Masz mnie dosyć, Maksymilianie. Nie wytrzymam już takiego życia i tak, składam pozew o rozwód.
Słowa spływają z ust Elżbiety jakby to była codzienna rozmowa. Samej zdziwia ta lekkość. Lata goryczy, bezsennych nocy, kiedy czekała na niego aż do świtu, szukając wymówek wszystko zostaje skompresowane w dwa krótkie zdania.
Maksymilian odwraca głowę. Na twarzy pojawia się wyraz podobny do zdziwienia.
Naprawdę? Czy to poważnie? Z jakiego powodu?
Z jakiego powodu. Elżbieta uśmiecha się. Z powodu zapachu cudzych perfum na jego koszulach. Z powodu wiadomości, które przypadkowo przejrzała. Z powodu tego, jak patrzył przez nią, jakby była meblem, który już dawno trzeba wyrzucić, ale nie ma siły. Z powodu tej koleżanki z pracy. Z powodu sąsiadki z piętra wyżej. Z powodu kelnerki w kawiarni, do której chodzili na rocznicę.
Z wszystkiego wzrusza ramionami. Mam dość.
Procedura rozwodowa ciągnie się przez kilka miesięcy i jest tak wyczerpująca, że Elżbieta czasem zapomina jeść. Sąd, dokumenty, niekończące się rozprawy to wszystko zamienia się w gęsty koszmar, z którego nie da się wydostać. Przychodzi na posiedzenie w starym sukience, którą nosiła jeszcze przed ciążą. Materiał naciąga się na biodrach, suwak przy plecach nie zamyka się do końca, a ona zakrywa to kardiganem jedynym przyzwoitym, bez kłaczków i rozciągniętych rękawów.
Maksymilian siedzi naprzeciw w nowym garniturze. Marynarka leży idealnie, krawat ostatni krzyk mody, z ekstrawaganckim wzorem. Elżbieta patrzy na ten krawat i próbuje przypomnieć sobie, kiedy ostatni raz kupiła sobie coś nowego. Przedwczoraj ledwo znalazła pieniądze na zimowe buty dla Adama. Prawie nowe, za pięćset złotych, sprzedawca z sąsiedniej dzielnicy. W drodze po nie w przepełnionym autobusie myśli o tym, że syn potrzebuje jeszcze spodni, wyciągnął się na lato. I kurtki. I czapki.
Nagle adwokat kładzie na stole wydruki.
Zgodnie z wyciągiem z banku głos prawnika jest spokojny, zawodowy w ciągu ostatnich osiemnastu miesięcy pozwany wydał w restauracjach i punktach rozrywki kwotę równą rocznemu budżetowi rodziny.
Elżbieta patrzy na liczby i nie potrafi ich złożyć w sensowny obraz. Restauracje. Punkty rozrywki. Odrębna pozycja kwiaciarnia, a ona wie, że nie kupował jej bukietów. Jubiler kolczyki, wisiorek, pierścionek. Biżuteria z pewnością nie dla niej.
W tym czasie rozważa, czy może kupić Adamowi jednego banana. Nie kiść tylko jeden banan, bo kiść to już luksus. Kroi jabłka na cienkie plasterki, by wystarczyły na kilka dni. Gotuje kaszę na wodzie, bo mleko podrożało, i pije pustą herbatę, przekonując siebie, że tak lepiej dla sylwetki.
Maksymilian kaszle, poprawia ten sam krawat.
To moje prywatne pieniądze. Zarobiłem je sam.
Po posiedzeniu Maksymilian goni ją na parkingu, łapie za łokieć i odwraca w swoją stronę.
Myślisz, że coś wygrasz? jego głos cieknie trucizną. Zabiorę Adama. Słyszysz? Zabiorę.
Elżbieta milczy, patrzy na niego. Na człowieka, z którym spędziła pięć lat. Któremu urodziła syna. Dla którego poszła w urlop macierzyński, straciła pracę, kwalifikacje, siebie.
Jesteś głupia kontynuuje triumfalnie. Nic nie potrafisz. Co mu możesz dać? Biedę? Wychowam z niego człowieka, a nie roztrwonę. A alimenty będziesz mi płacić, a nie odwrotnie!
Słowo głupia padał już wcześniej.
Jesteś głupia, nie rozumiesz prostych spraw.
Jesteś głupia, znowu zapomniałaś.
Jesteś głupia, co mam wziąć od ciebie.
Elżbieta przyjmuje to, bo kocha, bo rodzina, bo tak trzeba.
Były mąż nie przestaje dzwonić. Żąda, żeby Elżbieta oddała mu syna, by nie psuł mu wpływem, by nie wydawała alimentów na nieznane cele.
Podczas kolejnego telefonu Elżbieta nie wytrzymuje.
Dobrze mówi. Zabierz go.
Po drugiej stronie linii zapada cisza.
Co?
Powiedziałam dobrze. Przywiozę Adama jutro.
I przywozi.
Adam stoi w korytarzu mieszkania Maksymiliana mały, w plecaku w kształcie dinozaura i torbie, w której Elżbieta schowała jego ulubioną piżamę, książkę o kosmosie, pluszowego zajączka ze ściętym uchem. Maksymilian patrzy na syna, jakby wyłonił się z powietrza.
No to masz odstawia torbę na podłogę. Wychowuj.
Mamo? drży głos Adama.
Elżbieta siada przed nim, obejmuje go mocno, wciągając nos w jego czubek, wdychając zapach dzieciowego szamponu i słońca.
Zostaniesz trochę z tatą, dobrze? To jak przygoda. A ja będę tęsknić i dzwonić codziennie.
