Pani Krystyna sprzedaje kwiaty na rogu Grójeckiej i Opaczewskiej od dwudziestu trzech lat. Zna tu każdego – kto kupuje róże dla żony, kto goździki na cmentarz, a kto przystaje tylko po to, żeby pogadać. Basię, właścicielkę warsztatu samochodowego dwie bramy dalej, znała jeszcze zanim ta przejęła firmę po ojcu.
Warsztat prowadził Zenon, mechanik starej szkoły, który każdego klienta traktował jak rodzinę – nawet jeśli rodzina czasem go zawodziła. Basia pracowała tam od piętnastego roku życia, najpierw sprzątała, potem uczyła się od ojca rozbierać silniki. W papierach figurowała jako współwłaścicielka od ośmiu lat.
Ten wtorek pamiętam, bo akurat dowoziłam Zenonowi termos z herbatą, jak zawsze o jedenastej. Zastałam go przy biurku, a naprzeciwko stał jego syn z pierwszego małżeństwa, Radek – facet, który przez dwanaście lat pokazywał się w warsztacie może raz na rok, na Wigilię, i to nie zawsze.
Radek trzymał w ręku plik dokumentów i mówił podniesionym głosem coś o „sprawiedliwym podziale majątku”. Zenon siedział z opuszczonymi ramionami, jakby się skurczył. Powiedział coś w stylu, że przecież to nie jest fair wobec Radka, że tyle lat firma szła na Basię, a on, ojciec, powinien pomyśleć też o synu.
Basia wtedy jeszcze nic nie mówiła. Stała przy podnośniku, w kombinezonie umazanym olejem, i patrzyła, jak ojciec podpisuje coś, co Radek podsunął mu na biurku. Postawiłam termos na szafce z narzędziami i już miałam wychodzić, kiedy usłyszałam, jak Zenon mówi: „Basiu, przecież ty i tak masz głowę na karku, sobie poradzisz. Radkowi trzeba dać szansę."
Nie wiem dokładnie, co było na tych papierach – nie moja sprawa, nie pytałam. Ale z tego, co potem opowiadała mi ekspedientka z warzywniaka obok, Zenon przepisał pięćdziesiąt procent udziałów w warsztacie na Radka. Bez rozmowy z Basią, bez uprzedzenia. Po prostu pewnego wtorku przed południem.
Przez kolejny miesiąc mijałam warsztat codziennie, wioząc wózek z kwiatami na targ przy Banacha. Radek zaczął się tam kręcić częściej – nie żeby pracować, tylko żeby „doglądać interesu". Podjeżdżał audi, którego nikt wcześniej nie widział, parkował je w miejscu, gdzie zwykle stał samochód klienta na przeglądzie. Basia milczała. Zenon też milczał, tyle że z innego powodu – w listopadzie dostał drugi zawał i trafił do szpitala na Banacha, tego przy Kopczyńskiego.
Odwiedzałam go raz, bo akurat miałam tam wizytę u kardiologa. Basia siedziała przy łóżku codziennie po zamknięciu warsztatu, przynosiła mu rosół w termosie, czytała gazetę. Radek pojawił się może dwa razy, za drugim razem został jakieś dwadzieścia minut i wyszedł, bo „miał sprawy".
Zenon zmarł w grudniu, dwudziestego dziewiątego, trzy dni po świętach. Na pogrzebie było tłoczno – warsztat znały pół dzielnicy. Radek stał z przodu, w czarnym garniturze, przyjmował kondolencje jak ktoś, kto właśnie odziedziczył firmę. Bo formalnie odziedziczył – te pięćdziesiąt procent, plus jeszcze jakąś część po ojcu, zgodnie z testamentem, który, jak się okazało, Zenon spisał u notariusza tydzień przed drugim zawałem.
Nie wiem, co siedziało w głowie tego starego mechanika, kiedy to podpisywał. Może wina, że przez tyle lat zaniedbywał syna z pierwszego małżeństwa. Może po prostu zmęczenie i chęć, żeby mieć już spokój. Ale efekt był taki, że Basia, która przepracowała w tym warsztacie dwadzieścia lat, nagle dzieliła firmę z bratem przyrodnim, który nie odróżniał wtryskiwacza od gaźnika.
Styczeń był zimny, warsztat prawie nie miał klientów – standardowo po świętach. Wpadłam tam z termosem z przyzwyczajenia, choć Zenona już nie było komu go donosić. Zastałam Basię przy biurku, dokładnie tym samym, przy którym jej ojciec podpisywał papiery w tamten wtorek. Miała przed sobą laptopa i segregator z dokumentami księgowymi.
Radek wszedł kilka minut po mnie, w tym swoim audi zaparkowanym byle jak na chodniku. Powiedział, że przyjechał „ustalić zasady na przyszłość" – że skoro teraz jest współwłaścicielem, to chce co miesiąc swoją część zysku, gotówką, bez zbędnego mieszania się w to, jak warsztat funkcjonuje na co dzień. Że nie ma zamiaru „babrać się w smarach", ale pieniądze mu się należą.
Basia zamknęła laptopa. Powiedziała, że owszem, należą mu się – zgodnie z tym, co jest w papierach. Ale że skoro on nie pracuje w warsztacie ani jednego dnia, to od tego miesiąca cała bieżąca obsługa klientów, wszystkie umowy serwisowe i konto firmowe, z którego płaci się za części i czynsz, przechodzą na spółkę, którą ona już zarejestrowała – osobną, świadczącą usługi na rzecz warsztatu za wynagrodzeniem rynkowym. Że pokazała to już księgowej i prawnikowi, i że to w stu procentach legalne.
Radek pytał, co to znaczy w praktyce. Ja akurat stałam przy drzwiach, bo nie wypadało mi wyjść w środku tego wszystkiego, więc słyszałam każde słowo. Basia wyjęła z segregatora umowę i położyła ją na biurku, tak żeby widział. Powiedziała, że w praktyce znaczy to tyle: on dostaje pięćdziesiąt procent zysku z wynajmu hali i sprzętu – bo tyle właśnie zostaje w starej spółce, kiedy cała praca, klienci i przychód z usług idą przez nową firmę Basi. Podała konkretną kwotę: około jednego tysiąca dwustu złotych miesięcznie, zamiast dziesięciu, dwunastu tysięcy, jakie realnie generował warsztat przy pełnym obłożeniu.
Radek poczerwieniał, mówił, że to nieuczciwe, że tak się nie robi rodzinie. Basia odpowiedziała spokojnie, że rodzina to była ta osoba, która przez dwadzieścia lat wstawała o szóstej, żeby otworzyć warsztat, i że papier od notariusza dał mu udziały, ale nie dał mu prawa do jej pracy za darmo.
Wyszedł, trzaskając drzwiami tak, że dzwoneczek nad wejściem spadł na podłogę. Basia podniosła go, powiesiła z powrotem na haczyku i wróciła do laptopa.
Od tamtej pory Radek nie pokazuje się już przy Grójeckiej. Mówią, że sprzedał swoje udziały jakiemuś inwestorowi z Ochoty, bo ciche pięćset złotych miesięcznie i tak mu nie starczało na raty za to audi. Basia dalej przychodzi do warsztatu o szóstej, a ja dalej przynoszę jej termos, tylko już nie z herbatą dla Zenona, tylko z kawą dla niej. Dzwoneczek nad drzwiami wisi krzywo do dziś – nikt go nie wyprostował.
