Halino, słyszysz mnie? głos Marka był spokojny, niemal urzędowy, jakby informował o drobiazgu, na przykład, że skończył się chleb.
Halina patrzy przez okno na podwórze. Tam rośnie stara jarzębina, którą posadziła dwadzieścia trzy lata temu, w roku, kiedy wprowadzili się do tego mieszkania. Jarzębina rozrosła się, stała się rozłożysta i pewna siebie. Halina pomyślała o tym właśnie teraz.
Słyszę powiedziała.
Chcę, żebyś dobrze zrozumiała. To nie znaczy, że wszystko jest źle. Po prostu tak wyszło.
Odwróciła się. Marek siedzi przy stole, dłonie złożone przed sobą jak podczas negocjacji. Ma sześćdziesiąt jeden lat. Postawny, schludnie ubrany, z tą lekkością, jaka przychodzi, gdy pieniądze przestają być problemem. Dwadzieścia sześć lat znała tę twarz. Wiedziała, jak marszczy brwi przed poważną rozmową, jak bębni palcami o blat, gdy się denerwuje. Teraz nie bębnił. To było dziwne.
Po prostu tak wyszło powtórzyła jego słowa. I to wszystko?
Halino, nie rób tak.
Ale jak tak”?
Wstał, przeszedł się po kuchni. Kuchnia była duża, jasna, z włoskimi meblami, które wybierali razem osiem lat temu. Wtedy długo dyskutowała o kolorze frontów. Chciała kremowy. Marek uparł się na biały. W końcu się zgodziła. Często się zgadzała.
Nic nie muszę ci tłumaczyć powiedział. Ale tłumaczę. Bo cię szanuję.
Szanujesz.
Tak. Przeżyliśmy dobre życie. Mamy wszystko. Dzieci są dorosłe. Nie chcę awantury.
Halina poczuła w piersi coś tępego, ciężkiego. Nie ból. Raczej rodzaj odrętwienia, gdy uświadamiasz sobie coś ogromnego, ale jeszcze tego do końca nie pojmujesz.
Odchodzisz powiedziała. Nie zapytała. Po prostu wypowiedziała głośno.
Odchodzę potwierdził. Na krótko. Potrzebuję czasu.
Czasu znów powtórzyła jego słowo. Zorientowała się, że robi to już trzeci raz. Jakby musiała te słowa przenieść gdzie indziej, by stały się zrozumiałe.
Marek podszedł, chciał złapać ją za rękę. Lekko się cofnęła. Prawie niezauważalnie, ale on zauważył.
Nie złość się powiedział.
Nie złoszczę się.
Halina.
Nie złoszczę się, Marek. Po prostu myślę.
Postał chwilę przy niej, kiwnął głową i wyszedł z kuchni. Słyszała, jak chodzi po sypialni, jak trzaska drzwiczkami szafy. Coś pakował. Nie wszystko, tylko część. Na krótko, powiedział. Patrzyła na jarzębinę i pomyślała, że ptaki już zaczęły dziobać czerwone korale. To znaczy, że zima przyjdzie wcześniej. Tak mówiła jej mama. Mama zmarła siedem lat temu, a Halina czasem dalej myślała: muszę zadzwonić do mamy. A potem przypominała sobie.
Miała pięćdziesiąt osiem lat.
***
Następnego dnia przyjechała przyjaciółka, Grażyna. Bez zapowiedzi. Zadzwoniła tylko spod bloku.
Otwieraj, jestem na dole.
Graża, ja jeszcze w piżamie.
To się ubierz, czekam.
Grażyna Nowacka znała Halinę od studiów. Trzydzieści siedem lat przyjaźni, licząc uczciwie. Grażyna była głośna, bezpośrednia, trochę bezczelna. Trzy lata temu sama się rozwiodła z Andrzejem, sporo wypłakała, a potem nagle przestała płakać i otworzyła małą pasmanterię. Sklepik przynosił niewielki, ale pewny dochód, i Grażyna twierdziła, że czuje się lepiej niż przez ostatnią dekadę.
Siedziały w kuchni. Grażyna przytuliła Halinę już w przedpokoju, mocno, szczerze, i Halina poczuła mrowienie pod powiekami. Ale nie zapłakała.
Opowiadaj powiedziała Grażyna, rozlewając herbatę.
Już wiesz.
Chcę usłyszeć od ciebie.
Halina opowiedziała. Krótko, bez szczegółów. Marek powiedział, że odchodzi. Na krótko. Potrzebuje czasu. Nie spytała, do kogo. Nie dlatego, że nie podejrzewała. Jeśli się zapyta, stanie się to prawdą. Póki nie pytała, mogła utrzymać to w zawieszeniu.
