Wiesz w ogóle, co robisz? głos Marzeny był spokojny, prawie bez emocji, ale właśnie to zimne opanowanie było straszniejsze niż jakikolwiek krzyk. Rozumiesz, co to znaczy dla nas wszystkich?
Halina stała przy oknie i patrzyła na szarą ulicę. Padał drobny jesienny deszcz, przechodnie przemykali pod parasolami, nie patrząc na siebie nawzajem.
Rozumiem, co to znaczy dla mnie powiedziała wreszcie.
Dla ciebie. Marzena powtórzyła to słowo, jakby chciała je zważyć na dłoni. Zawsze tak: dla ciebie. A my?
Jesteście dorosłymi ludźmi.
Mamo, masz sześćdziesiąt jeden lat.
Wiem dobrze, ile mam lat.
Marzena opadła na kanapę. Stara kanapa, jeszcze z poprzedniego mieszkania, z poprzedniego życia. Halina patrzyła na nią i myślała: ile to już razy miała zamiar ją wyrzucić i zawsze żal było się rozstać. Bo tak łatwiej. Bo szkoda. Bo wydawało się, że wyrzucenie kanapy to jakby wyrzucenie kawałka własnego życia.
A pomyślałaś chociaż, co ludzie powiedzą? spytała córka.
Nie odpowiedziała Halina. Nie pomyślałam.
I to była prawda.
***
Wszystko zaczęło się w marcu, kiedy Halina Stanisławowna Poniatowska, kiedyś nauczycielka polskiego w liceum, a teraz emerytka z dorywczą robotą w kółku plastycznym przy miejskiej bibliotece, pojechała na weekend do przyjaciółki do Kazimierza Dolnego.
Przyjaciółka, Weronika Zawadzka, mieszkała tam już od ośmiu lat. Przeprowadziła się na Lubelszczyznę po śmierci męża, kupiła mały domek na obrzeżach, zrobiła ogród. Mówiła, że w końcu oddycha. Halina zajeżdżała do niej raz w roku, zwykle latem, ale tym razem coś się w niej przestawiło. Jakiś wewnętrzny głos powiedział: jedź teraz. Nie czekaj na lato. Teraz.
Marzec w Kazimierzu był mokry i cichy. Śnieg jeszcze zalegał w dolinkach, ale na zboczach już czerniła się ziemia. Kopuły kościołów odbijały blade niebo. Halina szła wąską uliczką i uświadomiła sobie, że dawno nie czuła takiej ciszy. Nie pustki, właśnie ciszy. Tę różnicę zrozumiała dopiero tutaj.
Weronika wyszła po nią na ganek, w kaloszach i starym puchowym płaszczu.
No nareszcie powiedziała. Już podgrzewam kotlety.
Siedziały w kuchni, piły herbatę, Weronika gadała o sąsiadach, ogrodzie, o tym, że planuje kupić kozę.
Koza? Halina uniosła brwi.
A co? Mleko własne, ser można robić. Czytałam, że to nie takie trudne.
Weronika, ty w życiu kozy z bliska nie widziałaś.
Tym lepiej zaśmiała się Weronika, dolewając herbaty. A u ciebie co? Jakaś taka szara się zrobiłaś, bez urazy.
Halina popatrzyła na swoje ręce zwykłe, już nie młode, z żyłami jak siatka.
Daj spokój, jest okej.
Okej to żaden wynik. Co się dzieje?
Nic się nie dzieje. Tak jak zawsze.
No i właśnie w tym problem westchnęła Weronika. Kiedy wszystko jest tak jak zawsze, to wcale nie dobrze.
Milczały. Za oknem gęstniał zmierzch, gdzieś daleko zapalała się pierwsza latarnia.
Następnego dnia Weronika wyciągnęła ją na targ. Nie supermarket, tylko prawdziwy, taki pod chmurką, gdzie baby z okolic sprzedawały kiszoną kapustę i wełniane skarpety. Przy stoisku z suszonymi grzybami Halina zobaczyła Stanisława.
Nie poznała go od razu, trzydzieści parę lat minęło, dużo się zmienił. Ale coś w garbie jego sylwetki, w sposobie trzymania rąk w kieszeniach było znajome. Zatrzymała się.
On też.
Halina? zapytał niepewnie.
Staszek.
I to było wszystko na początku. Weronika dyskretnie poszła poprzebierać skarpety, a oni stali w środku targu, dookoła pachniało grzybami i mokrą ziemią.
Tu teraz mieszkasz? zapytała Halina.
Drugi rok już. A ty?
W gościach, u przyjaciółki.
Aha.
Znowu cisza, ale zupełnie inna niż zwykle. Jakby oboje rozumieli, że się nie trzeba spieszyć.
Nie zmieniłaś się powiedział.
Nieprawda.
No, odrobinkę.
Halina się zaśmiała. Nie sądziła, że potrafi się tak jeszcze śmiać.
