Nazywam się Bartek Wieczorek, mam trzydzieści cztery lata i od sześciu jestem żonaty z Olą. Teściowa, pani Renata, mieszka w Piotrkowie Trybunalskim, w bloku przy ulicy, gdzie zawsze pachnie smażoną cebulą z klatki schodowej — nie wiem, kto tam smaży, ale zapach jest tam odkąd pamiętam. Właśnie ta cebula okazała się później ważniejsza, niż mogłem przypuszczać.
Urodziny pani Renaty wypadają na początku września, w tym roku akurat w niedzielę. Zawsze robi z tego wydarzenie — stół rozłożony na cały pokój, obrus w kwiatki, dwadzieścia osób ściśniętych jak śledzie w beczce. I zawsze ta sama zabawa, którą wymyśliła chyba z dziesięć lat temu: każdy gość przynosi prezent na literę, od której zaczyna się jego imię. Dla mnie to zawsze było jak zdawanie egzaminu, którego nie da się zdać dobrze.
W zeszłym roku kupiłem jej butelkę wina — Bordeaux, na "B" jak Bartek. Stałem wtedy w Biedronce przy Słowackiego z tą butelką w ręku z piętnaście minut, bo cena mnie zatkała: sto dwadzieścia złotych. Pani Renata podziękowała, odstawiła na kredens i już do końca wieczoru nie było o tym mowy. Za to prezent od jej córki — mojej żony Oli — wielki bukiet piwonii za sto osiemdziesiąt złotych, bo Ola ma na "O" i akurat piwonie zaczynają się na tę samą literę po jej rachubie — teściowa obwąchiwała chyba z pół godziny, przy każdym gościu powtarzała, jaka to troskliwa córka.
W tym roku postanowiłem, że zrobię inaczej. Nie dlatego, że jestem skąpy, tylko dlatego, że mam dość bycia ocenianym według cudzych zasad, w które nikt mnie nie pytał, czy się zgadzam. Pojechałem rano na targowisko przy Wojska Polskiego, kupiłem tam u znajomego rolnika, pana Zenka, worek żółtej cebuli — dziesięć kilo za dwadzieścia pięć złotych — i karton trzydziestu jajek za osiemnaście złotych od tej samej straganiarki, u której zawsze biorę. Cebula i jajka, oba na "C" — bo w moim imieniu, Bartek, jest przecież litera C, tylko nie na początku. Postanowiłem, że tym razem zasady ustalę ja.
Przyjechałem do teściowej po jedenastej, zaparkowałem starego passata przy śmietniku, bo bliżej nie było miejsca — cały chodnik zastawiony samochodami gości. W korytarzu już stało z osiem par butów, pachniało pieczonym kurczakiem i tym odwiecznym cebulowym zapachem z klatki, który tego dnia niesamowicie pasował do mojego prezentu.
Postawiłem worek cebuli i karton jajek na stole obok reszty prezentów — wśród pudełek z perfumami, kwiatów w celofanie, jakiegoś zestawu do kawy. Teściowa zamarła nad tym, jakby ktoś postawił jej na stole wiadro z węglem.
— Bartek, co to niby ma być?
— Prezent, mamo Renato. Cebula i jajka. Oba na "C", jak w moim imieniu.
— W twoim imieniu nie ma "C" na początku, tylko na końcu jest sam wiesz co.
— Ale zasada nigdy nie mówiła, że litera ma być pierwsza. Powiedziałaś tylko, że ma się zaczynać od litery z imienia. Ja mam w imieniu literę C, więc przyniosłem coś na C.
Przy stole zapadła taka cisza, jakiej wcześniej u teściowej nie słyszałem — nawet telewizor w drugim pokoju jakby przycichł. Wujek Zbyszek, który siedział najbliżej, parsknął śmiechem, zaraz go stłumił serwetką. Ola trąciła mnie łokciem pod stołem, mocno, tak że aż zabolało, i wyszeptała, że robię z niej pośmiewisko przed całą rodziną.
Teściowa próbowała obrócić to w żart, powiedziała coś w stylu, że przynajmniej na zupę cebulową starczy, ale w jej głosie było tyle jadu, że lepiej by od razu powiedziała wprost, co myśli. Cały wieczór czułem na sobie spojrzenia — ciotki, sąsiadki z dołu, którą zaprosiła jak co roku, nawet małego syna kuzyna Oli, który patrzył na mnie, jakbym przyniósł żywego węża zamiast prezentu.
