W cichej wsi na Podlasiu, otoczonej falistymi wzgórzami i złotymi polami pszenicy, mieszkał siedemdziesięcioletni Tomasz Kowalski, człowiek, który poznał zarówno dostatek, jak i smutek. Mimo wieku uchodził za jednego z najbogatszych gospodarzy w okolicy. Jego ziemie ciągnęły się daleko, stada krów pasły się obficie, a jego nazwisko budziło szacuneklub przynajmniej rozpoznaniewśród sąsiadów.
Lecz bogactwo, jak szeptali ludzie, nie wypełnia każdej pustki. Dziesięć lat wcześniej Tomasz stracił swą pierwszą żonę, Annę, kobietę silną, która urodziła mu trzy córki. Córki były już zamężne, rozproszone po różnych domach, zajęte własnymi rodzinami. Odwiedzały go często, ale czuł pustkę. Mimo całego swego dobrobytu nie miał syna, który przedłużyłby jego nazwisko, następcy, który przejąłby gospodarstwo. Ta nieobecność gryzła go, stając się obsesją.
Choć włosy miał siwe, a plecy przygarbione czasem, Tomasz wierzył, że los wciąż winien mu chłopcasyna, który odziedziczy ziemię, bydło i dumę. To pragnienie popchnęło go do decyzji, która wstrząsnęła wsią: ożeni się ponownie.
**WYBÓR KRYSTYNY**
Jego wybór padł na Krystynę, dwudziestoletnią dziewczynę z ubogiej rodziny z tej samej wsi. Życie nie było łaskawe dla jej bliskich. Bieda zaglądała w każdy kąt ich domu, długi rosły, a najmłodszy brat chorował na przewlekłą przypadłość, na leki której nie było ich stać.
Krystyna była pięknatwarz świeża jak poranna rosa, włosy ciemne i długie, oczy jasne, lecz przygaszone trudem. Jej rodzice, zdesperowani i osaczeni przez wierzycieli, przyjęli propozycję Tomasza. W zamian za pokaźną sumę pieniędzy obiecali mu rękę córki.
Krystyna nie protestowała głośno. Połknęła łzy, wiedząc, że jej poświęcenie może być jedynym sposobem, by uratować brata i ulżyć rodzinie. W wieczór przed ślubem siedziała z matką przy mdłym świetle lampy naftowej. Jej głos zadrżał, gdy szepnęła:
Tylko oby traktował mnie dobrze Wypełnię swój obowiązek.
Matka, ocierając własne łzy, skinęła głową, niezdolna zaoferować nic więcej niż drżący uścisk.
**WESELE**
Wesele było skromne, lecz doniosłe w zamiarze. Tomasz chciał, by cała wieś widziała, że wciąż jest mężczyzną w sile wieku, że może pojąć za żonę dziewczynę młodszą od własnych wnuczek. Grajkowie przygrywali skoczne kujawiaki, sąsiedzi wypełnili kościół, a potem podwórze, plotkując i szeptając, gdy para wymieniała przysięgi.
Biedna dziewczyna, wzdychały niektóre kobiety.
Patrzcie na niego, w jego wieku śmieszne, drwiły inne.
Lecz Tomasz ignorował ich. Pierś wypinał z dumą, krocząc u boku Krystyny. Dla niego to nie był tylko ślubto był dowód, że wciąż ma siłę, że los nie zamknął drzwi przed jego marzeniem o synu.
Krystyna, z twarzą starannie opanowaną, uśmiechała się, gdy trzeba było, dziękowała gościom, udawała radość. W środku jej serce ściskał strach i rezygnacja.
**NOC POŚLUBNA**
Tej nocy powietrze w domu Tomasza niosło zapach pieczonej kiełbasy i nalewki wiśniowej, pozostałości po uczcie. Goście już poszli, a cisza otuliła drewniane ściany.
Tomasz, w odświętnym ubraniu, nalał sobie kieliszek ziółków, mikstury, której przypisywał moc odmładzającą. Spojrzał na Krystynę z oczekiwaniem, w oczach mu błyszczało pragnienie i nadzieja. Ujął jej dłoń i szepnął:
Dziś zaczynamy nowe życie, moja królowo.
Krystyna wymusiła uśmiech, serce waliło jej jak młot. Poszła za nim do sypialni, gdzie czekało szerokie łóżko ze zdobionymi słupkami. Świece migotały, rzucając cienie tańczące na ścianach.
Lecz zanim noc się rozwinęła, uderzyła tragedia. Twarz Tomasza wykrzywiła się nagle, oddech stał się urywany. Chwycił się za pierś, zachwiał i runął na łóżko z ciężkim łomotem.
Panie Tomaszu! Co się dzieje? krzyknęła Krystyna, głos jej drżał.
Rzuciła się do niego, potrząsała nim, ale jego ciało było już sztywne, twarz blada. Z gardła wydobył się cichy jęk, potem cisza. Zapach mocnej nalewki unosił się w powietrzu jak okrutne przypomnienie daremnej próby oszukania wieku.
**CHAOS**
Krystyna wrzasnęła o pomoc. Sąsiedzi i krewni, jeszcze czujni, przybiegli do domu. Trzy córki Tomasza, już w żałobnych sukniach, choć noc ledwie minęła, wpadły do izby. Zastały Krystynę płaczącą przy bezdusznym ciele ojca.
Scena rozpłynęła się w chaosiekrzyki, szlochy, bieganina. Ktoś zawołał po furmankę; Tomasza zawieziono do najbliższego szpitala. Lecz lekarze, po krótkim badaniu, pokręcili głowami.
Rozległy zawał, oznajmił jeden. Serce nie wytrzymało napięcia.
I tak oto marzenie, które popchnęło Tomasza do ponownego małżeństwa, rozwiało się.
**REAKCJA WSI**
Wieść rozniosła się szybciej niż świt. Do rana cała wieś wiedziała. Ludzie gromadzili się w grupki, szeptalijedni ze współczuciem, inni z okrutną satysfakcją.
Nawet syna jej nie dał, mówili. Los bywa sprawiedliwy.
Biedna dziewczyna, wdową zanim została prawdziwą żoną.
Plotki kłuły Krystynę jak niewidzialne szpilki, ale ona milczała. Wpatrywała się w próżnię, łzy już wyschły, serce zdrętwiałe. Przypomniała sobie słowa do matkiwypełnię obowiązeki czuła, jak brzmią teraz jak gorzki żart.
**POGRZEB**
Pogrzeb był okazały, jak przystało na człowieka stanu Tomasza. Grajkowie grali żałobne pieśni, sąsiedzi przyszli, córki płakały. Krystyna stała z boku, woalka przykrywała jej młodą twarz, uwięziona między rolami: zbyt młoda, by być wdową, a jednak naznaczona na zawsze jako druga żona człowieka pięćdziesiąt lat starszego.
Pieniądze, które Tomasz zapłacił za małże