***
Stanisław Borysowicz Kozłowski był jej kolegą ze studiów. Nie przyjacielem, nie chłopakiem po prostu kolegą z jednej grupy na uniwerku w Lublinie przez pięć lat. Potem rozjechali się on do innego miasta, ona została, wyszła za mąż, urodziła dzieci. Słyszała kiedyś, że Staszek też się ożenił, ma córkę. Nic więcej.
A teraz stoi przy stoisku z grzybami i patrzy na nią.
Umówili się, że spotkają się wieczorem w małej kawiarni na rynku. Weronika przyjęła to z rozbrajającym spokojem.
Jasne, idź. Ja mam do oglądania serial. I nie patrz tak na mnie, nie robię żadnych planów.
Nawet nie przyszło mi do głowy, żeby myśleć inaczej.
Ale przyszło, przyszło uśmiechnęła się Weronika. Po prostu idź.
W kawiarni było prawie pusto. Drewniane stoliki, żółte światło lamp, na ścianach stare zdjęcia Kazimierza. Wzięli herbatę i szarlotkę, rozmawiali długo o dawnych znajomych, wspominali uczelnię, śmiali się z pierdół, które kiedyś wydawały się istotne.
W końcu powiedział:
Żona zmarła trzy lata temu.
Przykro mi odpowiedziała Halina.
Jakoś się żyje. Może człowiek się przyzwyczaja, choć to złe słowo. Po prostu zaczyna się inaczej żyć.
Rozumiem.
A ty?
Halina przez chwilę się zastanawiała. Mąż, Wiesław, zostawił ją dziewięć lat temu dla innej kobiety. Powiedział po prostu, że tak wyszło. Przerabiała ten temat latami, rozbierała każdy drobiazg, szukała swojej winy. W końcu przestała się zastanawiać i zaczęła żyć. Dzieci, wnuki, kółko plastyczne w bibliotece, odwiedziny u Weroniki w Kazimierzu raz w roku.
Różnie bywa powiedziała tylko.
Skinął głową i nie dopytywał. To było dobre.
***
Gdy wróciła do domu, do Włocławka, myślała, że spotkanie na rynku to tylko miłe powtórne zobaczenie się. Ot, dwa stare znajome, pogadali, rozeszli się. Bywa.
A tydzień później napisał na Messengerze. Odnalazł ją przez Weronikę. Krótko: Cześć, jak dojechałaś?
Odpisała. Zaczęli pisać do siebie, najpierw rzadko, potem codziennie. To było dziwne, bo Halina za komunikację przez internet nie przepadała. Marzena zawsze ją strofowała za to, że na SMS-y odpowiada po pół dnia. A tutaj, sama łapała się na tym, że czeka na jego odpowiedź.
Staszek pisał prosto, bez zbędnych słów. Opowiadał o swoim życiu w Kazimierzu, o pracy przy konserwacji obrazów, o tym, że w wolnych chwilach odnawia kapliczkę za miasteczkiem. Pytał o jej kółko, o dzieci. Czasem wysyłał zdjęcia: zamglony rynek, kot śpiący na parapecie, herbata na stole.
Marzena zauważyła to po miesiącu.
Mamo, siedzisz ciągle w telefonie.
Czytam coś.
Przecież mówiłaś zawsze, że od telefonu wzrok się psuje.
To się myliłam.
Patrzyła na nią podejrzliwie, ale już nie drążyła.
W kwietniu Staszek zaproponował, że przyjedzie do Włocławka.
Mam sprawę do konserwatorskiej pracowni na starówce. Jak się zgodzisz, moglibyśmy się zobaczyć.
Jak się zgodzisz. Halina uśmiechnęła się do tej frazy. Poważny człowiek, delikatny.
Przyjedź odpisała.
Spotkali się przy bulwarze na Wiśle, tam gdzie Wisła rozlewa się szeroko. Wiał zimny, kwietniowy wiatr, ale światło było już zupełnie wiosenne. Halina założyła elegancki płaszcz, szary, praktycznie nienoszony.
On stał przy barierce i patrzył na rzekę. Podeszła, odwrócił się. Sprawiał wrażenie człowieka, który wiele już przeszedł, ale miał ten sam schemat w ramionach, co wtedy na targu.
Cześć powiedział.
Cześć.
Szli bulwarem. Gadali o byle czym. O konserwacji, o jej kółku. Zaczęła opowiadać, jak jeden z chłopców, osiem lat, napisał wypracowanie, że książki są jak okna tylko odwrotne, bo patrzy się przez nie do wewnątrz. Staszek się zatrzymał.
To bardzo celne. Mówiłaś, że osiem lat?
Tak. Młody talent.
Dobrze pracujesz z dziećmi, to się czuje.
Skąd wiesz? Przecież nie widziałeś.
A jak opowiadasz, to słychać, że ci zależy.
Halina spojrzała na niego. Patrzył na Wisłę.
Później pili kawę w kawiarni przy bulwarze, a ona myślała, że dawno nie siedziała z nikim bez obowiązku, po prostu dla przyjemności, bez potrzeby załatwiania spraw. To było dobre uczucie, już prawie zapomniane.
Przed rozstaniem powiedział:
Chciałbym tu jeszcze wrócić. Jeśli pozwolisz.
