Gniazdo jaskółki
Kiedy Jan Kowalski żeni się z Zuzanną, teściowa od razu dogaduje się ze synową. Zuzanna podobała się jej już w czasach, gdy Jan chodził do szkoły i biegał na lekcje tańca.
Janie, już się zakochałeś, kręcisz się przed lustrem jak piękna dziewczyna śmieje się Maria, matka Jana. Pokaż nam swoją przyszłą żonę i ojca.
Zakochałem się, mamo. Wiem, że wszystko zauważasz, zaraz ci pokażę uśmiecha się Jan i odchodzi.
Aż chciałabym taką córkę, jaką jest Zuzanna, dla naszego syna mówi mąż przy kolacji.
Jaka Zuzanna?
To wnuczka Fryderyka, wychowywana przez niego samego, wiesz. Nie jest rozpuszczona, jest uprzejma i gościnna, a przy tym bardzo ładna.
Matka nie może się doczekać, aż dowie się, kto jest przyszłą synową. Gdy Jan przychodzi z Zuzanną na herbatę, Maria zaskoczona siada i patrzy.
Synu, czyżbyś odczytał moje myśli? Chciałam ci wybrać Zuzannę od dawna. Oglądałaś go w wodzie cieszy się, a młodzi wymieniają spojrzenia i się śmieją.
Ślub odbywa się w wsi, nie jest bogaty, ale najważniejsze, że młodzi łączą się z miłością. Zuzanna nie jest pośpieszna, lecz uparta: gdy coś sobie weźmie, robi to z uczuciem, rozsądkiem i delikatnością.
Nasza Zuzanka, jak jaskółka, dobra i troskliwa opowiada matka Jana sąsiadce. Jaka to gospodyni!
Po pewnym czasie rodzi się syn Mikołaj. Dziadkowie uwielbiają wnuka, ale chłopiec przychodzi na świat przedwcześnie i początkowo choruje. Z czasem rośnie, staje się spokojny.
Lata mijają. Rodzice Jana już nie żyją. Dwa lata po ich śmierci odchodzi Jan, nagle, pod dachem, kiedy podnosi siano. Słońce praży, serce nie wytrzymuje. Żona głęboko opłakuje go, ale nie wie, co robić.
Zuzanna zostaje sama z synem. Mikołaj dorasta, żyją spokojnie i powoli. Wszystko planują razem, rozważają każdy pomysł i dopiero przystępują do pracy. Prowadzą własny gospodarstwo: krowa, koń, świnia, kury, uprawiają ziemię. W przeciwieństwie do innych nie słychać krzyków, obraźliwych słów ani zgrzytów między matką a synem.
Gdy nie zdążyli schować siano pod strzechę, zaczęło padać, a Zuzanna mówi:
Nic nie szkodzi, synku, lato jest długie, wszystko wyschnie. Sąsiedzi poddają się kłótniom i wzajemnym oskarżeniom, prawie dochodząc do bójki.
Zuzanna jest zawsze czysta: podłogi lśnią, firanki wyprasowane. Lubi gotować, choć nie w dużej ilości, ale różnorodnie. Mikołaj uwielbia jedzenie, a matka zawsze pyta, co przygotować na kolejny dzień.
Sąsiadka Anna czasem wpadnie i zdziwi się:
Zuzanno, mieszkacie tylko we dwoje, a przy stole pełno potraw.
No to siadaj, proszę zaprasza Zuzanna. Mikołajek lubi się najadać, choć nie jest wysoki i nie ma szerokich ramion.
Och, niechbyś miał takiego syna jak Jan, ale przynajmniej wygląda pięknie, aż miło się patrzy śmieje się Anna. Gdyby jakaś dziewczyna spotkała takiego spokojnego i rozsądnego mężczyznę, miałaby szczęście.
W wiosce Zuzannę i Mikołaja szanują, uznają ich za rozsądnych, czystych i przyjaznych. Mikołaj sam wybiera sobie żonę. Zwykle niższym chłopcom odpowiadają wyższe dziewczyny.