I nie spytałaś, do kogo? Grażyna patrzyła uważnie.
Nie.
Hala.
Co?
Wiesz, do kogo?
Cisza. Na podwórku ktoś się śmiał, rozmawiał. Życie płynęło niezmącone.
Podejrzewam powiedziała Halina. Jego asystentka. Klaudia. Ma trzydzieści dwa lata.
Grażyna zamilkła. Potem ostrożnie:
To już dawno?
Nie wiem. Rok? Może dłużej. Zauważałam coś, ale nie dopuszczałam myśli.
Dlaczego?
Halina spojrzała na swoją filiżankę. Były piękne, z serwisu, który przywieźli z Pragi dziesięć lat temu. To była dobra podróż. Marek wtedy żartował, śmiał się, trzymał ją za rękę na moście Karola.
Bo jak dopuszczę myśl, trzeba coś zrobić powiedziała w końcu. A ja nie wiedziałam, co. Dwadzieścia sześć lat nie pracowałam, Graża. Rozumiesz? Najpierw dzieci, potem dom, potem… tak po prostu wyszło.
On cię utrzymywał.
Tak. Ja zajmowałam się domem, dziećmi, jego rodzicami, gdy chorowali. Byłam… zawiesiła głos, szukając słowa byłam częścią jego życia. Bardzo ważną, tak mi się wydawało.
Myślisz, że nie?
Myślę, że byłam wygodną częścią powiedziała rzeczowo, bez żalu. Byłam wygodną żoną. Nie robiłam scen, zgadzałam się. Kuchnia biała, nie kremowa. Wakacje w górach, nie nad morzem. Obiad o ósmej, nie o siódmej. Wszystko po jego.
Grażyna patrzyła na nią w milczeniu. To było niezwykłe u niej.
Złościsz się? zapytała w końcu.
Nie. Jeszcze nie. Może później.
A teraz?
Halina zamyśliła się. Za oknem ucichły głosy. Jarzębina stała nieruchomo.
Teraz próbuję sobie przypomnieć, co lubię. Poza tym domem. Poza jego życiem. Co lubię dla siebie. I nie potrafię od razu przypomnieć. To… dziwne.
Grażyna położyła jej dłoń na ręce. Nic więcej. Czasem to najważniejsze.
***
Córka zadzwoniła po trzech dniach. Kasia mieszkała w Poznaniu z mężem i dwójką dzieci. Miała trzydzieści cztery lata. Zawsze była bardziej córką taty praktyczna, szybka w ocenach.
Mamo, tata mi powiedział. Jak się czujesz?
Dobrze.
Mamo. Dobrze to nie odpowiedź.
Kasiu, naprawdę dobrze. Myślę.
O czym myślisz? w jej głosie pobrzmiewało napięcie, które oznaczało: już się opowiedziała po którejś stronie, choć jeszcze o tym nie mówi.
O różnych rzeczach.
Mama, tata mówi, że to tymczasowe. Że potrzebujecie trochę…
Kasiu przerwała Halina, spokojnie, stanowczo. Nie chcę tego omawiać przez ciebie. Ani przez ciebie, ani przez Michała. To sprawa między mną a tatą. Dobrze?
Pauza.
Dobrze powiedziała Kasia. Potem łagodniej: Jesteś sama?
Tak. Nie jest mi źle.
Chcesz, żebym przyjechała?
Nie trzeba. Naprawdę. Jak będę potrzebować, powiem.
Odłożyła telefon i kilka minut siedziała w fotelu. Michał, syn, mieszkał w Warszawie. Na razie nie dzwonił. To było typowe. Michał zawsze unikał trudnych rozmów. Ukrywał się za zabieganiem, za mamo, wiesz, teraz mam projekt.
Rozumiała.
Przeszła się po mieszkaniu. Cztery pokoje, szeroki korytarz, dwie łazienki. Wszystko na miejsce, wszystko zadbane. Zawsze dbała o dom. Kwiaty na parapetach były żywe, nie sztuczne. Zasłony zmieniała sezonowo. W kuchni pachniało ładnie, sama robiła saszetki z lawendą do szuflad.
Dom był piękny. Dom był obcy.
A może nie obcy, tylko… jak muzeum. Dobrze urządzony, każda rzecz na swoim miejscu, ale nic nie mówi o tym, kim jesteś.
