Czternaście lat. Tyle minęło, odkąd Dorota wyjechała do Bergamo i już nie wróciła. Najpierw miała zostać na rok, żeby zarobić na wkład własny. Potem na dwa. A potem urodziła tam dzieci i tłumaczyła, że teraz to już naprawdę nie ma jak.
Zostałam ja. Z mamą, z jej cukrzycą, a od trzech lat — z alzheimerem.
Mieszkamy w Łodzi, na Bałutach. Stara kamienica, trzecie piętro bez windy. Codziennie schodzę po schodach z dwiema siatkami: leki, pieluchy, jedzenie. Na półpiętrze zawsze śmierdzi kocim moczem, bo sąsiad spod siódemki karmi bezdomne koty. Znam każdy wydeptany stopień. Wiem, że siódmy od dołu skrzypi, jak się na niego wchodzi lewą nogą.
Mama już nie poznaje mnie w połowie dni. Woła na mnie Hania — tak miała na imię jej siostra, która umarła trzydzieści lat temu. Więc jestem Hanią. Hania poda herbatę. Hania, nie zostawiaj mnie.
Dorota dzwoni w niedziele, punktualnie o 19.00. Zawsze tak samo: „Cześć, siostra. Co u mamy?”. Potem słucham dziesięć minut o tym, jak ciężko w Bergamo, jakie drogie są teraz szkoły prywatne, że Alessandro stracił nadgodziny. Nigdy nie pyta, co u mnie. Może raz spytała, chyba w 2019. Nie pamiętam, co odpowiedziałam.
Ostatniej niedzieli powiedziała, że kupiła mamie nowe kapcie. Prześle przez kuriera. Pomyślałam: kapcie. Mama od pół roku nie wstaje z łóżka.
— A widziałaś rachunek z hospicjum? — rzuciłam. — Naprawdę go czytałaś?
Po drugiej stronie zapadła cisza.
— Karolina, przecież ja wysyłam pieniądze — powiedziała w końcu. — Co mam jeszcze zrobić, przylecieć?
Nie odpowiedziałam. Bo co miałam powiedzieć? Tak. Właśnie to.
Pielęgniarka przychodzi trzy razy w tygodniu, ale to ja wszystko ogarniam. Mycie, zmiana cewnika, leki co cztery godziny. Ostatniej zimy zasnęłam na podłodze obok łóżka, bo mama krzyczała całą noc. Obudziłam się z odciskiem koca na policzku i numerem do pogotowia wybitym mi w dłoni — tak mocno ściskałam telefon.
W styczniu, jak mrozy przyszły, mama dostała zapalenia płuc. Siedziałam z nią w szpitalu Kopernika sześć nocy. Dorota napisała SMS: „Trzymam kciuki”. Kciuki. Z Bergamo.
Potem było zebranie lekarskie, padło słowo „hospicjum stacjonarne”. Poszłam tam, obejrzałam. To nie jest złe miejsce — ceglany parterowy budynek przy Ogrodowej, na parapecie paprotki, pielęgniarki mówią do pacjentów po imieniu. Pani ordynator pokazała mi salę dwuosobową. Okno na dziedziniec ze starym kasztanem. Powiedziałam, że się zastanowię, choć w środku już wiedziałam.
Dorota zadzwoniła tego samego wieczoru, akurat nastawiałam wodę na kaszę.
— Nie zgadzam się — powiedziała, zanim zdążyłam cokolwiek wyjaśnić. — Mama to nie towar. Nie oddamy jej do jakiejś przechowalni.
A ja stałam z tą kaszą w ręku, patrzyłam, jak para osiada mi na twarzy, i nie mogłam złapać oddechu.
— To przyjedź — powiedziałam. — Przyjeżdżaj i sama zobacz, jaka to przechowalnia.
— Nie mogę teraz. Mikołaj ma egzaminy.
Mikołaj to jej młodszy syn. Egzaminy ma co pół roku. Dorota ma ich dwoje, ja nie mam nikogo. Zostałam z mamą, bo tak wyszło. Bo byłam pod ręką.
W piątek odebrałam z Poczty Polskiej przesyłkę z Bergamo. Zielona reklamówka, w środku puchowe kapcie z futerkiem, rozmiar 39. Mama nosi 36. Nie wiem, kogo Dorota obdarowała. Może swoje wyobrażenie o matce.
Rozpłakałam się przy kuchennym stole, z tymi kapciami w dłoniach. Czułam terpentynę z wieczornego mycia pędzli — sąsiad z góry maluje obrazy i zawsze wietrzy klatkę. Nie wiem, dlaczego akurat to zapamiętałam. Może dlatego, że wszystko wtedy pachniało obco.
Mama umarła w nocy z wtorku na środę. Przytrzymywałam jej dłoń. Niebieskawa skóra, zimne palce. Mówiłam: „Jestem, mamo, jestem”. Nie wiem, czy słyszała.
Dorota przyleciała na pogrzeb. Pierwszy raz od dwóch lat. Stanęła w czarnym płaszczu przy grobie, z bukietem białych frezji. Wszyscy jej mówili: „Dobrze, że jesteś”. A ona tylko pociągała nosem i szukała wzrokiem cmentarnego grabarza, jakby to on miał jej powiedzieć, gdzie stanąć.
