że podjął pracę jako ochroniarz).
Halina odetchnęła. Dwa tygodnie da się jakoś wytrzymać.
Po tygodniu Janusz wrócił z ręką w gipsie.
Upośledziłem się oznajmił głosem pełnym tragedii. Na schodach nogę skręciłem, poleciałem, wylądowałem na ręce. Złamanie promienia.
Halina patrzyła na biały gips i rozumiała: to koniec. Żadnej pracy w ochronie. Żadnej wyprowadzki.
Nie wyrzucisz przecież kaleki, co? Janusz spojrzał jej w oczy szyderczo. Już wiedział, że znalazł sposób, by zostać na dłużej.
Lato zamieniło się w piekło. Janusz, usprawiedliwiając się kontuzją, nie miał żadnych zahamowań: Halinka, ukrój mi chleba, nie mogę, Halinka, pomóż umyć plecy, nie sięgnę… Na tę ostatnią prośbę Halina odpowiedziała tak, że Janusz więcej się nie odważył, ale napięcie wisiało w powietrzu.
Marek coraz częściej wychodził do pracy, łapał nadgodziny, przyjmował dodatkowe zlecenia. Uciekał z domu, zostawiając żonę samą z problemem. Halina też zaczęła wychodzić później, spacerowała po parku, siadała w kawiarni, byle tylko nie wracać do własnego mieszkania opanowanego przez „Króla Janusza”.
Minęło pół roku, potem osiem miesięcy. Gips zdjęto, ale Janusz roztrenowywał rękę i narzekał na bóle. Czuł się już panem w mieszkaniu. Przestawił meble w salonie pod siebie. Dwa razy sprowadził dziwnych kolegów, korzystając z chwil, gdy nie było gospodarzy (uprzedziła Halinę sąsiadka). Każdą uwagę kwitował agresją:
Jesteście mi winni! Brat! Macie obowiązek pomagać! Trzypokojowe macie (w rzeczywistości dwupokojowe, ale Janusz za pokój liczył kuchnię), wam żal miejsca? Przecież nie wchodzę wam do sypialni!
Miara się przebrała w listopadzie, dokładnie rok po jego pechowej wizycie.
Halina wróciła wcześnie, rozbolała ją głowa, poprosiła w pracy o wyjście. Otworzyła drzwi kluczem i zamarła w progu. Z mieszkania dobiegała głośna muzyka i damski śmiech.
W przedpokoju stały obce, wydeptane kozaki. Na wieszaku wisiała tania kurtka. W salonie Halina zobaczyła obrazek godny taniej komedii: stół zastawiony ich jedzeniem, otwarta flaszka wódki, a Janusz na kanapie w objęciach podejrzanej blondynki, oboje palili papierosy, strzepując popiół na dywan.
O, a gospodyni wróciła! rzucił Janusz z bełkotliwym językiem. Mamy dziś… kulturalny wieczór. Poznaj Anetę. Moja muza!
W Halinie coś pękło. Spokojnie, zimno i jasno. Skończyło się współczucie, strach, wahanie.
Wynocha powiedziała cicho.
Co? nie zrozumiał Janusz. Halinka, nie przesadzaj. Anetka zaraz sobie pójdzie, my tylko…
Wynocha. Oboje. Masz pięć minut na spakowanie rzeczy.
Co ci odbiło? zaczął się podnosić Janusz, twarz mu poczerwieniała. Gdzie mam pójść? W nocy? To też mój dom! Brat tu jest gospodarzem! Ty co? Przybłęda!
Ruszył w jej stronę, podniósł rękę. Halina nie drgnęła. Wyjęła telefon.
Dzwonię na policję.
Dzwoń! wrzasnął Janusz. I co z tego?! Nic cię nie zrobią! Jestem gościem! Jestem rodziną! Marek mnie zaprosił!
Halina wybrała numer.
Policja? Potrzebuję patrolu. Adres… Tak, obce osoby w mieszkaniu, groźby, są w stanie po alkoholu. Nie są zameldowani. Tak, jestem właścicielką. Czekam.
Aneta, słysząc o policji, natychmiast wytrzeźwiała, zabrała buty i kurtkę i wymamrotała ja nic nie wiedziałam, po czym wybiegła. Janusz został. Usiadł na kanapie, odpalił papierosa i zadrwił.
No, no. Zobaczymy. Marek wróci, to ci pokaże. Oddajesz mnie w ręce policji? Tylko świnia donosi.
Halina przeszła do kuchni, zamknęła drzwi i zadzwoniła do Marka.
Wezwałam policję powiedziała, gdy tylko odebrał. Twój brat sprowadził kobietę, urządził pijatykę, palił w pokoju i groził mi. Jeśli zaczniesz go bronić, możesz w ogóle nie wracać. Składam jutro papiery rozwodowe.
W słuchawce zapadła cisza. W końcu Marek odezwał się głosem zmęczonym, obcym:
Zaraz będę. Rób, co uważasz. Mam dość.
Policja przyjechała szybko, po piętnastu minutach. Dwóch zmęczonych, ale rzeczowych policjantów.