Przystanęła przy regale. Na środkowej półce jej książki. Niewiele ich głównie prezenty. Książki kucharskie, powieści, stary tomik Poświatowskiej, z czasów studenckich, wyświechtany. Wyjęła go, otworzyła na chybił trafił. Przeczytała kilka wersów. Coś się w niej poruszyło, ledwo wyczuwalnie.
Nie czytała poezji od dwudziestu lat. Nie było czasu.
***
Marek zadzwonił po tygodniu. W jego głosie była nuta winy, ale i stanowczość kogoś, kto już wszystko postanowił i załatwia formalności.
Halina, musimy porozmawiać.
Mów.
Lepiej się spotkać.
Dobrze. Kiedy ci pasuje?
Zamilkł. Chyba spodziewał się czegoś innego. Wyrzutów, łez, pytań. Niczego z tego nie dostał.
Jutro o drugiej? Przyjdę do domu.
Dobrze.
Przyszedł równo o drugiej, bo punktualność zawsze była jego dumą. Włączyła czajnik, nie dlatego, że chciała stworzyć nastrój, ale bo musiała czymś zająć ręce.
Dobrze wyglądasz rzucił, siadając.
Dziękuję.
Hala, nie chcę, żebyś myślała…
Marek przerwała mu. Bez wstępów. O co chodzi?
Zaskoczyła go tonem.
Chcę rozwodu powiedział. Oficjalnie. Jesteśmy dorośli, nie ma co trzymać.
Dobrze.
Dobrze?
Tak. Nie będę ci przeszkadzać.
Halina Patrzył na nią z wyrazem, który kiedyś brała za troskę, a teraz widziała inaczej. Zadbam o ciebie. Zostawiam ci mieszkanie. Będę ci przelewał pieniądze. Nie będziesz w potrzebie.
Będziesz przelewał pieniądze powtórzyła. Znów to powtarzanie. Chyba weszło jej w nawyk ostatnio.
No tak. Nie pracowałaś. Musisz z czegoś żyć.
Czajnik zapiszczał. Wstała, zalała liście wrzątkiem. Spokojnie.
Marek powiedziała, stawiając kubki pamiętasz, jak twoja mama chorowała trzy lata? Jeździłam co tydzień, robiłam zastrzyki, kupowałam leki, rozmawiałam z lekarzami. Ty byłeś zajęty.
Oczywiście, pamiętam.
A jak Kasia rodziła drugie dziecko, miała silne mdłości? Mieszkałam u nich miesiąc. Gotowałam, sprzątałam, wstawałam w nocy do starszego.
Halina, do czego pijesz?
Do tego, że powiedziałeś będę dawał pieniądze. Jakbyś robił łaskę. Jakbym nic nie robiła przez całe lata, tylko żyła na twoim garnuszku.
Otworzył usta. Zamknął.
Nie to miałem na myśli.
Wiem, co chciałeś powiedzieć. Chciałeś pokazać, że jesteś dobry. Że o mnie myślisz. Usiadła naprzeciw. Marek, nie jestem zła. Naprawdę. Ale nie udawaj, że robisz mi przysługę. Oboje wiemy, że tak nie jest.
Patrzył długo. Coś w jego wyrazie złagodniało, niepewne.
Zmieniłaś się powiedział.
W tydzień?
W ten tydzień, tak.
Wzięła kubek. Piła herbatę małymi łykami. Za oknem ktoś karmił gołębie. Staruszka w niebieskim płaszczu. Widywała ją codziennie, nigdy nie znała imienia.
Odnośnie pieniędzy powiedziała Halina nie zrzeknę się swojej części majątku. Tak jest uczciwie. Ale nie chcę, żebyś przelewał mi pieniądze. To upokarzające.
Halina…
Nie, poczekaj. Pozwól, że dokończę. Odstawiła kubek. Dwadzieścia sześć lat zajmowałam się domem. Nie narzekałam, nie robiłam awantur, nie wymagałam uwagi ponad to, co chciałeś. Prowadziłam dom, wychowywałam dzieci, przyjmowałam twoich kolegów, śmiałam się z tych samych dowcipów setny raz. Zrezygnowałam z własnej kariery, bo powiedziałeś wtedy: Hala, po co ci ten teatr, ja cię utrzymam. I się zgodziłam. I nie żałuję. Ale trzeba nazwać rzeczy po imieniu. To była praca. Poważna praca. I dobrze ją wykonywałam.
W kuchni zapanowała cisza. Marek patrzył w blat.
Nie mówiłem, że robiłaś źle powiedział w końcu.