Wróciliśmy do domu koło jedenastej wieczorem. Ola przez całą drogę z Piotrkowa do Bełchatowa, gdzie mieszkamy, milczała, wpatrzona w telefon, tylko raz burknęła, że mogłem chociaż spróbować się dostosować, że to była tylko zabawa, a ja zrobiłem z tego cyrk. Powiedziałem jej wtedy, że sześć lat z rzędu dostosowuję się do zasad, które za każdym razem są interpretowane tak, żeby wypadło korzystnie dla niej, a niekorzystnie dla mnie — że w zeszłym roku moje sto dwadzieścia złotych na wino zostało odstawione na bok bez słowa, a jej sto osiemdziesiąt na kwiaty było powodem do dumy przez cały wieczór, mimo że to te same pieniądze z tego samego wspólnego konta.
Tydzień później zadzwoniła do mnie teściowa. Nie do Oli — do mnie, co samo w sobie było niespodzianką, bo zwykle rozmawiamy przez żonę jak przez tłumacza. Powiedziała, że chce ze mną pogadać bez świadków, zaproponowała kawę w cukierni przy Rynku Trybunalskim, tam gdzie robią dobre szarlotki.
Przyszedłem, zamówiłem kawę czarną, ona herbatę z cytryną. Milczała chwilę, mieszając łyżeczką, choć cukru już dawno nie było czego mieszać. Odstawiła łyżeczkę na spodek, za głośno, jakby chciała czymś zająć ręce.
— Wiesz, czemu zawsze wypadało tak, że Ola dostawała pochwałę, a ty nie?
Powiedziałem, że mam swoje podejrzenia, ale wolę usłyszeć to od niej.
— Bo… — urwała, spojrzała na filiżankę, jakby tam szukała dalszego ciągu zdania. — Ola jest moja, od zawsze. A ty przyszedłeś z zewnątrz, to nie to samo. Głupio to zabrzmiało, co? — Zamieszała herbatę, choć nie było takiej potrzeby. — Kiedy przywiozłeś tę cebulę, to mi coś przypomniało. Mój ojciec kiedyś przyniósł teściowej węgiel na opał zamiast kwiatów, bo zima była ciężka, a ona się na niego strasznie obraziła. Do dziś nie wiem, kto miał rację.
Nie było przeprosin wprost, ale nie potrzebowałem ich już tak bardzo, jak wcześniej myślałem. Powiedziałem jej, że nie chcę wojny, tylko żeby zasady, jeśli już mają być, obowiązywały wszystkich tak samo. Kiwnęła głową, zapłaciła za oboje, mimo że się wykłócałem, i na pożegnanie rzuciła, że w przyszłym roku niech każdy przynosi, co chce, bez tej głupiej zabawy z literami.
Dwa tygodnie później Ola i ja usiedliśmy do wspólnego budżetu — coś, czego wcześniej unikaliśmy, bo zawsze kończyło się kłótnią. Otworzyłem aplikację banku na telefonie, przewinąłem historię przelewów za ostatni rok: sto dwadzieścia złotych na wino, sto osiemdziesiąt na piwonie, potem prezenty dla mojej mamy w Radomiu — kwoty różniły się czasem o połowę. Ola patrzyła na ekran długo, nic nie mówiła, tylko przesunęła palcem w dół listy jeszcze raz, jakby chciała się upewnić, że dobrze liczy. W końcu zaproponowała konto oszczędnościowe — po pięćset złotych miesięcznie od każdego, na prezenty i rodzinne wydatki, żeby nie trzeba było tego więcej liczyć osobno.
Na urodziny pani Renaty w tym roku, we wrześniu, przyjechałem z Olą razem, bez worka cebuli, bez rywalizacji na literę. Przywiozłem jej po prostu zestaw do kawy, który sama kiedyś podziwiała w sklepie na Rynku — sto dziewięćdziesiąt złotych z naszego wspólnego konta, kupiony wspólnie, podpisany przez oboje. Teściowa rozpakowała paczkę powoli, obejrzała każdy spodek pod światło, po czym wstała i przeniosła cały serwis na kredens, na sam środek, obok butelki zeszłorocznego Bordeaux, którego nikt jeszcze nie otworzył. Poprawiła jeszcze filiżanki, żeby stały równo, i dopiero wtedy usiadła z powrotem do stołu.
