Mój teściowa wciąż nalegała, żebym nazywała ją mama, a ja tłumaczyłam jej, czym się różni to od zwykłego teściowa.
Katarzyna, co ty ciągle Halino Kowalska mówisz? Brzmi to, jakbyśmy siedzieli na posiedzeniu partii, a nie przy rodzinnym stole. Słyszeć to po prostu nie do zniesienia szepnęła teściowa, wciąż mając na ustach kruszyny po jubileuszowym torcie, i z teatralnym gestem odłożyła obok filiżankę z herbatą.
Wokół stołu zapadła dźwięczna cisza. Goście ciotka męża z Lublina, kuzynka z kapryśnym dzieckiem i sąsiadka przyprowadzona dla liczebności zamarli, czekając, co dalej. Andrzej, mąż Katarzyny, od razu schował się za talerz z sałatką jarzynową, udając, że analizuje każdy składnik. Zawsze tak postępował, gdy nadciągał sztorm: chował głowę w piasek, zostawiając kobietom rozgryźć ich kobiece sprawy.
Katarzyna powoli odłożyła widelec, przetarła usta serwetką i spojrzała na teściową. Halina Kowalska zasiadła na czele stołu, prosta niczym słup, w najpiękniejszej sukni z jedwabiu, i promieniowała oczekiwaniem na poddanie się.
Halino Kowalska, nazywam panią imieniem i nazwiskiem z szacunku. To grzeczne i pasuje do naszego statusu odpowiedziała spokojnie Katarzyna, starając się, by głos brzmiał równomiernie.
Jaki to ma status? parsknęła teściowa. Jesteśmy jedną rodziną! Dałam ci syna, swojego krwiankę. Jestem teraz dla ciebie drugą mamą. A ty zwracasz się do mnie jak do obcej. U nas w rodzinie tak się nie robi. Weź, Wojtek, syn siostry, od razu nazwano teściową mamą już na weselu. Żyją w zgodzie. A ty trzymasz dystans. To nie jest dobre, Katarzyno, to wyniosłość.
Mam tylko jedną mamę odpowiedziała stanowczo Katarzyna. Nazywa się Anna Andrzejewna. Inna mama nie może istnieć, biologicznie i moralnie to niemożliwe. A wy jesteście mamą mojego męża. Szanuję panią, cenię, ale mamą nie nazwę. Przepraszam, jeśli to panię rani, ale udawanie nie leży mi w naturze.
Halina Kowalska teatralnie położyła rękę na sercu, przewróciła oczy i rozejrzała się po gościach, szukając poparcia.
Słyszeliście? Udawanie! To ja mam udawać? Z całego serca jej pomagam, piekę pierogi, doradzam, a ona kręci nosem! Andrzeju, powiedz żonie! Mamy w domu nie tolerujemy obrażania!
Andrzej sparował, zarumienił się i wymamrotał:
Kasiu, serio Mamo przyjemność sprawiłaby. To tylko słowo. Tradycja taka.
Katarzyna spojrzała na męża długim wzrokiem. W tym spojrzeniu była cała jej zmęczenie od niekończących się pretensji teściowej, rozczarowanie jej słabością i ostrzeżenie, że tym razem nie ustąpi.
Dla mnie to nie jest tylko słowo, Andrzeju. To święta koncepcja. Mama to osoba, która mnie nosiła, rodziła, nie spała nocami, gdy chorowałam, i kocha mnie bezwarunkowo. Halina Kowalska jest wspaniałą kobietą, ale nie jest moją mamą. Zamknijmy ten temat i nie psujmy uroczystości. Kto jeszcze chce ciasto?
Kolacja skończyła się katastrofą. Goście szybko się rozeszli, czując narastające napięcie. Halina Kowalska, odprowadzając ich przy wejściu, głośno szepnęła sąsiadce, że dzisiejsze zięby nie mają sumienia, żadnej wdzięczności.
Katarzyna zmywała naczynia w kuchni, szorując talerze ze złością. Miała trzydzieści lat, była odnoszącą sukcesy architektką, samodzielną kobietą, lecz w obecności teściowej czuła się jak grzeszna uczennica. Halina Kowalska była mistrzynią pasywnej agresji. Nie krzyczała wprost, ale potrafiła ukłuć troską, której nie dało się znieść.
Następnego dnia Katarzyna liczyła, że incydent już za nami, ale nie znała swojej teściowej. To był dopiero początek oblężenia.
W sobotę rano, gdy Katarzyna i Andrzej planowali nadrobić sen po ciężkim tygodniu pracy, zadzwoniło pod drzwi. Dźwięk był długi, nieustający, palcami nie opuszczał przycisku dzwonka.