Wychodzi, nie odwracając się. Przechodzi za róg, opiera się o ścianę i zsuwa się w dół, przyciskając dłonie do twarzy. Boże, co ona robi? myśli, ale jest już zmęczona telefonami Maksymiliana, jego głosem i drobnymi upominkami.
Godzinę później Maksymilian dzwoni.
Elż, to jąka się. Kiedy Adam pójdzie do przedszkola? Jutro?
Do przedszkola? mruga Elżbieta. Maksymilianie, on chodzi codziennie od poniedziałku do piątku, od ósmej rano. Nie wiedziałeś?
Skąd mam Dobra, ogarnę.
Nie ogarnia. Zawozi syna do Walentyny Piotrowskiej tego samego wieczoru na dwie godziny, załatwię sprawy i znika.
Czwarty dzień słychać dzwonek. Numer byłej teściowej wyświetla się na ekranie, a ona pozwala sobie na krótką, złośliwą uśmiechniętą minę, zanim odpowie.
Straciłaś sumienie? głos Walentyny Piotrowskiej drży od oburzenia. Oddałaś dziecko i poszłaś się bawić? A ja mam się nim opiekować! Mam już sześćdziesiąt lat, przy okazji! Mam nadciśnienie!
Przyniosłam syna nie tobie mówi Elżbieta spokojnie, niemal łagodnie. Przyniosłam go tacie, który, jak pamiętasz, chciał go wyhodować na prawdziwego mężczyznę. Obiecywał, groził sądem.
On pracuje! Nie ma czasu!
A ja mam kiedy? Też pracuję. Każdego dnia. I radzę sobie sama.
Ale on
Walentyno Piotrowska przerywa była teściowa oddałam dziecko Maksymilianowi na jego prośbę. Niech je wychowuje, jak obiecał. Nie mogę wam już pomóc.
Po chwilowej ciszy słychać krótkie sygnały.
Walentyna Piotrowska oddzwania po dwóch dniach. Jej głos jest inny: zmęczony, nieco wyczerpany.
Przyjedź, weź Adama. Nie mogę dłużej.
Elżbieta przyjeżdża wieczorem. Adam rzuca się na nią od progu, przyczepia się do nóg, wpina twarz w jej brzuch.
Mamo, mamo, mamo
Powtarza to jak zaklęcie, a Elżbieta głaszcze go po głowie.
Wystarczy, kochanie, przygód. Jedźmy do domu.
Walentyna Piotrowska stoi w drzwiach, krzyżując ręce. W jej spojrzeniu mruga coś w rodzaju niezadowolenia. Nie żal, a jedynie irytacja, że plan się nie powiódł. A synowa nie jest tak głupia, jak my myśleliśmy.
Maksymilian znika. Nie dzwoni, nie pisze, nie staje na progu z roszczeniami i groźbami. Po prostu rozmywa się. Jego rodzice też nie odwiedzają wnuka. Przyjeżdżają raz po kilku latach. Do tego czasu Adam ma już siedem lat, chodzi do drugiej klasy, pływa i uwielbia składać klocki LEGO.
Dziecko otwiera drzwi i patrzy na nieznajomych.
Kogo szukacie? pyta.
Adamku! wykrzykuje Walentyna Piotrowska, machając rękami. To my! Babcia i dziadek!
Adam marszczy brwi, odwraca się:
Mamo, są tu jacyś ludzie.
Rozmowa jest krótka i nieprzyjemna. Walentyna Piotrowska narzeka, że wnuk nie rozpoznał jej, nie przywitał się, nie rzucił się w ramiona. Nikolaj Iwanowicz kiwa głową i coś wypluwa na temat nowoczesnego wychowania.
Odchodzą, zostawiając ostatnie uwagi, że chłopiec jest okropny i nieuprzejmy, taki sam głupi jak matka Elżbieta zamyka za nimi drzwi i śmieje się. A na co oni naprawdę liczyli?
Czas leci szybko. Adam ma jedenaście lat. Wyrośnie, przypomina dawnego tatę Elżbiety. Syn odziedziczył jej uparty podbródek i błyskotliwy, kąśliwy wzrok. Nie pyta o ojca. Może kiedyś zapyta, a ona odpowie szczerze, bez upiększeń, ale i bez zbędnej goryczy. Na razie radzą sobie we dwoje.
Przeszłość nagle wraca w postaci przyjaciółki Kasi, która płacze w kuchni Elżbiety, rozmazując tusz po policzkach.
Grozi, że zabierze Sierżka szlocha Kasia. Mówi, że wynajmie adwokata, zbiera jakieś dokumenty Nie wiem, co zrobić!
Elżbieta nalewa jej herbatę, podsuwa cukiernik.
Kasiu uśmiecha się kącik ust chcesz radę?
Chcę. Każdą. Jękuję.
Oddaj mu dziecko sama.
Kasia zamiera z kubkiem w ręku.
Co?
Zbierz rzeczy, przyjedź z Sierżkiem do taty. Powiedz: wychowuj. I odejdź. Trzy dni podnosi trzy palce może mniej. I twój problem zniknie na zawsze.
Naprawdę?
Absolutnie. Sprawdziłam na własnym doświadczeniu.
Kasia patrzy na przyjaciółkę, zdezorientowana, nieufna, z przebłyskiem czegoś, co przypomina nadzieję.
A potem?
Potem? Elżbieta wypija herbatę i odsuwa się w fotelu. Potem żyjesz normalnie. Bez tych, których potrzebujesz tylko jako głowy rodziny na portalach społecznościowych.
Myśli o Maksymilianie, o jego rodzicach. To wszystko już przeszłość. Ale lekcję Elżbieta wyniosła na medal. Na piątkę.