Po wszystkim poszłyśmy razem do notariusza. Testamentu mama nie zostawiła. Zostało mieszkanie na Bałutach, oszczędności z konta — 82 tysiące złotych — i stary paszport mamy z 1987 roku. Notariusz rozkładał ręce. Dziedziczymy po połowie.
Dorota chciała sprzedawać natychmiast. Już na schodach kancelarii wyciągnęła telefon i mówiła coś po włosku, że „si vendiamo, si fa la divisione”. Sprzedać, podzielić, koniec.
Stanęłam.
— To ja ci coś powiem — usłyszałam własny głos, obcy, chropowaty. — Przez trzy ostatnie lata ja tu byłam. Nie ty, nie twoje kciuki, nie te przeklęte kapcie. Ja. Teraz mieszkanie zostaje. Nie sprzedajesz nic.
Dorota milczała. Potem powiedziała cicho, że mam udokumentować, ile wydałam, to mi zwróci.
— Nie chcę zwrotu — odparłam. — Chcę, żebyś choć raz w życiu wzięła odpowiedzialność.
Wracałyśmy tramwajem 41, siedziałyśmy naprzeciwko siebie. Dorota wyjęła słuchawki, ale nie włączyła muzyki. Trzymała je w dłoni jak dowód niewinności. Nie powiedziałyśmy do siebie ani słowa.
Następnego dnia zawiozłam jej rzeczy z hotelu na lotnisko. Dała mi kopertę. Nie zdążyłam zapytać, co w środku, bo już zniknęła w hali odlotów.
Otworzyłam w samochodzie. Banknoty euro, gruba paczka. I kartka: „Za twoje wydatki. Nie chcę być dłużna”.
Policzyłam wieczorem. Cztery tysiące euro. W złotówkach — prawie osiemnaście tysięcy.
Dorota zrozumiała wszystko opacznie. Myślała, że chodzi o pieniądze. O to, kto ile dołożył do Pampersów i płatków owsianych.
Wtedy znalazłam w mieszkaniu mamy coś jeszcze. Zeszyt w kratkę, ten, w którym zapisywała przepisy. Na ostatniej stronie, jej chwiejnym pismem, którego nie poznawała: „Karolcia. Tel. do hospicjum. Zapisać w kalendarzu”.
Mama nie pamiętała mojego imienia przez większość dni. Ale na kartce, w tym jednym momencie, napisała je. Karolcia.
Zadzwoniłam do pani ordynator. Spytałam, czy nadal mają tę salę z widokiem na kasztan. Miały. Pielęgniarka, która się mną opiekowała po tym, jak tam byłam pierwszy raz, powiedziała, że często myśli o ludziach, którzy przyjeżdżają sami.
Pojechałam do hospicjum w czwartek rano. Zaparkowałam przy Ogrodowej i chwilę siedziałam w aucie, słuchając świtu. Potem weszłam do sekretariatu i otworzyłam torebkę.
Wyjęłam kopertę od Doroty. Cztery tysiące euro. Wszystko.
— To datek — powiedziałam. — Proszę wpisać: od rodziny matki, która umarła we wtorek.
Pani za biurkiem, młoda, z nierówną grzywką, poprosiła o dane. Podałam wszystkie: imię, nazwisko, adres, NIP. Kiedy wypełniła druk i poprosiła o podpis, wzięłam długopis z plastikowym kwiatkiem na końcu. Podpisałam się pełnym imieniem, Karolina Anna Wilczek.
Wrzuciła kopertę do zielonego plastikowego pojemnika z napisem „Darowizny”. Usłyszałam, jak coś cicho szura, jakby banknoty ułożyły się na dnie.
Tego samego dnia wieczorem zatelefonowałam do Doroty.
— Siostra — powiedziałam. — Twoje pieniądze nie wrócą. Przekazałam je hospicjum na Ogrodowej. Na nowy wózek, żeby pielęgniarki nie dźwigały pacjentów jak meble.
Dorota mówiła coś po włosku, jej mąż coś krzyczał w tle. Ale ja słyszałam tylko to, co chciałam usłyszeć: że mama umarła we wtorek, a nie w niedzielę. I że ja byłam przy niej.
W mieszkaniu zapaliłam lampę nad stołem. Na środku leżały tamte futerkowe kapcie, rozmiar 39, z metką. Spakowałam je do reklamówki i postawiłam przy drzwiach. Rano miałam zawieźć je do domu samotnej matki przy Piotrkowskiej. Niech komuś się przydadzą na co dzień.
Do zeszytu mamy, obok przepisu na piernik, wpisałam ołówkiem: „Czwartek, 6:45. Oddać kapcie. Hospicjum. Kasztan za oknem”.
Potem zamknęłam światło i długo siedziałam w kuchni, patrząc na ulicę. Za oknem tramwaj 41 skręcał w Przybyszewskiego. Wiedziałam, że już nigdy nim nie pojadę, żeby zawieźć mamie obiad. Ta myśl nie była smutna. Była zwykła. Jak para nad szklanką z herbatą, którą trzymałam w dłoniach.