Mówiłeś, że zaopiekujesz się mną. Jak dzieckiem. A nie jestem dzieckiem, Marek. Mam pięćdziesiąt osiem lat.
Wstał. Podszedł do okna. Za szybą jarzębina czerwona i spokojna.
Masz rację powiedział cicho. Masz rację, Halino.
To ją zdziwiło. Nie od razu zrozumiała, co powiedział.
Załatwmy to z prawnikami, normalnie, bez awantur.
Zgoda.
Ubierał płaszcz. Przy drzwiach się zawahał.
Hala. Ja zająknął się.
Nie trzeba odparła. Nie mów nic więcej. Idź.
Wyszedł. Siedziała jeszcze długo. Potem napisała Grażynie SMS: Porozmawialiśmy. Biorę rozwód. Wszystko w porządku.
Grażyna odpisała od razu: Brawo. Wpadnij jutro do sklepu. Pokażę nowe muliny, przecież lubiłaś haftować.
Halina się uśmiechnęła. Kiedyś naprawdę lubiła haftować. Dawno temu, z trzydzieści lat wstecz.
***
Przez kolejne dwa tygodnie żyła jakby w zawieszeniu. Ani źle, ani dobrze. Jakby wyjęto ją z ram i położono na stole. Ram nie ma, ale dokąd pójść nie wiadomo.
Poszła do Grażyny do sklepu. Nitka za Igłą mieściła się na parterze bloku. Pachniało przędzą i drewnem. Na półkach włóczki, kanwy, krosna, wszelkie nici. Chodziła między regałami, dotykała moheru, bawełny, nitki do haftu. Coś powoli odmarzało w środku.
Popatrz Grażyna podała jej tamborek z napętą kanwą. To dla początkujących. Ale mamy trudniejsze.
Przecież umiem.
Umiłaś. Trzydzieści lat temu.
Tego się nie zapomina.
Zobaczymy uśmiechnęła się Graża.
Halina kupiła kanwę, nici, zestaw igieł. W domu długo oglądała schemat. Zaczęła. Pierwsze ściegi wyszły nieporadne, więc spruła, zaczęła od nowa, wolno, skupiona. Palce zaczęły pamiętać.
Wyszywała trzy godziny. Nie zauważyła, jak minął czas.
To było uczucie dziwne, ale dobre. Dziwnie proste.
***
Michał zadzwonił pod koniec października. Minęło półtora miesiąca od rozmowy z Markiem.
Mamo, cześć. Jak się masz?
Dobrze. A ty?
W porządku. Chciałem… rozmawiałem z tatą.
Michał…
Nie, poczekaj. Nie stoję po żadnej stronie. Tylko tata powiedział, że zrezygnowałaś z jego pomocy. To prawda?
Nie do końca. Nie zrzekłam się swej części. Ale nie chcę jałmużny.
Mamo, to praktyczne. Nie pracujesz, trzeba ci na życie.
Michał, mam pięćdziesiąt osiem, nie osiemdziesiąt. Mogę pracować.
I co zamierzasz robić?
Dobre pytanie. Sama myślała. Teatr, który rzuciła na trzecim roku dla ślubu, już nie wróci. Ale lubiła języki. W młodości znała dobrze francuski. Ostatnio czasem oglądała francuskie filmy. Nie wszystko rozumiała, ale sporo.
Nie wiem jeszcze szczerze powiedziała. Coś wymyślę.
Daj znać, jeśli potrzebujesz pomocy.
Dobrze. Michał. Jesteś dobrym synem. Ale nie musisz mnie ratować. Nie tonę.
Zamilkł.
Dobrze, mamo. Zadzwoń.
Po tej rozmowie wygrzebała ze skrzyni stare zeszyty. Między swetrami leżał stary zeszyt do francuskiego. Studencki. Otworzyła ostrożnie. Pismo młode, szybkie, pewne. Jakby pisała inna kobieta.
Może tak było.
***
Prawnik był spokojnym starszym panem, Gienek Pawłowski. Wysłuchał Haliny, zadał kilka pytań, pokiwał głową.
Pani prawa, pani Halino, są dobrze zabezpieczone. Majątek dzielony równo: mieszkanie, działka, konta. Pytanie, jak podzielić?
Chcę mieszkanie powiedziała. To konkretne. Jestem przywiązana. On sam je proponował.
Wtedy on dostaje rekompensatę pieniężną.
Lub działkę.
Też można. Uzgodniliście, prawda?
Bez awantur.
Prawnik popatrzył znad okularów.
To rzadkie.
Wiem.
