Załóż czapkę, na dworze minus dziesięć. Przeziębisz się.
Marianna podała dziewczynce dzianą, granatową czapkę z pomponem tę samą, którą Wioletta sama wybrała w sklepie miesiąc temu.
Nie jesteś moją matką! Rozumiesz?
Krzyk przeszył ciszę przedpokoju. Wioletta rzuciła czapką z taką złością, jakby była to żmija ukryta pod podłogą.
Wioleta, ja tylko
I nigdy nią nie będziesz! Słyszysz? Nigdy!
Drzwi wejściowe trzasnęły z hukiem. Szyby lekko zadzwoniły, a po mieszkaniu rozlała się fala przenikliwego zimna z klatki schodowej.
Marianna została w przedpokoju. Ta czapka tkwiła przy jej stopach dziwaczna, zgnieciona, zbędna. W gardle zebrały się gorące, gorzkie łzy. Zacisnęła wargi, spojrzała w górę, w sufit, jakby liczyła pajęczyny. Nie płakać. Jeszcze nie
Pół roku temu Marianna wyobrażała sobie inną rzeczywistość. Swojskie, ciepłe kolacje. Rozmowy między swoimi. Może wypady za Warszawę, nad jeziora. Sławomir tak pięknie mówił o córce inteligentnej, utalentowanej, tylko trochę zamkniętej po śmierci mamy. Potrzebuje czasu, powtarzał. Odmrozi się.
Czas płynął. Wioletta nie topniała.
Od pierwszego dnia, kiedy Marianna przekroczyła próg tego mieszkania jako żona, nie gość, dziewczyna zaczęła cichy szturm. Każda próba jej zbliżenia się kończyła się lodowatą ciszą. Propozycja pomocy w lekcjach poradzę sobie sama. Zaproszenie na spacer nie mam czasu. Komplement nowej fryzury spotykał ją długim, pogardliwym spojrzeniem i milczeniem.
Mam już mamę rzuciła Wioletta drugiego wspólnego dnia przy śniadaniu.
Sławomir nerwowo popijał kawę, bo już był spóźniony.
Miałam i będę mieć. Ty tu nikim nie jesteś.
Sławomir wtedy zakrztusił się kawą. Wybąkał coś między łykami. Marianna uśmiechnęła się usta nie chciały się rozchylić i zamilkła.
Od tego czasu było tylko gorzej.
Wioletta przestała krzyczeć przy ojcu. Zaczęła działać cicho. Przechodziła obok Marianny jakby była szkłem. Odpowiadała półgębkiem, jednym słowem. Wychodziła z pokoju demonstracyjnie, gdy Marianna się pojawiała.
Tata kiedyś był inny rzuciła dziewczynka podczas kolacji. Przed tobą był normalny. Rozmawiał ze mną. Teraz
Nie skończyła, spojrzała w talerz. Ale Sławomir zbladł, a Marianna odłożyła widelec kęs nie przeszedł jej przez gardło.
Sławomir miotał się między nimi. Wieczorami przychodził do sypialni Marianny ich sypialni, chociaż ona nigdy nie przywykła nazywać tamtej przestrzeni swoją i prosił ją, by jeszcze wytrzymała.
Jest dzieckiem. Przechodzi przez żałobę. Daj jej czas.
Potem szedł do Wioletty i błagał ją o odrobinę łagodności.
Marianna chce dobrze. Stara się. Spróbuj ją zaakceptować.
Marianna słyszała te rozmowy przez ścianę. Głos Sławomira zmęczony, złamany. I odpowiedzi Wioletty krótkie, ostre i kłujące.
Mężczyzna rozdzierał się w środku. Widać to było po zmarszczce między brwiami, która z miesiąca na miesiąc głębiała. Po każdym drgnięciu, gdy Marianna i Wioletta pojawiały się w tym samym pokoju. Po sińcach pod oczami, których nie dało się ukryć.
Lecz wybrać nie potrafił. Albo nie chciał.
Marianna podniosła czapkę z podłogi. Zamknięta w rutynie, otrzepała ją i zawiesiła na haczyku. Weszła do salonu i jak zawsze, stanęła jak wryta…
Zdjęcia. Dziesiątki zdjęć w ramkach: na półkach, na ścianach, na parapecie. Jasnowłosa kobieta o miękkim uśmiechu. Z małą Wiolettą na rękach. Z młodym Sławomirem uśmiechniętym, niepodobnym do obecnego. Fotografie ślubne, z wakacji, z imienin, z Wielkanocy.
Helena. Pierwsza żona. Zmarła żona…
Jej ubrania dalej tkwiły w szafie. Sukienki, swetry, szaliki złożone równiutko, przesiąknięte lawendą przeciw molom. Kosmetyki w łazience na własnej półeczce. Kapcie różowe, puchate pod drzwiami.
Jakby gospodyni wyszła po chleb i miała zaraz wrócić.
Mama gotowała to lepiej rzucała Wioletta przy obiedzie.
Mama nie robiła nigdy takich rzeczy.
Mamie by się to nie spodobało.
Każde porównanie to cios pod żebra. Marianna kiwała głową, uśmiechała się, przełykała upokorzenie wraz z jedzeniem. A nocami leżała bez ruchu w łóżku i myślała: jak rywalizować z duchem? Z idealizowaną pamięcią kobiety, która z roku na rok stawała się coraz doskonalsza?
Sławomir wciąż kochał Helenę. Marianna wiedziała to już od dawna. Patrzył na zdjęcia z taką tęsknotą, że aż serce bolało. Słuchał opowieści córki o matce i wtedy jego twarz stawała się jakby zamknięta na cztery spusty.