Kto jest gospodarzem? spytał starszy z nich, rozglądając się po zadymionym salonie i rozłożonym na kanapie Januszu.
Ja, współwłaścicielka Halina pokazała dowód i akt własności. To mieszkanie własnościowe, należące do mnie i męża. Pan ten tu nie jest zameldowany, mieszka bez mojej zgody, zachowuje się agresywnie, groził mi. Proszę o usunięcie go.
Policjant odwrócił się do Janusza.
Dokumenty proszę.
Janusz niechętnie wyciągnął dokumenty z kieszeni.
Jestem bratem właściciela! Mam prawo tu być! Jesteśmy rodziną!
Policjant przejrzał dowód.
Zameldowany w Toruniu. W Warszawie pan nie widnieje. Współwłaścicielka wymaga opuszczenia przez pana lokalu. Nie ma pan uprawnień do przebywania tu bez jej zgody. Proszę się spakować.
Nie macie prawa! Janusz zawył. Jak Marek przyjdzie, powie wam! To jest spór rodzinny!
Sprawy rodzinne rozwiązuje się w sądzie odparł policjant spokojnie. Teraz drugi właściciel jest nieobecny, a pani domaga się pana wyprowadzki. Poza tym jest pan pijany i zakłóca spokój. Sąsiedzi się skarżyli na hałas. Albo wychodzi pan sam, albo zabieramy pana na komisariat, protokół, ustalenie tożsamości, a może się skończyć mandatem lub aresztem za chuligaństwo.
Janusz popatrzył raz na policjantów, raz na Halinę stojącą z rękami na piersiach. Wiedział, że tym razem żarty się skończyły. Jego bezczelność, która działała na uległego brata i łagodną szwagierkę, rozbiła się o oficjalny chłód prawa.
No proszę… wycedził. Proszę. Udławcie się tymi metrami. Ale tego nie zapomnę.
Pakowanie zajęło mu dwadzieścia minut. Janusz rzucał rzeczy do wielkiej torby, klął pod nosem, kilka razy celowo obijał szafkę, próbując porysować meble. Policjanci stali w progu i patrzyli.
W końcu Janusz wyniósł torbę na korytarz i wtedy wrócił Marek. Wyglądał na starszego o dziesięć lat.
Marek! wrzasnął Janusz. Powiedz im! Ta twoja… mnie na ulicę wygania! Brat! Powiedz coś!
Marek spojrzał na brata, na jego opuchniętą, wściekłą twarz. Przeniósł wzrok na Halinę stojącą pod ścianą bledziutką, ale pewną siebie. Spojrzał na niedopałki na dywanie, pustą flaszkę.
Wyjdź, Janusz powiedział cicho Marek.
Co?! Zdradzasz mnie?! Przez kobietę?!
Rok mieszkałeś naszym kosztem patrzył mu w oczy. Okłamywałeś mnie. Upokarzałeś moją żonę. Zamieniłeś dom w chlew. Znosiłem, bo jesteś bratem. Ale dziś przekroczyłeś granicę. Wracaj do Torunia. Albo gdzie chcesz. Kasy już nie dostaniesz.
Janusz z niedowierzaniem opadł z sił. Nie spodziewał się tego po ciepłym kluchu Marku.
Macie mnie w d…! splunął. Rodzina degeneratów. Nie chcę was znać!
Złapał torbę i wybiegł na klatkę schodową. Policjanci poszli za nim, żeby dopilnować, że naprawdę wyszedł.
Dziękuję Halina kiwnęła głową policjantowi.
Proszę zamknąć drzwi i zmienić zamki poradził na odchodnym. Tacy krewni lubią wracać.
Kiedy drzwi się zamknęły, w mieszkaniu zapanowała nienaturalna cisza. Marek przeszedł do salonu, szeroko otworzył okno, wpuszczając zimne listopadowe powietrze, by przewietrzyć zaduch. Potem zaczął zbierać niedopałki z dywanu.
Halina podeszła, położyła mu rękę na ramieniu.
Przepraszam wyszeptał Marek, nie podnosząc głowy. Powinienem był to zrobić sam. Dawno temu.
Ważne, że wreszcie się skończyło odpowiedziała.
Następny weekend spędzili na generalnych porządkach. Wyrzucili kanapę, na której spał Janusz nie dało się jej już doczyścić. Zamówili ślusarza, zmienili zamki. Tym razem Marek sam to zaproponował.
Janusz kilka razy dzwonił z nieznanych numerów, żądał pieniędzy na bilet, groził, grał na litość. Ale Marek odkładał słuchawkę i blokował numery.
Powoli wszystko wracało do normy. Halina znów z chęcią wracała do domu, wiedząc, że czeka tam spokój, czystość, zapach smacznego obiadu, a nie czyjś obcy pot. Marek, jakby nauczył się ważnej lekcji: rodzinę nie mierzy się pokrewieństwem, lecz szacunkiem i troską. Bywa, że trzeba przejść przez piekło wspólnego mieszkania, by nauczyć się chronić swoje granice i docenić święty spokój we własnym domu.
Czasem lepiej stracić krewniaka niż samemu zatracić się w cudzego życia bałaganie.