Na progu stała Halina Kowalska z ogromnym wózkiem na kółkach.
Śpicie? zapytała radośnie, wpychając się do przedpokoju bez zaproszenia. Byłam na targu i kupiłam świeży twaróg, wiejski. Zastanawiam się, może wpadnę do dzieci, serniczki upiekę. Bo Katarzynka pewnie nie ma czasu, ciągle pracuje, karierę buduje, męża nie karmi.
Katarzyna, w szlafroku, z rozczochranymi włosami, wzięła głęboki oddech.
Dzień dobry, Halino Kowalska. Nie jesteśmy głodni. Mieliśmy plany na poranek.
Jakie plany mogą być ważniejsze niż gorąca śniadanie od mamy? zaczęła już gotować, brzęcząc garnkami. Andrzeju! Wstawaj, synu! Mama przyjechała!
Podczas śniadania, jedząc naprawdę pyszne serniczki (tego nie da się odmówić), Andrzej uśmiechał się z zadowoleniem, a Halina Kowalska ruszyła w drugi atak.
Zobacz, Katarzyno, jak się o was troszczę. Wstałam o szóstej, pojechałam na targ, nosiłam torbę. Boli mnie plecy, nogi dręczą, a i tak przyjechałam. Czy ktoś inny tak by zrobił? Tylko mama. Dlaczego więc tak trudno nazwać mnie mamą? Czy język odpadnie?
Katarzyna odłożyła widelec.
Halino Kowalska, dziękuję za śniadanie. Ale troska nie kupuje się serniczkami. A tytuł mamy nie przyznaje się za dostawę twarogu.
A za co się przyznaje? zmrużyła oczy teściowa. Za to, że w szpitalu wzięłaś mnie na ręce? Ja wzięłam Andrzeja. Jesteśmy teraz rodziną. Chcę, byśmy mieli ciepło, jak w prawdziwym domu. Ty jesteś zimna jak ryba. Wczoraj dzwoniłam do Anny Andrzejewny, twojej mamy, narzekając.
Katarzyna napięła się.
Dzwoniła pani do mojej mamy? Po co?
Żeby opowiedzieć, jak się zachowujesz. Myślałam, że ona cię wpłynie. A ona mówi: Kasia, jesteś dorosłą dziewczyną, samą decydujesz. To jest wychowanie! Zbyt wiele pobłażliwości.
Proszę, nie obciążajcie mojej mamy swoimi pretensjami powiedziała lodowato Katarzyna. Ma wysokie ciśnienie, nie może się denerwować.
A ja nie mam ciśnienia? Nie boli mnie serce? zadrżał głos teściowej. Kocham cię całym sercem Staram się dla ciebie!
Andrzej szybko wtrącił się:
Mamo, nie zaczynaj. Katarzyna docenia, naprawdę. Potrzebuje tylko czasu, by się przyzwyczaić.
Trzy lata już przyzwyczaja! przerwała Halina Kowalska. Dobra, nie chcecie się dogadać niech tak będzie. Będę przychodzić, pomagać, dopóki nie zrozumiesz, kto ci życzy dobra.
Od tego dnia wizyty teściowej stały się rutyną. Przybywała matczynie sprawdzić, czy syn ma czyste koszule. Przemieszczała garnki w szafkach, bo tak wygodniej. Krytykowała firanki, kolor ścian i nawet markę proszku do prania, dodając: Mama nigdy nie radzi źle.
Katarzyna trzymała się. Była uprzejma, ale stawiała granice, jak mogła. Nie oddała kluczy od mieszkania (choć Halina prosiła o duplikat na wszelki wypadek), nie pozwoliła wtrącać się w finanse. Jednak napięcie rosło.
Rozwiązanie nadeszło w listopadzie. Katarzyna zachorowała na ciężką grypę: temperatura prawie czterdzieści, całe ciało bolało, siła opuściła. Andrzej, na przekór, był w delegacji w innym mieście i nie wrócił przed piątkiem.
Katarzyna leżała w łóżku, wpadając w gorączkowe sny. Dzwoniła do swojej mamy, ale i ona leżała w szpitalu z kryzysem nadciśnienia, więc Katarzyna nie chciała jej martwić, mówiąc, że to tylko przeziębienie.
W środę po południu zabrzęczał klucz w zamek. Andrzej, wyjeżdżając, zostawił zapasowy zestaw kluczy swojej matce, by podlewała kwiaty, gdyby delegacja się przedłużyła. Katarzyna o tym zapomniała.
W przedpokoju rozbrzmiał hałas toreb i donośny głos Haliny Kowalskiej:
Kto tu żyje? Andrzeju dzwonił, mówił, że rozchorowałaś się. Przyszedłem ratować.