Pozwolę odpowiedziała.
***
Marzena dowiedziała się w maju. Nie dlatego, że Halina jej o wszystkim opowiedziała po prostu zadzwoniła w nietypowej porze, a matki akurat nie było w domu, długo nie odbierała. Gdy oddzwoniła, była zamyślona, rozkojarzona. Marzena poczuła, że coś jest na rzeczy.
Gdzie byłaś?
Na spacerze.
Sama?
Pauza. Malutka, ale Marzena potrafiła wyczuć wszystko.
Nie.
Zaczęła się rozmowa. Najpierw ostrożnie, potem coraz ostrzej.
Kto to w ogóle jest?
Kolega ze studiów. Mówiłam ci, że spotkaliśmy się u Weroniki.
Mówiłaś, że spotkałaś jakiegoś znajomego.
No i co?
Mamo, ty…
Wiem, ile mam lat.
Cisza.
Co to w ogóle jest? Spotykacie się, spacerujecie?
Na razie tak. Po prostu.
Na razie powtórzyła Marzena.
Halina nie tłumaczyła. Czasem się po prostu nie da. Słowa nie oddadzą tego, co trzeba. Zabrzmi to głupio albo zbyt poważnie.
Syn Tomek zareagował inaczej. Mieszkał w Warszawie, miał żonę i dwójkę dzieci, dzwonił co dwa tygodnie. Kiedy Halina powiedziała, niby mimochodem, że poznała kogoś, zapytał tylko po przerwie:
Fajny facet?
W porządku.
To dobrze.
I tyle. Halina długo zastanawiała się potem, czy lepsza jest taka reakcja, czy zamartwianie się Marzeny. Odpowiedzi nie znalazła.
***
Latem zaczęli żyć w zupełnie nowym rytmie. Staszek przyjeżdżał do Włocławka, ona do Kazimierza. Chodzili na targi, do muzeów, do kawiarni. Pokazał jej swoją pracownię: kilka okien, zapach starego drewna i farb. Ikony stały na ścianach niektóre ledwo widoczne, inne odnowione, z nowymi kolorami.
Nie boisz się takiego starocia dotykać? spytała.
Nie. Przeciwnie. Miło mieć świadomość, że to istniało przed nami i będzie po nas.
Wierzysz w to wszystko?
Zamyślił się.
Trudno to nazwać. Po prostu czuję, że to ważne, nie dlatego, że ktoś tak kazał.
Halina przyglądała się obrazowi, który restaurował. Jasna, spokojna twarz świętej.
Wiesław zawsze mówił, że marnuję czas na głupoty rzuciła niespodziewanie Kółko w bibliotece. Tyle za to płacą, nie warto.
A ty?
Kiedyś myślałam, że ma rację. Właściwie aż do emerytury tak mi się wydawało.
Staszek nic nie powiedział. Spojrzał po prostu spokojnie. To wystarczyło.
Wieczorem w małej kuchni siedzieli nad herbatą i Halina czuła się spokojna. Problemy oczywiście były. Marzena prawie nie dzwoniła, kiedy Halina jeździła do Kazimierza. Cisza na pokaz. Wnuczka Zosia, osiem lat, zapytała któregoś dnia przez telefon: Babciu, kiedy wrócisz do domu? I w tym głosie coś ją kuło. Znany ból, tylko jakoś słabszy niż zwykle.
Ale tu, przy tym stole ten ból był mniejszy.
Myślałaś, żeby się przeprowadzić? zapytał Staszek nagle.
Halina uniosła wzrok.
Gdzie?
Tu, do Kazimierza. Albo gdzieś indziej. Tak w ogóle, niekoniecznie tutaj.
Mówił ostrożnie, patrzył w herbatę.
Proponujesz mi…
Nie. Po prostu pytam.
Nigdy tego nie rozważałam. Kiedyś, dawno… ale zdawało się, że to niemożliwe.
Dlaczego?
Dzieci, wnuki, mieszkanie, praca, nawet taka malutka. Wszystko tu.
Dzieci są dorosłe.
To niczego nie zmienia.
Kiwnął głową.
Masz rację. Po prostu pytam.
Wzięła go do serca. Takie pytania zostają na długo.
***
W sierpniu do Haliny przyjechała Marzena. Bez okazji, z walizką i zaciśniętymi ustami.
Piły herbatę, Marzena patrzyła przez okno. W końcu spytała:
Serio?
Co?
Z nim. Ze wszystkim.
Nie wiem szczerze przyznała Halina.
Mamo, nie wydaje ci się, że… to dziwne? W twoim wieku?
W twoim czy w moim?
W naszym, w rodzinie. Tata żyje…
Tata od dziewięciu lat mieszka z inną kobietą, Marzena.
Ale byliście razem trzydzieści lat!
No właśnie. To wszystko zmienia.
Marzena odstawiła filiżankę.
Pomyślałaś, co powie Zosia? Co zrozumie?
Zosia ma osiem lat.
No właśnie, wszystko rozumie.
Zosia zrozumie, co jej powiemy.