Mikołajowi podoba się Weronika, długa, silna, prawie o stopę wyższa od niego, nie najpiękniejsza, ale przyciąga go swoją energią. Mieszkańcy dziwią się, że taki przystojny chłopak poślubił kogoś tak niskiego. Weronika to ogień, szybka, waleczna, konfliktowa i szorstka.
Nie wiem, co przyciągnęło Weronikę do mojego syna myśli Zuzanna. Są zupełnie różni, nie da się ich zmienić.
Mimo to Zuzanna godzi się. Mimo że mieszkają w jednym domu, postanawia wytrzymać. Gdy synowi dobrze, dobrze też matce. Weronika jest gadatliwa, a Mikołaj mało mówi.
Nie szkodzi, mamo, dzieci przyjdą, a ja będę ich uczył, tłumaczył, co i jak mówi syn, a Zuzanna milczy.
Ślub odbywa się spokojnie, nikt się nie kłóci, jak to bywa w niektórych wsiach. Jeden gość przesadza z alkoholem, leży pod wiatą, a reszta rozchodzi się w noc.
Rano Zuzanna wychodzi na podwórko i sprząta stoły, po czym przychodzi Weronika i zaczyna pomóc, jęcząc:
Ta ceremonia nie była potrzebna, moglibyśmy się po prostu wziąć i skończyć mówi.
Idź się położyć, Weroniko, jeśli nie wyspałaś się, ja sama wszystko posprzątam odpowiada Zuzanna.
Aż ludzie będą plotkować, że jestem złą synową, że długą spędzam w łóżku, nie pomagając odpowiada Weronika.
Plotki? Wszyscy jeszcze śpią szepcze teściowa.
Ty i tak rozprzestrzenisz to po całej wiosce dodaje Weronika, patrząc złośliwie. Znam wszystkie typy teściowych.
Zuzanna nie lubi tego, ale milczy. Od pierwszego dnia małżeństwa Weronika pokazuje swój temperament. Po ślubie życie zmienia się. Weronika od razu zwraca uwagę, jak Mikołaj traktuje matkę: pyta o zdrowie, o plany, przytula się i całuje w policzek, dziękuje za domowe jedzenie. Myśli:
Co to za miękkie zachowanie? Nie widziałam takiej relacji matki i syna, ona tuli się do niego jak małe dziecko, a on jest dobry. Nie rozumiem, po co tak dużo uwagi.
W sklepie opowiada innym kobietom, jak Mikołaj uwielbia swoją mamę i nigdy nie mówi jej złych słów.
Dziadek Mateusz, słuchając, kiwa głową i mówi:
Szkoda, że Zuzannę wpuściliście do gniazda jaskółki, a w tym miejscu wylądła sójka.
Mieszkańcy litościwie patrzą na Zuzannę, choć wiedzą, że Weronika jest niepokojąca i kłótliwa, nawet z własną matką. Zuzanna nie popiera jej skarg, nie rozmawia o tym z synem, a Weronika od pierwszych dni ustanawia własne porządki, wyjmuje kości ze wszystkich, wracając z pracy. Jest podenerwowana i zazdrosna, ale Zuzanna milczy, nie wdaje się w kłótnie.
Po pracy Mikołaj spotyka się z żoną. Czasem przy kolacji matka pyta:
Może jutro coś pysznego ugotujemy?
Weronika, przyzwyczajona do niegodziwych relacji, odpowiada surowo:
Co gotujemy, to i zjemy, herbata nie jest z królewskiego rodu.
Weronika wszystko robi szybko, lecz niechlujnie. Gdy doi krowę, wiadro pełne mleka jest brudne, w mleku pływa siano, potem filtruje przez gazę. Zuzanna zawsze sprawdza wiadro, myje wymiona i dopiero dopuszcza się do dojenia. Gdy Weronika gotuje zupę, kroi ziemniaki na cztery części, cebulę grubą kostką.
Kilka razy Zuzanna łapie wzrok Mikołaja przy kolacji i rozumie, że syn woli jedzenie jej, ale nie wie, co zrobić
Mikołaj nie kłóci się z Weroniką, lecz Zuzanna widzi, że małżeńskie życie go męczy. Próbuje delikatnie naprowadzać ich na lepszy tor, ale po rozmowie ze swoją synową zdaje sobie sprawę, że w tej rodzinie obrażanie się i wyzywanie jest normą.