Kim była dla niego Marianna? Próba nowego początku? Lek na pustkę? A może po prostu wygodną osobą, która zjawiła się w odpowiednim czasie?
Wieczorami, gdy Sławomir zasypiał, Marianna leżała w ciemności, patrząc w nieznajomy sufit cudzego domu, gdzie nie czuła się nigdy na miejscu. Wiedziała jasno, okrutnie że ten związek się sypie. Że Sławomir ożenił się z nią, nie żegnając dawnych cieni. Że Wioletta nigdy jej nie przyjmie.
I że sama właśnie popełniła największy błąd w swoim życiu.
Ta myśl stężała w niej gdzieś pomiędzy trzecią a czwartą w nocy podczas kolejnej bezsennej godziny. Sławomir spał. On zawsze szybko zasypiał odwracał się do ściany, po pięciu minutach nie było go wśród żywych. A ona zostawała z sufitem, z cieniem latarni ulicznych na firance, z fotografią Heleny na komodzie, której Sławomir nigdy nie schował.
Dosyć.
Decyzja przyszła lodowato spokojna. Czyste, przejrzyste zrozumienie: tej walki się nie wygra. Nie da się zwyciężyć wspomnień. Nie da rady zająć miejsca kobiety, która na zawsze pozostała świętą dla tej rodziny.
Marianna usiadła na łóżku. Sławomir nie drgnął.
Trzy dni później złożyła papiery. Sama, bez adwokata, bez uprzedzenia. Zjawiła się w urzędzie stanu cywilnego z dowodem i aktem ślubu, wypełniła wniosek starannym charakterem pisma, podpisała. Urzędniczka za ladą rzuciła jej tylko fachowe, krótkotrwałe współczucie z pewnością widzi to codziennie.
Marysiu…
Sławomir znalazł papiery wieczorem. Stał jak sparaliżowany pośrodku kuchni z kartką w ręku, bladym jak ściana.
Co to ma znaczyć?
Wszystko napisane. Marianna zmywała naczynia. Złożyłam pozew o rozwód.
Dlaczego? Jak? Nawet nie rozmawialiśmy
O czym tu rozmawiać, Sławku?
Zakorkowała kran. Wytarła ręce ścierką. Odwróciła się do męża.
Mam dość życia w muzeum. Dość bycia drugą. Dość, że wciąż patrzysz na jej zdjęcia. Dość słuchania od twojej córki, że jestem nikim.
Wioleta to tylko dziecko, ona nie rozumie
Wioleta rozumie doskonale. Ty też. Boisz się tylko przyznać.
Sławomir zrobił krok. Ujął ją za ramiona delikatnie, ostrożnie, jakby dotykał porcelany.
Marysiu, porozmawiajmy. Naprawię to. Pogadam z Wiolą, schowam zdjęcia, zaczniemy od nowa
Ty ją kochasz.
To nie pytanie, tylko pewność. Marianna spojrzała w oczy męża i znalazła odpowiedź jeszcze zanim otworzył usta.
Wciąż kochasz Helenę. Kim jestem dla ciebie? Zastępstwem? Towarzyszką do gotowania i prania?
To nieprawda
To powiedz, że jej nie kochasz. Że przestałeś. Tylko tyle. No?
Cisza.
Sławomir opuścił ręce. Jeden krok w tył. Twarz poszarzała, wyprana z życia przez tę minutę zestarzał się o dekadę.
Marianna skinęła głową. Niczego innego się nie spodziewała.
Wioletta siedziała w swoim pokoju. Drzwi były uchylone przypadkiem czy z rozmysłem, kto wie. Kiedy Marianna przechodziła korytarzem, dziewczynka podniosła wzrok znad telefonu. Uśmiechnęła się. Niewyraźnie, tylko kącikami ust. Triumfująco.
Wiedziała, że wygrała.
Godziny potem ciągnęły się machinalnym rytuałem. Szafa. Wieszaki. Walizka. Sukienka, którą Sławek podarował na rocznicę trzy miesiące temu, a jakby wiek minął. Perfumy, które wybierał pół godziny w perfumerii, marszcząc czoło. Książka, którą zaczęli wspólnie, a nie czytali do końca.
Marianna układała rzeczy starannie, każdą fałdę wygładzając. Nie myśleć. Nie wracać. Po prostu pakować.
Wieczór ciągnął się nieskończenie. Marianna siedziała na łóżku przy walizkach. Dwie walizki cały jej dobytek po roztrzaskanej rodzinie.
Wyjechała o dwudziestej.
Taksówkę zamówiła wcześnie, sama zniosła bagaże na dół winda chodziła bezszelestnie, ani jedna drzwi nie skrzypnęły na klatce. Klucze zostawiła na szafce przy wyjściu.
Kierowca pomógł załadować rzeczy, auto ruszyło. Marianna nie spojrzała za siebie.
Warszawa wieczorem była obca i pusta. Lampy już świeciły, tu i ówdzie spieszyli się przechodnie na metro. Gdzieś na tyłach została kamienica pełna cieni i zdjęć. Został Sławomir z niepogrzebaną miłością i Wioletta z zawziętą wiernością.
Marianna patrzyła przez okno, oddychała głęboko. Pierwszy raz od pół roku swobodnie.
Samotność była straszna. Ale życie pod cieniem zjaw przejmowało lękiem jeszcze bardziej.
Zaczynała od zera. Bez męża, bez rodziny, bez złudzeń.
Ale przynajmniej bez nieustannego porównywania z ideałem, którego już nie było.