I co jej powiemy?
Spojrzała córce w twarz. W tej twarzy, dziś bardziej podobnej do ojca, była kiedyś rozczulająca delikatność. Teraz Halina widziała w tym zacięciu coś nowego.
Powiemy, że babcia poznała dobrego człowieka. Tyle.
A potem?
Zobaczymy.
Zobaczymy Marzena wstała, podeszła do okna. Tak zawsze mówisz, gdy nie chcesz rozmawiać.
Nie. Tak mówię, gdy nie wiem, co dalej. To uczciwe.
Marzena długo milczała.
Boję się, że będziesz żałować.
Można żałować także tego, czego się nie zrobi.
Córka odwróciła się.
Filozofia. I co z tego mam?
Mnie też czasem trudno, ale muszę z tym żyć.
Wyjechała wieczornym pociągiem. Uściskały się jak zawsze mocno, ciepło i nieco sztywno, jakby coś pękło, ale żadna nie chciała tego po sobie poznać.
***
Wrzesień był zimny i szorstki. Halina już od sześciu lat na emeryturze, ale kółko w bibliotece dawało jej sens codzienności. Dzieci przychodziły we wtorki i piątki, czytały, malowały rysunki do książek, robiły scenki. Małe pomieszczenie, niskie regały, stare poduszki na podłodze.
Kierowniczka biblioteki, Tamara Marciniak 65 lat, o wszystkim wiedziała. Nie dlatego, że Halina jej mówiła raczej wyczuwała. Halina się zmieniła: bardziej myślała o sobie niż o wszystkich dookoła.
Coś się u ciebie dzieje powiedziała któregoś dnia Tamara. Stwierdzenie, nie pytanie.
Dzieje się.
Dobre?
Jeszcze nie wiem.
To dobrze Tamara wzruszyła ramionami. Najważniejsze, że coś się w ogóle dzieje, a nie tylko płyniemy jak rzeka, nie wiedząc dokąd.
Halina się roześmiała.
We wrześniu Staszek zaproponował wyjazd do Torunia na kilka dni. Wystawa starych rękopisów. Pojechali, wzięli oddzielne pokoje, odwiedzali muzea, wieczorami spacerowali po mieście. Jednego wieczoru, w restauracji nad Wisłą, Staszek nagle powiedział:
Chcę, żebyś coś wiedziała.
Co takiego?
Nie poganiam cię, nie zmuszam. Jeśli czujesz presję to nie ode mnie.
Spojrzała na niego.
Wiem.
Naprawdę tak jest, nie dla formy, dla prawdy. Mam sześćdziesiąt trzy lata, już nic na siłę nie potrzebuję. Po prostu się cieszę, że jesteś.
Nie odpowiedziała od razu. Za oknem ciemna Wisła i migoczące światła.
Trudno mi to przyjąć powiedziała w końcu.
Dlaczego?
Bo zawsze za słowami coś się kryło. Jakieś oczekiwania, jakaś konieczność.
Tu nie ma konieczności.
Wiem. Po prostu nie przywykłam.
Skinął głową. Skończyli wino i jeszcze trochę pospacerowali bulwarem. Było chłodno, podniosła kołnierz płaszcza. Szli osobno, ramię w ramię, i to było dobre.
***
W październiku Halina odbyła rozmowę, której się bała i na którą jednocześnie czekała.
Zadzwoniła sama. Zanim Marzena zdążyła się wtrącić, powiedziała:
Chcę cię o czymś poinformować. Staszek zaproponował mi przeprowadzkę do Kazimierza. Zastanawiam się.
Milczała długo.
Mówisz poważnie.
Tak.
Znasz go od… siedmiu miesięcy.
Od ośmiu.
Mamo! Osiem miesięcy! Rozumiesz?!
Rozumiem. Osiem miesięcy.
To nic! Nic nie wiesz!
Wiem wystarczająco.
Co wiesz? Że miło się z nim spędza czas? Ludzie się zmieniają, mama! Wszystko się zmienia!
Marzena…
Co?
Twój ojciec też się zmienił. Byliśmy razem trzydzieści lat.
Cisza.
To nie fair powiedziała cicho Marzena.
Nie chcę udawać. Chcę być szczera. Z tobą i ze sobą.
Potem był telefon od Tomka. Też wieczorem, Marzena musiała z nim gadać.
Mamo, naprawdę chcesz się przenieść?
Zastanawiam się.
Warunki dobre? On normalny gość?
Życiowy facet. Ma pracę, dom porządny. Nieduży, ale swój.
Wynajmiesz mieszkanie?
Tak, wystawię na wynajem.
A jakby co wrócisz?
Tomek…
No co? Pytam praktycznie.
Jak będzie potrzeba, wrócę. Ale dziś chcę spróbować, nie myśląc jakby co. Mogę?
Pauza.
Możesz odpowiedział. Tylko dzwoń często.
Będę.
Po tej rozmowie długo siedziała przy oknie. Za szybą padał rzadki, jesienny deszcz. Latarnia się kołysała. Nagle zdała sobie sprawę, że pierwszy raz w życiu podejmuje decyzję tylko dla siebie. Nie dlatego, że coś jej zabrano albo zmusiły ją okoliczności. Sama wybiera.