Przygotujemy dokumenty, około miesiąca.
Wyszła na ulicę. Listopad bez śniegu, niebo niskie, powietrze ciężkie. Stała chwilę, po czym poszła na piechotę przez Zabrze. To jej rodzinne miasto. Tu urodziła się, poznała Marka, tu spędziła życie. Znała Zabrze jak własną kieszeń. Wiedziała, gdzie jest najlepszy chleb. Gdzie dzikie jabłonie. Gdzie zimują gile.
To było też coś jej. Małe, ale jej.
Zajrzała do kawiarni. Małej, cichej, z drewnianymi stołami. Zamówiła kawę i kawałek szarlotki. Siedziała przy oknie, patrzyła na ulicę. Nie myślała o niczym konkretnym. Po prostu była. Po prostu piła kawę. Po prostu patrzyła.
I zrozumiała, że dawno tego nie robiła. Po prostu siedzieć. Po prostu być. Bez listy zadań. Bez czyjegoś kalendarza.
Przy sąsiednim stoliku dwie kobiety w jej wieku dyskutowały, śmiały się. Jedna miała barwną chustę, druga ciekawe, okrągłe okulary. Halina patrzyła na nie i myślała: o, tak wygląda prawdziwe życie. Śmiech. Kolorowe chusty. Obecność.
Dopiła kawę, zostawiła napiwek i wyszła.
***
W grudniu zadzwoniła Kasia. Inaczej niż ostatnio bez napięcia.
Mamo, przyjadę do ciebie na Sylwestra. Sama. Bez Tomka i dzieci. Mogę?
Oczywiście. A oni?
Do jego rodziców. Powiedziałam, że chcę do mamy. Pauza. Mamo, wiesz… na początku byłam niesprawiedliwa. Chciałam pogodzić was na siłę. Myślałam, że to da się naprawić. Ale potem zrozumiałam, że to nie moja rola.
Kasiu…
Nie, daj powiedzieć. Myślałam, że się pogubisz. Że nie dasz sobie rady sama. Zawsze tata wszystko załatwiał. Ty byłaś… urwała, szukając słowa.
W cieniu? podpowiedziała Halina.
Tak, mniej więcej. Ale nie pogubiłaś się. I to… to mnie zmieniło.
Co zmieniło?
Zaczęłam myśleć o sobie. O tym, czego ja chcę. Nie tylko mąż, nie tylko dzieci, ale ja. Brzmi egoistycznie?
Nie.
Naprawdę?
Naprawdę, Kasiu. To nie egoizm. To nazywa się znać siebie.
Rozmawiały jeszcze długo. O pracy Kasi. Dzieciach. O tym, że chciałaby nauczyć się malować zawsze chciała, ale nie było kiedy. Halina słuchała i czuła coś ciepłego. Nie dumę. Rozpoznanie. Jakby widziała coś swojego w córce nie siebie sprzed lat, a tę, którą chciała się stać.
***
Kasia przyjechała 29 grudnia. Przywiozła wino, ser, śmieszne kapcie na prezent. Ubierały choinkę przy starych przebojach, które Halina znalazła w internecie. Kasia śmiała się z jej prób obsługi aplikacji. Śmiały się razem.
Było dobrze. Naprawdę.
Na Nowy Rok zaprosiły Grażynę. Przyniosła swoje paszteciki i dużą własnej roboty marynowanych ogórków. Siedziały we trzy, piły wino, rozmawiały o marzeniach: Grażyna od lat chciała do Bieszczad, Kasia nad morze, Halina do Paryża.
Do Paryża? zdziwiła się Grażyna.
Uczyłam się francuskiego. Chciałabym zobaczyć, ile pamiętam.
Sama?
Chyba tak. Albo z kimś. Zobaczę.
Kasia obserwowała matkę, uśmiechnęła się.
Zmieniłaś się, mamo.
Jesteś drugą osobą, która to mówi.
Pierwszą był tata?
Tak.
A jak brzmiało, kiedy on to powiedział?
Halina pomyślała chwilę.
Jak zarzut. Że złamałam zasady gry.
A teraz?
Teraz jak komplement.
Grażyna wzniosła kieliszek.
Za kobiety, które łamią zasady gry powiedziała.
Stuknęły się kieliszkami. Za oknem pierwsze fajerwerki. Nowy rok przyszedł hałaśliwie. Halina patrzyła przez okno i myślała, że pierwszy raz od lat wita go jako swoje własne, prywatne otwarcie. Nie czyjeś. Swoje.
