Zadzwonił rano, jakby nic się nie działo, z takim tonem, jak gdyby to była zwykła sprawa:
Podskoczysz? Rower by trzeba przesunąć. Sam nie mam już chęci się z tym siłować.
Te słowa podskoczysz i nie mam chęci zabrzmiały nietypowo. Tata zwykle mawiał trzeba albo sam dam radę. Dorosły syn, siwizna na skroniach, złapał się na tym, że podświadomie szuka jakiegoś kruczka w tym zaproszeniu, jak dawniej. Ale kruczka nie było. Ot, krótka prośba. I z tego właśnie zrobiło mu się niezręcznie.
Wpadł w porze obiadowej, wdrapał się na trzecie piętro, na klatce chwilę postał, zanim klucz przeszedł przez zamek. Drzwi otworzyły się od razu jakby tata czekał tuż za nimi.
Chodź, zdejmij buty rzucił tata, cofając się w bok.
W przedpokoju wszystko na swoim miejscu: dywanik, szafka, równo poukładane gazety. Tata wyglądał normalnie, tylko ramiona jakby węższe, a dłonie, kiedy poprawiał rękaw, na sekundę zadrżały.
Gdzie rower? spytał syn, żeby nie zadawać innych, trudniejszych pytań.
Na balkonie. Schowałem, żeby nie zawadzał. Myślałem, ogarnę sam, ale wzruszył ramionami i ruszył przodem.
Balkon był oszklony, chłodny, pełen kartonów i słoików. Rower stał pod ścianą, przykryty starą poszwą. Tata zsunął ją starannie, jakby odsłaniał coś szczególnego, i przesunął dłonią po ramie.
Twój powiedział. Pamiętasz? Na urodziny ci kupiliśmy.
Pamiętał doskonale. Te dziecięce jazdy po podwórku, upadki, jak tata w milczeniu podnosił go, strzepywał piasek z kolan i sprawdzał, czy łańcuch trzyma. Tata rzadko chwalił, za to wszystko trzymał w takim porządku, jakby nawet rzeczy miały duszę i trzeba się za nie poczuwać.
Opona zeszła zauważył syn.
To nic. Jeszcze piasta strzela i hamulec tylny nie łapie. Wczoraj sprawdzałem, aż mi serce stanęło zaśmiał się tata, ale uśmiech był krótki.
Przenieśli rower do pokoju, gdzie tata miał swoją warsztatownię właściwie tylko kąt w niewielkim pokoju: stół przy oknie, na nim mata, lampka, skrzynka z narzędziami. Na ścianie obok wisiały szczypce, śrubokręty, klucze, wszystko poukładane. Syn odruchowo to zanotował tak jak zawsze: tata pilnował porządku tam, gdzie mógł.
Klucz trzynastka jest? spytał tata.
Syn otworzył pudło. Klucze w rzędach, ale trzynastki dziwnie brakowało.
Dwunastka, czternastka trzynastki nie widzę.
Tata uniósł brwi:
Jak to? Przecież zamilkł, jakby słowa zawsze nie miał już ochoty wypowiedzieć.
Syn przegrzebał narzędzia, wysunął szufladkę biurka. Były tam stare śruby, podkładki, izolacja, kawałek papieru ściernego. Klucz znalazł się pod paczką gumowych rękawiczek.
Jest, powiedział syn.
Tata wziął klucz, potrzymał chwilę w dłoni, jakby sprawdzał ciężar.
Czyli sam go tam schowałem Pamięć mruknął z lekkim śmiechem. Dobra, dawaj rower.
Syn położył rower na bok, pod pedał podkładając szmatę. Tata kucnął obok, powoli, ostrożnie jakby kolana mogły odmówić posłuszeństwa. Syn zauważył to, ale udawał, że nic nie widzi.
Najpierw zdejmujemy koło rzucił tata. Ty trzymaj, ja odkręcę nakrętki.
Ujął klucz, spróbował odkręcić. Nakrętka nie chciała puścić, tata się spięł, zaciął usta. Syn przejął klucz, pomógł, nakrętka uległa.
Sam bym dał radę mruknął tata.
Po prostu
Wiem. Przytrzymaj, żeby nie spadło.
Pracowali w milczeniu, krótkimi hasłami: trzymaj, nie ciągnij, tutaj, ostrożnie z podkładką. Syn zauważył, że w tych kilku słowach nawet łatwiej się dogadać za nimi nie trzeba zgadywać, co jeszcze się kryje.
Koło zdjęli, położyli na podłodze. Tata wyciągnął pompkę, sprawdził wężyk. Pompka stara, uchwyt wytarty.
Dętka pewnie dobra. Wyschła po prostu rzucił tata.