Dziwne uczucie.
Otworzyła Messengera i napisała do Staszka: Zastanawiam się. Potrzebuję trochę czasu.
Odpisał od razu: Ile będzie trzeba.
***
Weronika dzwoniła raz w tygodniu i nie doradzała niczego. Ani nie pchała, ani nie hamowała. Po prostu pytała, co słychać, opowiadała o swojej kozie (nawet ją kupiła w końcu).
Jak jej dasz na imię? spytała Halina.
Balbina.
Na serio?
Dobre imię dla kozy. Jest dumna, tak wygląda.
Ty, Weronika, jesteś nie do przewidzenia.
I bardzo dobrze?
Bardzo.
Słuchaj powiedziała po chwili Weronika jak myślisz, mając trzydzieści lat, tyle byś się namyślała?
Co ma do rzeczy wiek?
Może nic, a może wszystko. Z wiekiem myślimy więcej, rozważamy dziesięć razy. Czasem to mądrość, a czasem po prostu strach, podszyty mądrością.
Filozofujesz tak samo pięknie jak Tamara.
To komplement?
Fakt.
Halina pomyślała potem, że coś w tym jest. Strach jako mądrość. Kiedyś bała się decyzji, bo mogła popełnić błąd. Potem bała się braku decyzji i dojrzała, że to też wybór.
Ale ten strach był inny. Nie przed Staszkiem. Przed byciem sobą.
Całe życie była żoną, matką, nauczycielką. Teraz, kiedy to zeszło na drugi plan, nie wiedziała, kim jest bez tych ról.
Kółko to był pierwszy wybór dla siebie.
A teraz… kolejny.
***
W końcu października wydarzyło się coś nieoczekiwanego. Zadzwoniła była teściowa, mama Wiesława, pani Antonina. Miała osiemdziesiąt dwa lata, mieszkała sama we Włocławku. Halina czasem ją odwiedzała, po ludzku, z grzeczności.
Marzena mi mówiła zaczęła Antonina bez wstępów.
O czym?
O twoim znajomym. Podobno się wyprowadzisz.
Halina milczała.
I co pani o tym myśli?
Myślę, że nareszcie na to zasłużyłaś. Mój syn cię nie doceniał. Dawno to widziałam, nie mówiłam, teraz powiem.
Pani Antonino…
Nie przerywaj. W moim wieku już wolno mówić szczerze. Jedź, jeśli masz ochotę. Wnuki nie zginą, mają dobrych rodziców. Marzena się złości, bo się boi. Ale twoim zadaniem nie jest tkwić tam, gdzie cię nie widzą.
Widzą mnie.
Jako babcię. Jako matkę. Kogoś, kto zawsze jest. Ale jako człowieka?
Nie odpowiedziała.
No właśnie. Zadzwoń, jak się urządzisz.
Po tej rozmowie długo patrzyła w okno kuchni. Drzewa bez liści. Wszystko nagie, spokojne.
Każdy widzi człowieka po swojemu. Marzena matkę, Tomek osobę do ogarniania życia. Tamara dobrą współpracownicę. Pani Antonina człowieka. A Staszek? Co widzi?
Nie wiedziała. Ale czuła, że on dostrzega ją, nie rolę. W Kazimierzu, na targu, nie spoczywały nad nią żadne oczekiwania. Po prostu spotkał kobietę, która go rozpoznała.
***
Listopad przyniósł pierwszy śnieg i niespodziewaną rozmowę z Zosią.
Wnuczka zadzwoniła sama rzadko się to zdarzało. Zwykle mama jej wręczała telefon na końcu rozmowy. Tym razem, w niedzielę rano: nowy numer.
Babciu, to ja.
Zosieńko? Skąd dzwonisz?
Z tabletu mamy. Babciu, ty wyjedziesz?
Halina przysiadła.
Podsłuchałaś dorosłych, co?
Trochę. Mama mówiła z wujkiem Tomkiem. Wyjedziesz?
Jeszcze nie wiem, kochanie.
Jak wyjedziesz, będziesz przyjeżdżać?
Oczywiście, że tak.
Obiecujesz?
Obiecuję.
Cisza. Potem Zosia pyta:
A tam jest ładnie?
Gdzie?
Gdzie może pojedziesz.
Bardzo. Są białe kościoły i śnieg zimą. I rzeka.
Jak u nas?
Też. Tylko mniejsza.
Rozumiem. Babciu?
Tak?
Mama się boi, że zachorujesz tam i nikt nie zdąży.
Coś ścisnęło jej gardło.
Powiedz mamie, że jestem zdrowa i mam taki zamiar pozostać.
Ona chyba wie, tylko boi się mimo wszystko.
Wiem, ja też się boję.
Czego?
Halina pomyślała.
Wielu rzeczy. To normalne, wszyscy się boją.
Przecież mówiłaś, że nawet odważni się boją, tylko robią swoje.