***
W styczniu zapisała się na kurs francuskiego. Niewielka szkoła językowa, pięć minut od domu. Grupa była różnorodna: dwóch studentów, pani około czterdziestki szykująca się do wyjazdu, starszy pan, Władysław Kwiatkowski, który chciał czytać Balzaca w oryginale.
To godne podziwu powiedział lektor, młody Igor, zaskoczony grupą.
Wszystko jest godne podziwu, co robimy dla siebie odpowiedział Władysław z godnością.
Halina w milczeniu się zgodziła.
Francuski nie szedł łatwo. Pamiętała więcej niż sądziła, ale składnia uciekała, myliły się rodzajniki. Popełniała błędy. To było nowe od dawna niczego nie robiła po raz pierwszy. Czegoś, gdzie można było się pomylić i zacząć od nowa.
Po trzecich zajęciach Igor podszedł do niej.
Pani Halino, ma pani dobre wymowy. Skąd?
Uczyłam się dawno temu.
Proszę kontynuować. To ważniejsze, niż się wydaje.
Wracała do domu, myśląc: dobre wymowy. To jest we mnie. Zawsze było tylko nikt nie potrzebował.
***
Dokumenty rozwodowe podpisała w lutym, bez słów, u prawnika. Marek wyglądał na zmęczonego. W jej oczach, jakby była inna niż kiedyś.
Jak się czujesz? zapytał w korytarzu.
Dobrze.
Naprawdę?
Naprawdę.
Patrzył na nią. W tym spojrzeniu coś rozpoznała nie wstyd, nie żal, raczej zagubienie. Jakby spodziewał się czegoś, a wyszło inaczej.
Gdzie się zapisałaś? Grażyna mówiła.
Na francuski. Jeszcze na akwarelę.
Akwarelę? Nigdy nie malowałaś.
Nie. Teraz będę.
Kiwnął głową. Przy wejściu się zatrzymał.
Hala. Ja znów się zaciął.
Marek, jesteś porządnym człowiekiem. Po prostu nie pasowaliśmy do siebie. Albo pasowaliśmy, ale inaczej. Żyj dobrze.
Spojrzał długo, wyszedł.
Stała w korytarzu. Za drzwiami luty, śnieg, ludzie w pośpiechu. Zwykły dzień. Rozwód po dwudziestu sześciu latach małżeństwa. Coś wielkiego, a było cicho. Po prostu cicho.
Wyszła na dwór. Pachniało śniegiem i czymś świeżym. Podniosła głowę do nieba. Śnieg jak pył, topniejący na skórze.
Szła do domu powoli, przez park.
***
Akwarela okazała się trudniejsza od francuskiego. Farby rozpływały się nie tam, kolory zamieniały się w błoto, kartki się marszczyły. Nauczycielka, pani Bożena, kobieta po pięćdziesiątce, ciągle zabarwione dłonie, patrzyła na próby spokojnie.
Nie trzymaj za krótko mówiła. Próbujesz kierować farbą. A ona tego nie lubi.
A czego lubi?
Lubi, gdy się jej zaufa. Połóż wodę, połóż barwę. Pozwól, niech sama.
Próbowała. Początkowo nie wychodziło. Potem powoli lepiej. Zbierała prace do teczki. Były niedoskonałe, krzywe, nie zawsze ładne. Ale jej. Jej niebieskie plamy, jej krzywe drzewa.
Kiedyś Bożena zerknęła przez ramię. Halina malowała jarzębinę za oknem. Czerwone kiście, ciemne gałęzie, szare niebo.
To prawdziwe powiedziała Bożena.
Krzywe.
Krzywe i prawdziwe się nie wykluczają.
Patrzyła na jarzębinę. Na kartce inna niż za oknem, ale jej. Tę widziała. Tę czuła.
To było inne i ważne.
***
Wiosną przyjechała Kasia z dziećmi i Tomkiem. Zostali tydzień. Wieczorami Halina i Kasia siedziały w kuchni, kiedy Tomek oglądał telewizję, a dzieci spały.
Jesteś szczęśliwa? spytała Kasia pewnego wieczoru.
To trudne pytanie.
Dlaczego?
Bo wcześniej myślałam, że wiem, czym jest szczęście. Dobry dom, dobra rodzina. Wszystko na miejscu. Teraz… nie wiem. Jest mi dobrze. To nie to samo.
A co to znaczy?
Halina się zamyśliła.
To znaczy, że budzę się i dzień należy do mnie. Nie do czyjegoś terminarza. Do mnie. Brzmi dziwnie?
Nie odpowiedziała cicho Kasia.