Syn chciał zapytać, skąd ta pewność, ale zamilkł. Tata zawsze brzmiał pewnie, nawet jeśli miał wątpliwości.
Kiedy tata pompował, syn rozkręcał hamulec. Klocki zużyte, linka przerdzewiała.
Linkę by trzeba wymienić zauważył.
Linka tata się zawahał, otarł dłonie o spodnie Musi być gdzieś w zapasie.
Zaczął szukać w szafce pod blatem. Pudło po pudle w każdym części, podpisane karteczki. Syn patrzył na zgarbionego ojca i czuł: to nie tylko zapobiegliwość. To tak, jakby tacie wydawało się, że dzięki temu zostaje mu w rękach kawałek kontroli nad czasem. Jak długo wszystko jest podpisane i ułożone nic się nie rozłazi.
Nie widzę powiedział tata i z irytacją zatrzasnął wieczko pudła.
Może w schowku? zasugerował syn.
W schowku to mam tam bałagan, tata powiedział to tak, jakby się przyznawał do poważnego grzechu.
Syn się uśmiechnął:
Ty? Bałagan? Coś nowego.
Tata rzucił mu spojrzenie spod brwi, ale przez sekundę w oczach przemknęło coś jak wdzięczność za żart.
Idź, zerknij. Ja tu jeszcze wrócił do pompki.
Schowek był ciasny, zapełniony kartonami. Syn włączył światło, poprzestawiał torby. Na górnej półce znalazł jakąś linkę rowerową, owiniętą w Gazetę Wyborczą.
Jest zawołał.
No widzisz? Mówiłem!
Syn przyniósł linkę. Tata obejrzał końce, pokręcił w dłoniach.
Dobra będzie. Tylko końcówki trzeba znaleźć.
Znów sięgnął do pudełka, odnalazł małe metalowe nakładki.
Rozbieramy hamulec zarządził.
Syn trzymał ramę, tata odkręcał śrubę. Palce taty suche, popękane, krótko przycięte paznokcie. Syn przypomniał sobie, jak w dzieciństwie wydawały się mu najsilniejsze na świecie. Teraz widział tam inną siłę cierpliwą, nieśpieszną.
Czemu tak patrzysz? rzucił tata, nie podnosząc głowy.
Tak tylko zastanawiam się, jak to wszystko pamiętasz.
Tata prychnął:
Pamiętam. Ale gdzie klucze chowam, to nie zawsze. Śmieszne, co?
Syn chciał powiedzieć nie, nie śmieszne, ale wiedział, że tata ma na myśli coś trudniejszego do nazwania.
Spoko. Ja też czasem zapominam.
Tata skinął głową, jakby ta odpowiedź pozwalała mu na choć trochę niedoskonałości.
Gdy rozłożyli hamulec, okazało się, że brakuje sprężynki. Tata długo patrzył na puste miejsce, potem podniósł wzrok.
Wczoraj grzebałem, mogłem zrzucić. Szukałem na podłodze, nic.
To szukajmy jeszcze raz powiedział syn.
Na klęczkach zsunęli się na podłogę, przeglądali podłogę koło ścian, pod stołem. Syn znalazł sprężynkę przy nodze krzesła, obok listwy.
Jest.
Tata podniósł ją, przyjrzał się dokładnie.
No, chwała Bogu. Już się bałem urwał.
Syn wiedział, co tata chciał powiedzieć: już myślałem, że coś poważnie ale nie powiedział.
Napijesz się herbaty? zaproponował tata, jakby herbata miała zakryć tę ciszę.
Jasne.
W kuchni tata postawił czajnik, wyciągnął dwie kubki. Syn usiadł przy stole, obserwując jak tata kręci się między kuchenką i szafką. Ruchy wciąż znajome, ale ciut wolniejsze niż kiedyś. Tata nalał herbaty, postawił ciastka.
Jedz. Wychudłeś.
Syn chciał zaprzeczyć, że wcale nie chudy, tylko kurtka taka, ale nic nie powiedział. W tym jednym zdaniu czuło się wszystko, co tata potrafił o trosce powiedzieć.
Jak tam w pracy? zagadnął tata.
Dobrze. Dodał po chwili Zamknęli projekt, teraz coś nowego.
Najważniejsze, żeby pensja była na czas.
Syn zaśmiał się:
Ty zawsze o kasie.
A o czym mam gadać? O uczuciach?
Syn poczuł, jak coś mu ściska w żołądku. Nie spodziewał się, że tata sam użyje tego słowa.
W sumie nie wiem odpowiedział szczerze.
Tata chwilę się zamyślił, potem ujął kubek obiema rękami:
Wiesz zaczął i przerwał jakby sprawdzał, czy nie przesadza. Ja czasami myślę, że wpadasz tu z obowiązku. Odbębnisz i lecisz dalej.