Katarzyna z trudem podniosła głowę z poduszki.
Halino Kowalska nie podchodź jestem zakaźna
Teściowa wkroczyła do sypialni w pełnym strachu, nie zrzucając płaszcza. Spojrzała krytycznie na stół, na stosy filiżanek z niedopitym herbatą, na pojemniki z tabletkami, na pomięte chusteczki. Pokój był duszny.
No i atmosfera! Jakby tu topór zabił! wykrzyknęła. I ten bałagan! Chociaż chorować trzeba z klasą, Katarzyno.
Otworzyła okno, wystrzeliła wiatrem listopadowym, który uderzył w rozgrzaną twarz Katarzyny.
Zamknijcie, proszę drży mi ciało wyszeptała, owijając się kocem.
Należy przewietrzyć, wygnąć bakterie. Nic, wytrwasz. Mam bulion, wstań, idź do kuchni. Kiedy w łóżku, to jak w chlewie.
Nie mogę wstać. Kręci mnie w głowie.
Nie wymyślaj. Ruch to życie. Wstawaj, mówię! Przyszłam przez cały miasto, nie na darmo!
Halina Kowalska wystąpiła, brzęcząc naczyniami w kuchni. Katarzyna, chwytając się za krzesło, przeszła do łazienki, potem do kuchni, licząc na herbatę.
W kuchni teściowa już rozpakowywała torby. Zamiast nalać herbaty, zaczęła kontrolować lodówkę.
Boże, jaka szczurzyństwo! Kiełbasy, jogurty przeterminowane Co podawałaś mężowi przed wyjazdem? Biedny Andrzej, jak nie zachoruje na wrzód?
Halino Kowalska, jest mi źle westchnęła Katarzyna, opierając głowę na rękach. Czy mogę prosić tylko wody?
Wody? Sama nalewaj, ręce i nogi małe. Patrzę na twoją kuchenkę tłuszcz na uchwytach. Ja przyjdę, zróbmy porządek, bo wstyd przed gośćmi.
Zaczęła brzmieć garść garnków, przesuwać krzesła, wycierać szafki żrącym środkiem. Zapach wybielacza mieszał się ze złym powietrzem choroby, a Katarziny zaczęło mdleć.
Proszę, nie czyśćcie Potrzebuję spokoju Proszę, wyjdźcie
Oto to! przycisnęła dłonie do bioder. Jestem jak matka! Przyszłam pomóc! A ona mnie odsyła? Nie sprawdziłam ciśnienia, od razu do szmaty!
Dziękuję, wyszeptała Katarzyna. Ale nie potrzebuję sprzątania. Potrzebuję leków, których nie dam rady samodzielnie wziąć. Czy kupiła pani to, o co prosił Andrzej?
Ojej, lista przytrzepała się. Zapomniałam. Ale kupiłam buraki! Zrobię barszcz. Barszcz to najlepsze lekarstwo. Ty obierz warzywa, a ja zagotuję wywar. Razem szybciej.
Katarzyna spojrzała na nią gorączką rozmazanym wzrokiem.
Chcesz, żebym w trzydzieści dziewięciu stopniach obierała buraki?
Co z tego? Siedź, ręce działają. Praca leczy, a i ja kiedy chorowałam, w ogród wchodziłam, i żyję.
Wtedy zadzwonił telefon w szlafroku Katarzyny. To była jej mama, Anna Andrzejewna.
Kochana, jak się czujesz? Głos ci się wyczerpał. Wypisałam się z umowy, nie mogę leżeć, kiedy ty chorujesz. Już pod twoim drzwiami, zaraz wchodzę.
Po pięciu minutach Anna Andrzejewna weszła, bladą, słabą po szpitalu, lecz zdecydowaną.
Mamusiu Katarzyna pociągnęła łzy, po raz pierwszy czując ulgę.
Anna Andrzejewna, nie zwracając uwagi na Halinę, rzuciła się do córki, dotknęła czoła, westchnęła.
Boże, płoniesz! Do łóżka! Zadzwonię po karetkę, jeśli się pogorszy.
Zgrabnie, bez zbędnych słów, pomogła Katarzynie przyjąć leki, przyniosła chłodną ściereczkę, termos z żurawinowym kompotem i puszkę bulionu drobiowego.
Halina Kowalska stała w progu sypialni, obserwując scenę z ściśniętymi wargami.
Ja też pomagam, ryknęła. Sprzątam, barszcz gotuję. A wy, Anno Andrzejewna, przybyłyI tak wreszcie odnalazła spokój w swoim domu, wolna od niepotrzebnych pretensji.