Myślisz o sobie?
Tak. Bardziej. Zapisałam się na warsztaty malarskie. Jak ty.
Naprawdę?
Tak. Akwarela. W niedziele. Tomek na początku był niezadowolony, potem się przyzwyczaił.
Halina patrzyła na córkę. Trzydzieści cztery lata. Rozsądna, trochę zamknięta w cieniu praktycznego męża. Jak kiedyś ona w cieniu Marka.
Kasiu powiedziała. Nie musisz powtarzać mojej historii.
Nie powtarzam. Po prostu… uczę się od ciebie.
Ode mnie?
Zrobiłaś coś, co trudno mi sobie wyobrazić. Nie załamałaś się. Nie zrobiłaś się zgorzkniała. Nie wprowadziłaś się do nas, żebyśmy się tobą opiekowali. Po prostu zaczęłaś nowo żyć. W wieku pięćdziesięciu ośmiu lat.
Długo milczała.
Nie wiedziałam, że tak to wygląda z zewnątrz.
Właśnie tak.
A w środku, wiesz jak? Strasznie. Potem. Kiedy sobie uświadamiasz, że połowy siebie nie znasz. Że po trzydziestu latach nawet ulubionego koloru nie umiesz wskazać.
A teraz?
Teraz umiem. Niebieski. Taki, jak na akwareli.
Kasia się uśmiechnęła. Uścisnęła ją mocno, jak Grażyna na początku.
Mamo. Jesteś dzielna.
Ty też.
***
Latem Grażyna zaproponowała wakacje razem w Bieszczadach. Dziesięć dni, niewielka grupa, domki, nie namioty, trochę organizacji, trochę swobody.
Nigdy nie jechałam nigdzie bez Marka powiedziała Halina.
Wiem. Właśnie dlatego proponuję.
Graża, nie jestem przyzwyczajona do plecaków, nie do domków.
Tam są wygodne. Z prysznicem! Jedziesz?
Myślała trzy dni. Zgodziła się.
Bieszczady były innym światem. Jeziora, w których niebo odbija się lepiej niż jest. Sosny, wysokie jak kolumny. Cisza, nie pustka ptaki, woda, wiatr.
Halina zabrała akwarele.
Malowała codziennie, rankiem, gdy wszyscy spali. Siadała nad wodą, patrzyła, malowała. Jej kartki były nieporadne, ale prawdziwe. To czuła, głęboko.
Czwartego dnia, siedząc nad jeziorem, pojęła coś ważnego.
Nie myślała o Marku. Wcale. Nie dlatego, że się pilnowała. Po prostu… nie było o czym myśleć. Historia się skończyła. Nie żalem, nie przebaczeniem po prostu. Jak zamknięta książka. Bierzesz następną.
To było nowe. I dobre.
Grażyna stanęła z tyłu, spojrzała na kartkę.
Ładne.
Naprawdę?
Naprawdę. Powiesiłabym.
Halina patrzyła na jezioro na kartce. Trochę rozmazane, trochę krzywe. Żywe.
Chyba powieszę powiedziała.
***
We wrześniu skończyła pięćdziesiąt dziewięć lat. Zorganizowała małą kolację. Były Grażyna, sąsiadka Irena, nowa koleżanka z akwareli, i dwie kursantki z grupy francuskiego. Kasia zadzwoniła na wideoczacie podczas kolacji dzieci krzyczały sto lat, babciu, machały laurkami.
Halina patrzyła na ekran, na rozbrykane wnuki, śmiejącą się Kasię i pomyślała: właśnie tak powinno być. Nie cicho, nie z listy. Głośno, trochę bałaganiarsko, ale żywo.
Michał przelał pieniądze i krótką wiadomość: Mamo, wszystkiego najlepszego. Przyjadę wkrótce. Uśmiechnęła się. Michał to Michał.
Grażyna wzniosła kieliszek.
Za Halinę. Za kobietę, która w jeden rok została sobą.
Zawsze byłam sobą! sprzeciwiła się Halina.
Nie odparła Grażyna po prostu. Teraz tak.
Nie dyskutowała. Może Graża miała rację.
***
W październiku powiesiła nad kanapą akwarelę z Bieszczad. Do tej pory wisiała tam reprodukcja, wybrana przez Marka. Neutralna, miła, bez charakteru. Zdjęła ją i odłożyła do schowka. Powiesiła swoje jezioro.
Stała przed nim, myśląc: nie jest doskonałe. Ale moje. Ja to widziałam. Ja to namalowałam. Ja czułam.