Mówiłam. Dobrze pamiętasz.
Wszystko pamiętam odparła dumnie Zosia. Idę już, bo mama usłyszy.
Zosieńko.
Co?
Babcia cię kocha.
I ja ciebie. Pa.
***
W połowie listopada Halina pojechała do Kazimierza na tydzień. Spakowała się, uprzedziła Tamarę, poprosiła sąsiadkę o pilnowanie skrzynki.
Staszek przywitał ją na dworcu. Po drodze opowiadał coś o remoncie kopuły w kościele, a ona patrzyła na zaśnieżone pola przez okno i myślała, że kilka miesięcy temu widziała te same drogi, jadąc do Weroniki. Koło się zamknęło.
Mieszkali razem tydzień w jego niedużym domu. Halina kilka razy gotowała, Staszek sprzątał. Każdego ranka pili kawę w kuchni przy oknie. Śnieg padał powoli, prawie poziomo.
Wieczorem Halina zapytała:
Nie ciasno ci we dwójkę?
Jak to?
No, mieszkać razem. Tyle lat sam.
Zastanowił się.
Ciasno mi bywało wtedy, kiedy żyłem nie tak, jak chcę. Teraz jest inaczej.
Jak to nie tak, jak chcę?
Pracowałem długo na budowie. Dla kasy, rodzina wtedy była. Potem coś się przełamało. Zacząłem się uczyć odnawiania ikon. Późno, po czterdziestce. Wszyscy mówili, że głupota.
A ty?
A ja poszedłem. Uśmiechnął się. Żona wspierała. Była takim spokojem w domu.
Tęsknisz.
Tak. Ale to nie znaczy, że nie mogę iść dalej. Rozumiesz?
Rozumiem.
U ciebie podobnie?
Myślała o Wiesławie, o tym, że z nim częściej czuła się zaniepokojona. Tęskniła za czymś, co istniało tylko w jej wyobraźni.
Inaczej, ale trochę podobnie.
Siedzieli chwilę w ciszy. I to było dobre.
***
W czwartek, piątego dnia, zadzwoniła Marzena.
Halina wyszła na ganek. Po śniegu ślady, niebo czyste, pierwsze gwiazdy.
Jesteś tam? spytała córka.
Tak.
Na jak długo?
Do niedzieli.
Cisza.
Mamo, mam pytanie. Szczere.
Mów.
Po co to robisz? Chcesz coś udowodnić? Sobie? Nam?
Halina patrzyła na gwiazdy.
Nie, nie o to chodzi.
To o co?
Po prostu żyć. Inaczej niż dotąd.
A wcześniej źle ci się żyło?
Nie źle. Ale nie tak, jak chciałam.
Czego ci brakowało?
To trudne pytanie, bo miała wiele: mieszkanie, dzieci, kochane wnuki, pracę, przyjaciółki. Nie była nieszczęśliwa.
Ale czasem czuła jakby była obok siebie samej odhaczała wszystko, co trzeba, tylko nie była w tym cała.
Swojego życia mi brakowało powiedziała w końcu.
Swojego? Co to znaczy?
Właśnie to.
Marzena długo milczała.
Myślisz, że będziesz szczęśliwa?
Nie wiem. Ale chcę spróbować.
Dobrze powiedziała powoli córka. Dobrze.
Nie była to zgoda. Ale nie była to też walka.
***
W niedzielę, kiedy pakowała walizkę, Staszek spytał:
Zdecydowałaś?
Prawie.
Prawie to dobrze?
To znaczy, że potrzebuję jeszcze chwili.
Skinął głową.
Boisz się?
Trochę.
Wiesz, czasem popełnimy jakiś błąd i od razu to wiemy. To trudno, ale wiadomo, czego się bać. Gorzej z tymi, które zostawiamy za sobą, o których nigdy nie się nie dowiemy.
Halina popatrzyła na niego.
Mówisz dokładnie to, czego sama się boję.
Uśmiechnął się. Fajnie wyglądał, gdy się śmiał.
Rozpakowała się potem wieczorem we Włocławku. Mieszkanie przywitało ją znajomym zapachem, światłem zza okna. Postawiła czajnik, usiadła do stołu.
Na stole leżała książka, zakładka wystawała ze środka. Otworzyła: człowiek niesie samotność ze sobą, ale to nie wyrok, tylko fakt, z którym można się dogadać.
Zamknęła książkę.
Napisała do Staszka: Przyjadę w styczniu. Na długo. Zobaczymy.
Odpisał krótko: Czekam.
***
Grudzień był inny niż każdy poprzedni. Halina dalej chodziła do biblioteki, odwiedzała panią Antoninę. Niby wszystko tak jak zawsze, ale wszystko było inne.
Marzena zadzwoniła na początku grudnia.
Nadal nie zmieniłaś zdania?
Nie.
Wynajmujesz mieszkanie?
Tak. Już mam ogłoszenie w biurze.
Dobrze. Mamo, zapytam tylko…
Pytaj.
Nie wydaje ci się, że to po prostu nowość? Że to tylko wrażenie, że nowe = lepsze, a potem…
Marzena.