Syn odłożył kubek. Herbata aż parzyła, ale nie oderwał ręki.
A Ty myślisz, że mi tu łatwo przyjeżdżać? zapytał. Wszystko tu takie jakbym znów miał dziesięć lat. A Ty wszystko wiesz lepiej.
Tata się uśmiechnął, bez złości:
Prawda. Wydaje mi się, że wiem lepiej. Z przyzwyczajenia.
I jeszcze syn wciągnął powietrze Nigdy nie pytałeś, jak się mam. Tak naprawdę.
Tata spojrzał w kubek, jakby tam szukał odpowiedzi.
Bałem się. Bo jak zapytam, muszę wysłuchać. A tego spojrzał prosto w oczy tego nie zawsze umiem.
Syn poczuł, że coś mu w środku luzuje czysto, prosto powiedziane. Tata nie mówił przepraszam, nie tłumaczył się. Po prostu uznał, że tego nie potrafi. Prawdziwsze od wszelkich słów.
Ja też nie umiem.
Tata skinął głową:
No to się razem nauczymy. Na rowerze rzucił z lekkim sarkazmem, jakby sam się zadziwił tym zdaniem.
Dopił herbatę i ruszyli znów do pokoju. Rower jak leżał, tak leżał, koło obok, linka na stole. Tata zabrał się do roboty z nowym zapałem.
Dobra. Ty przeprowadź linkę, ja ustawię klocki.
Syn przeprowadził linkę przez koszulkę, zamontował. Miał mniej zręczne palce niż tata, irytowało go to. Tata to zauważył.
Nie śpiesz się. Tu nie siła, a cierpliwość potrzebna.
Syn spojrzał na niego:
O lince teraz gadasz?
O wszystkim odpowiedział tata i odwrócił się, jakby powiedział za dużo.
Ustawili klocki hamulcowe, dokręcili śrubki. Tata kilka razy nacisnął klamkę, sprawdził.
Już lepiej.
Syn dopompował koło, sprawdził, czy nie uchodzi. Dętka trzymała. Zamontowali koło, dokręcili nakrętki. Tata poprosił jeszcze ten trzynastkę, syn podał. Klucz wpadł mu w dłoń jak element układanki.
No, gotowe powiedział tata. Sprawdźmy.
Znieśli rower pod blok. Tata prowadził go za kierownicę, syn obok. Na podwórku pusto, tylko sąsiadka pod siódemką kiwnęła im głową z siatką w ręku.
Wsiadaj, przejedź się zaproponował tata.
Ja?
Kto inny. Ja już nie ten kaskader.
Syn usiadł na rowerze. Siodło nisko, prawie jak za dzieciaka, kolana wysoko. Przejechał parę kółek, przycisnął hamulec. Rower zareagował.
Działa stwierdził, schodząc.
Tata spróbował poprowadzić parę kroków, ostrożnie, bez rozpędu. Zatrzymał się, stanął pewnie na ziemi.
No, nie najgorzej. Nie na darmo majstrowaliśmy.
Syn patrzył na tatę i nagle zrozumiał, że tata nie o rowerze mówił. Tylko o tym, że nie na marne poprosił.
Zostaw sobie, powiedział tata niespodziewanie ten zestaw narzędzi. I tak masz wszystko, a mnie już dużo nie trzeba. Przyda ci się.
Syn chciał zaprotestować, ale zrozumiał, że to ojcowski sposób na kocham cię żebym ci pomógł.
Dobra, zostawię. Ale trzynastki nie ruszam. Ona rządzi tutaj.
Tata się uśmiechnął:
Teraz już zawsze będzie na swoim miejscu.
Wrócili do mieszkania. Pod drzwiami założył kurtkę, tata stał obok, nie poganiał.
Wpadniesz w przyszłym tygodniu? spytał niby mimochodem. Bo jeszcze drzwi do pawlacza skrzypią. Chciałem je przesmarować, ale ręce nie te.
Powiedział to bez cienia wymówek. Syn wyczuł w tym zaproszenie, a nie skargę.
Wpadnę. Tylko zadzwoń wcześniej, żebym z rozpędu nie wleciał.
Tata kiwnął głową i dorzucił, już zamykając drzwi:
Dzięki, że byłeś.
Syn zszedł po schodach, niosąc w torbie ojcowskie klucze i śrubokręty, zawinięte w szmatę. Były ciężkie, ale nie ciążyły mu wcale. Na dworze spojrzał jeszcze na okna na trzecim piętrze. Firanka lekko się poruszyła jakby tata naprawdę tam stał i patrzył. Nie pomachał. Po prostu ruszył do samochodu, wiedząc, że może teraz przyjeżdżać nie tylko załatwić sprawę, ale przez to, co obaj nareszcie uznali za najważniejsze.