To chyba właśnie jest wartość. Nie piękno, a bycie swoim.
Stała długo. Zadzwonił nieznany numer.
Halo?
Pani Halino? Igor ze szkoły językowej. Proszę wybaczyć, zostawiła pani numer. Chciałem poinformować, otwieramy klub konwersacyjny po francusku w środy wieczorem. Sama praktyka, zero gramatyki. Jeśli to pani interesuje…
Spojrzała na akwarelę. Jezioro, mgła.
Interesuje. Niech mnie pan zapisze.
Listopad przyszedł cicho. Halina wracała z francuskiego, niosła w reklamówce książkę kupioną po drodze. Francuska powieść, wybrana przypadkowo.
Pod blokiem stał Marek.
Zauważyła go dopiero podchodząc bliżej. Stał w cieniu, podniesiony kołnierz płaszcza, pewnie długo już czekał. Nerwowy.
Cześć powiedział.
Cześć odparła, bez zdziwienia, bez lęku. Po prostu.
Ja… mogę chwilę?
Zawahała się sekundę. Potem:
Chodź.
Weszli. Zdjęła płaszcz, zawiesiła w szafie. Zaproponowała herbatę. Odmówił. Usiadł na kanapie. Spojrzał na akwarelę nad nią.
Sama malowałaś?
Tak.
Ładnie.
Dziękuję.
Milczał, patrzył na obraz. W końcu:
Halina. U mnie nie wyszło.
Czekała. Nie pomagała.
Klaudia… ona… młodsza. Inna. Myślałem, że tego mi trzeba. Nowego życia. A okazało się, że jestem zmęczony. Nie tobą. Sobą. Własnym wiekiem. Zamilkł. Nie pytałaś, co się stało. Właściwie o nic nie pytałaś.
To nie moja sprawa.
Może nie. Popatrzył na nią. Jesteś inna. Zupełnie inna.
Inna przyznała.
Nie umiem tego wyrazić. Zawsze byłaś… nie doceniałem. Myślałem, że zawsze będziesz.
Marku powiedziała łagodnie, bez czułości. Czego oczekujesz od tej rozmowy?
Spojrzał na nią długo. Opuścił wzrok.
Nie wiem powiedział szczerze. Chciałem tylko powiedzieć, że się myliłem. Że nie rozumiałem, co miałem.
Cisza.
Za oknem jesień. Jarzębina już ogołocona, czarne gałęzie na tle szarości. Ale drzewo stoi. Pewnie.
Słyszę cię powiedziała Halina. Dziękuję, że przyszedłeś.
I to wszystko?
Popatrzyła na niego. Na dużego, zmęczonego, zagubionego mężczyznę, z którym spędziła dwadzieścia sześć lat.
Marku wzięła książkę ze stołu. Francuską powieść. Teraz czytam po francusku. Powoli, ze słownikiem. Ale czytam. Maluję. Jeżdżę w Bieszczady. Chodzę na klub konwersacyjny. Śpię przy otwartym oknie, bo lubię. Jem to, na co mam ochotę. Zawiesiła głos. Nie mam do ciebie żalu. Dałeś mi wiele. Dom, dzieci, lata życia. Ale dałeś i coś jeszcze. Pokazałeś, że długo nie żyłam swoim życiem. To też ważne.
Wrócisz? zapytał cicho. Dziwne pytanie.
Halina popatrzyła na niego, potem na akwarelę jezioro, mgła, jej jarzębina.
Marku powiedziała mam pięćdziesiąt dziewięć lat i pierwszy raz od dawna czuję, że żyję. Naprawdę. Pauza. Jeśli chcesz, napij się herbaty. Zaparzę.
Wstała. Poszła do kuchni, włączyła czajnik. Patrzyła przez okno na jarzębinę, na staruszkę w niebieskim płaszczu, która znów sypała okruchy ptakom.
Za jej plecami cisza. Potem westchnienie. Krok w progu.
Marek stanął w drzwiach.
Halina…
Obróciła się.
Powiedz jedno. Jesteś szczęśliwa?
Czajnik zaczynał już syczeć delikatnym szumem. Jarzębina czerwona, prosta za szybą.
Uczę się odpowiedziała. Uczę się być szczęśliwa. To trudniejsze niż myślałam. Ale się uczę.
Patrzył na nią. Ona patrzyła na niego. Dwoje nie młodych ludzi w kuchni, która kiedyś była wspólna, a teraz jej własna.
To dobrze powiedział cicho. To bardzo dobrze, Hala.
Czajnik zaczął gwizdać.
