— To się nazywa nic, chłopcze. Papier by się przydał — powiedział Ryszard, stukając palcem w teczkę z dokumentami, którą trzymał pod pachą jak trofeum.
Stali na korytarzu sądu rejonowego przy Terespolskiej, czekając na wywołanie sprawy. Piotrek nic wtedy nie odpowiedział. Wrócił do warsztatu przy Grochowskiej — tego samego, w którym jego ojciec Tadeusz przepracował dwadzieścia jeden lat, zanim zmarł w marcu na zawał, między jednym klientem a drugim, z kluczem nasadowym w ręce.
Ustne "kiedyś to wszystko będzie twoje", powtarzane przy niedzielnym obiedzie tyle razy, że nikt nie pomyślał, żeby to spisać, okazało się właśnie tym — niczym. Bo ojciec miał jeszcze siostrę. Krystynę, starszą o cztery lata, mieszkającą w Legionowie, z mężem, który od lat namawiał ją, żeby "nie dawała sobie w kaszę dmuchać".
Dwa tygodnie po pogrzebie na Cmentarzu Bródnowskim — gdzie padał ten drobny, uporczywy deszcz, jaki bywa w Warszawie wczesną wiosną, a sąsiadka z bloku obok przyniosła termos z herbatą, bo wiedziała, że będą stać długo — Krystyna weszła do warsztatu z teczką pod pachą i usiadła na krześle przy biurku, tym samym, przy którym ojciec liczył utargi każdego wieczoru.
— Piotrek, musimy pogadać o spadku. Ja też jestem spadkobierczynią. Po połowie.
— Po połowie czego, ciociu? Warsztat to nie mieszkanie, którym się można podzielić na pół. Tu trzeba pracować codziennie.
— To sprzedamy i podzielimy pieniądze. Albo ty mi wypłacisz moją część.
Piotrek policzył wtedy w głowie. Warsztat z gruntem, sprzętem, dwudziestoletnią klientelą — rzeczoznawca wycenił to później na sto dziewięćdziesiąt tysięcy złotych. Połowa to dziewięćdziesiąt pięć. Piotrek nie miał takich pieniędzy. Miał dwadzieścia osiem tysięcy oszczędności, samochód wart tyle co nic, i mieszkanie wynajmowane na Pradze.
— Nie mam tyle. Ale mogę spłacać. Miesięcznie, z zysków warsztatu.
— Mój mąż mówi, że najlepiej po prostu sprzedać. Jest już nawet kupiec, deweloper spod Targówka, chce postawić tam blok.
Tego dnia Piotrek pierwszy raz poczuł, że traci grunt pod nogami dosłownie, nie w przenośni. Warsztat, w którym spędził dzieciństwo, mógł zniknąć pod fundamentami czteropiętrowca z windą i balkonami.
Piotrek miał wtedy trzydzieści dwa lata. Pracował z ojcem od siedmiu, od kiedy skończył technikum samochodowe. Sprawa trafiła do sądu i ciągnęła się osiem miesięcy. Krystyna przychodziła na rozprawy z Ryszardem, który za każdym razem miał przy sobie teczkę i minę człowieka, który już wygrał. Piotrek przychodził sam, w tej samej marynarce co na pogrzebie, bo innej nie miał.
W międzyczasie warsztat musiał działać. Klienci przyjeżdżali, trzeba było wymieniać oleje, naprawiać zawieszenia, przygotowywać auta do przeglądów. Piotrek pracował po dwanaście godzin dziennie. Sędzia zasugerowała ugodę: spłata rozłożona na pięć lat, z oprocentowaniem. Krystyna się nie zgodziła. Chciała gotówki, i to szybko. Deweloper naciskał, oferta miała ważność do końca roku.
To po tamtej wrześniowej rozprawie, po słowach Ryszarda na korytarzu, Piotrek wrócił do warsztatu i zaczął przetrząsać szufladę biurka. Na dnie, pod stertą rachunków za prąd, leżał stary segregator, a w nim zeszyt w kratkę, którego nigdy wcześniej nie otwierał. Usiadł przy blacie, zapalił lampkę, bo na zewnątrz było już ciemno, i zaczął kartkować.