No?
Mam sześćdziesiąt jeden lat. Przeżyłam już swoje. Mam doświadczenie.
To nie chroni przed rozczarowaniem.
Nie. Ale zmniejsza szanse na pomyłkę.
A jeśli on jest inny niż myślisz?
Może być. Zawsze coś może. Kiedy miałaś dwadzieścia siedem i wyszłaś za Andrzeja, byłaś pewna?
Takie głupie pytanie.
A jednak.
Cisza.
Pomogę ci przy przeprowadzce powiedziała wreszcie Marzena.
Dzięki, kochana.
***
Nowy Rok Halina spędziła u Marzeny, z Zosią i zięciem Andrzejem. Tomek z żoną i wnukami też przyjechali z Warszawy. Stół miał ledwo starczyło miejsca, dzieci biegały, dorośli rozmawiali na każde tematy naraz.
Zosia usadowiła się koło Haliny i szeptała jej do ucha drobiazgi o każdym daniu:
Tę sałatkę robiła mama sama. Tamtą kupiła, ale powiedziała, że sama.
Zosiu, nie wolno tak plotkować.
Ja nie plotkuję, tylko opowiadam skorygowała wnuczka.
Pod koniec, gdy dzieci już zasypiały na kanapie, Marzena nagle ogłosiła:
Mama od stycznia jedzie do Kazimierza.
Bez oceny, jak informację.
Andrzej pokiwał głową. Tomek spojrzał na matkę.
Na długo?
Zobaczymy.
Uśmiechnął się lekko.
Zosia podniosła powieki.
Babciu, naprawdę jedziesz? zapytała zaspana.
Tak, Zosiu.
Obiecałaś przyjeżdżać.
Obiecałam.
To dobrze zamruczała i zasnęła.
Halina patrzyła na nią i myślała: oto życie. Śpiące dziecko. Dorośli ze swoimi troskami i kieliszkami. Stara kanapa, której żal wyrzucić. I gdzieś daleko ktoś, kto napisał: czekam.
***
Piętnastego stycznia Halina zadzwoniła do Tamary.
Tamaro, odchodzę z kółka.
Cisza.
Kiedy?
W lutym. Dam czas na znalezienie kogoś.
Przeprowadzasz się?
Tak.
Gdzie, jeśli wolno spytać?
Do Kazimierza.
Do niego?
I do siebie też.
Dobry plan. Będzie ciężko cię zastąpić, dobrze prowadziłaś zajęcia.
Dziękuję za wszystko.
Powodzenia, Halina. Prawdziwego.
Dzieci przygotowały jej ogromną laurkę. Każde narysowało coś swojego. Chłopiec od książka to okno zrobił kolorowe okno z zasłonkami i dopisał: By patrzeć do środka.
Włożyła laurkę do torby.
***
Dwadzieścia trzeciego stycznia przyjechała do Kazimierza. Staszek pomógł wnieść walizkę. Postawił w jej pokoju doniczkę z pelargonią.
Skąd ją masz? zapytała.
Kupiłem. Pomyślałem, że przyda się trochę zielonego.
Dobra myśl.
Podeszła do okna. Ogród przykryty śniegiem, cicho, biało, płot, a za nim drzewa.
I jak? zapytał.
Na razie nie wiem. Zapytaj za miesiąc.
Zapytam.
Staszku.
Tak?
Dziękuję za cierpliwość.
Milczał chwilę.
Dziękuję, że przyjechałaś.
***
Minęły trzy miesiące. Halina powoli przywykała. Kazimierz był mały, to i zaleta, i wada. Bo cicho ale i wszyscy wszystkich znają, ona była tą nową.
Weronika przedstawiła ją kilku kobietom ze stowarzyszenia. Jedna, pani Nina, zaprosiła ją do klubu książki w domu kultury. Mała grupa, dziesięć osób, rozmawiają, czytają, śmieją się.
Boję się, że nie dam rady powiedziała Halina.
Zobaczysz i zdecydujesz. Jak nie, to nie odmachnęła Nina.
Spodobało jej się.
Z Marzeną rozmawiała raz w tygodniu. Córka coraz częściej pytała nie tylko jak ty, ale i jak on, jak klub, co czytasz. Stopniowa, trudna akceptacja. Oczy przyzwyczajają się do nowego światła.
Zosia napisała prawdziwy list, kolorowy, dwa kościoły i rzeka. Babciu, na wiosennych feriach przyjadę. Mama powiedziała, że się da. Weronika mówiła, że Balbina to koza. To prawda?
Halina też odpisała na papierze.
***
W kwietniu Marzena w końcu ją odwiedziła. Sama, bez Zosi. Przyjechała na jeden dzień.
Rozejrzała się po domu. Halina patrzyła, jak córka bada drewnianą podłogę, pelargonię w oknie, kuchenny stół.
Staszek zrobił herbatę i zniknął do pracowni.
Siedziały razem.
Ładnie tu powiedziała Marzena, może zaskoczona.
Tak.
Malutko.
Ale cicho.