Rok później Weronika rodzi syna Tymka. Dziecko w nocy słabo śpi, u Weroniki mało mleka i szybko wyczerpuje się zapasy, więc chłopiec jest głodny. Weronika nie słucha teściowej i nie karmi go dodatkowo.
Zuzanna nie wytrzymuje i po cichu zaczyna dokarmiać wnuka, który nabiera wagi i dobrze śpi. Gdy Weronika to zauważa, krzyczy:
Zagroziłaś życiu swojego słabego synka, zabierasz mój! Czy chcesz, żeby i mój wnuk tak cierpiał?
Zuzanna milczy, ale kontynuuje. Tymek przybiera na wadze, nie zostaje w tyle, chodzi już do szkoły. Z babcią ma wyjątkowo czułe relacje. Chłopiec rośnie spokojny, a Zuzanna delikatnie go wychowuje. W szkole radzi sobie dobrze.
Ojciec Tymka również ma z nim serdeczne stosunki, przytula i całuje go. Weronika krzyczy:
Musisz wychować chłopaka, nie delikatną dziewczynkę, bo się nie przyda.
Ojciec kręci tylko ramionami.
Teściowa, mąż i Weronika nigdy nie spierają się głośno, choć ona jest wredna i złośliwa. Zuzanna traktuje ją życzliwie. Weronika pod kimś przysięga i obraża matkę i syna, ale nikt jej nie słucha. Zuzanna znajduje w sobie siłę, by trzymać rodzinę razem.
Mikołaj pracuje w warsztacie samochodowym, zna się na fachu, a koledzy czasem dziwią się, jak może żyć z taką żoną, która już w całej wsi wywołała spory. Mikołaj tylko wzrusza ramionami.
Tymek chodzi do szkoły, a babcia często siedzi przy nim, choć nie rozumie wszystkiego, kiwa głową, gdy wnuk odrabia lekcje. Kiedy Tymek dorasta, dostrzega, że matka traktuje babcię brutalnie i ojca, co go bardzo irytuje. Często prosi babcię o pyszny posiłek, bo nie lubi, jak matka gotuje na odwal.
Ty to naprawdę wybredny, jak twój tata wykrzykuje Weronika, co tu smacznego, to je, nie z królewskiego rodu mówi, a syn spuszcza oczy i milczy.
Tymek widzi, jak babcia choruje, a matka nie podchodzi do niej. On i ojciec przynoszą jej herbatę z konfiturą z malin. Tymek wszystko obserwuje i robi uwagi matce; im więcej krytykuje, tym bardziej Weronika nienawidzi Zuzannę.
Wnuk często wspomina, jak babcia czekała na niego przy drodze z ciepłym mlekiem w kubku i kawałkiem ciasta. Potem babcia dowiaduje się, że Tymek spotyka Taję, ładną dziewczynę z sąsiedniej ulicy. Taja przypomina jej młodość.
Tymku, podoba mi się Taja, ale nie powiem nikomu.
Babciu, to nasz sekret. Uczę się z Tają w kolegium, po skończeniu weźmiemy się za mąż.
Niech Bóg wam błogosławi, będę za was modlić się mówi Zuzanna i błogosławi.
Na studiach w mieście Tymek nie ma babciowych rąk i domowych ciast, ale podczas wakacji rozkoszuje się jej gościną. Wychodzi na egzaminy i obronę dyplomu. Starsza kobieta, trzymając wnuka w ramionach, pyta drżącym głosem:
Więc po studiach wrócisz?
Tak, babciu, nie zostanę w mieście, choć mama nalega. Wrócę specjalistą, Taja też, weźmiemy się, zbuduję nowy dom i przyprowadzimy cię do nas. Nie zostawię cię tutaj. Wszystko będzie dobrze.
Zuzanna wie, że tak będzie. Z Tymkiem i Tają będzie żyła spokojnie i szczęśliwie, odzyskując to, co kiedyś włożyła w niego w dzieciństwie.