Pismo ojca, drobne, pochylone w prawo, takie samo jak na fakturach. Kolumny liczb. Piotrek przesuwał palcem po stronie, licząc w myślach, aż zatrzymał się na dacie sprzed trzech lat. Obok kwoty — cztery tysiące pięćset — słowo dopisane niebieskim długopisem: "do oddania". Kolejna strona, kolejna suma, ten sam dopisek. I kolejna. Ręce mu zwilgotniały, więc otarł je o spodnie, zanim przewrócił następną kartkę. Liczył dalej, już na głos, szeptem, jakby bał się pomylić: sześć, jedenaście, siedemnaście, dwadzieścia trzy tysiące złotych, które ojciec pożyczył Krystynie i Ryszardowi na remont domu w Legionowie. Bez umowy, bez odsetek, bo brat siostrze nie każe podpisywać weksla — ale zapisywał każdą złotówkę, jakby wiedział, że kiedyś będzie musiał to komuś pokazać.
Piotrek zamknął zeszyt, odczekał chwilę z ręką na okładce, jakby sprawdzał, czy to się nie rozpłynie, i dopiero wtedy sięgnął po telefon.
Zaniósł zeszyt adwokatowi następnego ranka. Ten przeglądał strony powoli, kciukiem zaginając rogi, i w pewnym momencie uśmiechnął się po raz pierwszy od miesięcy.
— To ojciec panu zostawił, nie testament, ale coś, co sąd musi wziąć pod uwagę. Ich dług wejdzie do rozliczenia spadku — odejmiemy go od tego, co pani Krystyna miałaby dostać.
Rozprawa, na której to ujawniono, odbyła się w listopadzie, w małej sali na drugim piętrze, z kaloryferem, który za głośno terkotał. Adwokat czytał kwoty jedna po drugiej, datę, sumę, słowo "do oddania". Krystyna słuchała z rękami złożonymi na kolanach, a przy trzeciej kwocie zacisnęła je tak, że zbielały jej knykcie. Ryszard próbował powiedzieć, że to były "prezenty", nie pożyczki, ale w zeszycie przy każdej sumie widniała data i ten sam dopisek, niezmienny jak podpis.
Sędzia zarządziła przerwę. Na korytarzu Krystyna podeszła do Piotrka, sama, bez męża, który wyszedł zapalić. Kręciła w palcach zapinkę torebki, otwierając ją i zamykając, otwierając i zamykając.
— Nie wiedziałam, że on to zapisywał.
— Ja też nie wiedziałem. Ale zapisał. Bo wiedział, jaki masz apetyt.
Ugodę podpisali w grudniu. Krystyna zrzekła się roszczenia o sprzedaż warsztatu w zamian za spłatę różnicy między jej udziałem a długiem — sto dwanaście tysięcy złotych zamiast dziewięćdziesięciu pięciu, w ratach przez cztery lata, bez odsetek. Adwokat nazwał to kompromisem, z którego obie strony wychodzą z twarzą. Piotrek nazwał to po prostu ceną spokoju.
Pierwszą ratę, dwadzieścia osiem tysięcy złotych — całe swoje oszczędności — wpłacił na konto ciotki w styczniu, w poniedziałek rano, zaraz po otwarciu banku przy Grochowskiej. Stał w kolejce z przelewem wydrukowanym na kartce, bo bankomat akurat nie działał. Kasjerka, znająca go z widzenia jako klienta warsztatu naprzeciwko, zapytała, czy wszystko w porządku.
— Tak. Płacę za coś, co powinno być moje od razu. Ale przynajmniej teraz wiem dokładnie, ile i za co.
Wyszedł z banku, zamknął warsztat kluczem, który należał kiedyś do ojca, i pojechał otworzyć trzy kanały na kolejny dzień pracy.