Nie tęsknisz za Włocławkiem?
Tęsknię. Za wami. Za Tamarą. Za wałami.
A mimo to?
A mimo.
Marzena kręciła filiżanką w palcach.
On dobry? zapytała bez podtekstu.
Dobry.
Jesteś szczęśliwa?
Halina pomyślała.
Nie wiem. To wielkie słowo. Ale jest mi dobrze. Naprawdę dobrze.
Marzena kiwnęła głową.
Dobrze.
Dobrze znaczy?
Że… dalej się boję. I dalej nie do końca rozumiem.
Wiem.
Ale… próbuję. Rozumieć.
I to wystarczy.
Marzena opowiadała o Zosi, pracy, planach Andrzeja. Normalna rozmowa.
Zbierała się do wyjścia. Halina ją odprowadziła.
Kwiecień pachniał ziemią, bujna zieleń ledwo się przebijała przez ostatni śnieg.
Mamo powiedziała przy furtce.
Tak?
Nie pojmę tego nigdy do końca.
Wiem.
Ale chcę, żebyś wiedziała…
Że?
Patrzyła długo córce w oczy.
Zawsze byłaś, zawsze odbierałaś. Przyzwyczaiłam się, że jesteś na wyciągnięcie telefonu.
Nadal jestem. Zawsze odbieram.
No wiem. Ale teraz jest inaczej, muszę się przyzwyczaić.
Dasz radę.
Myślisz?
Halina patrzyła na nią, na jej twarz tę samą od urodzenia, od momentu, gdy trzymała ją jako niemowlę.
Myślę. Jesteś silna.
Nie tak silna jak ty.
Wcale nie słabsza.
Marzena lekko się uśmiechnęła, przytuliła mocno.
Zerknęła potem jeszcze raz.
Mamo!
Tak?
Pelargonia ci kwitnie. Widziałam.
Kwitnie.
No i dobrze.
I poszła dalej.
***
Halina wróciła do domu. Staszek podgrzewał zupę.
Stanęła przy oknie, patrzała na ulicę. Marzena już zniknęła. Staruszka z siatką szła powoli po chodniku.
Pelargonia kwitła różowo.
W porządku? zapytał Staszek.
W porządku.
Jest dobrą córką dodała Halina cicho. Tylko się boi.
Każdy ma prawo. To niełatwe.
Stanęła do stołu, nakrywała do obiadu. Zaskakujące, jak szybko pewne rzeczy stają się codziennością.
Staszek…
Tak?
Myślisz, że dobrze zrobiłam?
Odwrócił się powoli.
A ty jak sądzisz?
Po chwili powiedziała:
Myślę, że to moje. Po raz pierwszy prawdziwie moje.
No widzisz uśmiechnął się. Odpowiedziałaś.
Zjedli razem obiad. Za oknem kwietniowy Kazimierz był biały od ostatniego śniegu, przez który przebijała się zieleń.
Halina myślała: oto to. Nie szczęście jako słowo, ani decyzja jako meta. Po prostu obiad, po prostu okno, po prostu ten człowiek naprzeciwko.
Czy to wystarczy? Nie wiedziała.
Ale zupa była ciepła, pelargonia kwitła. A gdzieś w torbie leżała laurka od ośmioletniego chłopca, z oknem, przez które patrzy się do środka.
***
Wieczorem zadzwoniła Zosia.
Babciu, mama powiedziała, że była u ciebie.
Była.
I co?
Dobrze nam się rozmawiało.
Ona nie płakała?
Nie, skąd. Czemu pytasz?
Bo czasem płacze, jak myśli, że nie słyszę. Przez ciebie.
Halina zamknęła oczy.
Zosieńko…
Co?
Powiedz mamie, że ja niedługo przyjadę w odwiedziny, wiesz? Już niedługo.
Dobrze. Babciu?
Tak?
U was już wiosna?
Prawie. Jeszcze śnieg, ale mało.
U nas już całkiem ciepło. Dziwne, co nie? W jednym kraju, a pogoda różna.
To normalne.
Babciu, tęsknisz za nami?
Spojrzała za okno. Zapadał zmierzch, pierwsze gwiazdy.
Bardzo odpowiedziała. Zawsze.
To dobrze wypowiedziała Zosia spokojnie. Tęsknić to znaczy kochać.
Halina nie umiała już nic powiedzieć.
Pa, babciu.
Pa, Zosieńko.
Wyłączyła telefon. W kuchni Staszek kończył zmywać, coś sobie nucił. Pelargonia stała na parapecie, różowa i mocna. Za oknem zaszczekał pies. Stało się to już częścią tej ciszy, tego miejsca.
Halina pomyślała: Zosia ma rację. Tęsknić to znaczy kochać. I odwrotnie, kochać to tęsknić. To chyba wszystko, co najważniejsze.
To jest właśnie życie. Nie idealne, nie baśniowe, nie takie, o jakim mowa w mądrych książkach. Po prostu codzienność z bliskością i dystansem, z decyzjami, które z czasem po prostu stają się twoimi.
Podeszła, by pomóc zmywać.
