Halina Stanisławska postawiła filiżankę na spodku tak gwałtownie, że herbata rozprysła się na obrus. W słuchawce wciąż brzmiał podniesiony głos sąsiadki, Beaty Kazimierskiej.
– Halinko, jak można tak postępować? Nie widzieć własnych wnuków! To przecież maluchy, co ci złego zrobiły?
– Beato, nie wtrącaj się w nie swoje sprawy – odparła Halina chłodno. – Każdy ma swoje powody.
– Jakie powody mogą być przeciw dzieciom? Zosia ma przecież tylko cztery lata, a Jaś ledwie dwa. Tęsknią za babcią.
Halina westchnęła i spojrzała przez okno. Na podwórku bawiły się dzieci sąsiadów, a ona przypomniała sobie, jak jeszcze niedawno biegały tu jej wnuki. Zosia zawsze prosiła, by bujać ją na huśtawce, a mały Jaś niezdarnie dreptał za gołębiami.
– Beato, nie mam czasu na rozmowy. Do widzenia.
Odłożyła słuchawkę i przeszła do kuchni. Na lodówce wciąż wisiały dziecięce rysunki – bazgroły kredkami, które Zosia nazywała „portretem babci”. Halina zdjęła je i wsunęła do szuflady.
Dzwonek do drzwi sprawił, że drgnęła. Przez wizjer zobaczyła syna, Krzysztofa, z torbami w rękach.
– Mamo, otwórz, proszę – poprosił zmęczonym głosem.
Halina otworzyła, ale nie ustąpiła z progu.
– Jeśli przyszedłeś znowu namawiać mnie do opieki nad dziećmi, możesz od razu zawracać.
Krzysztof postawił torby na podłogę i spojrzał na matkę.
– Mamo, co za dziecinne zachowanie? Kinga zachorowała, ma prawie czterdzieści gorączki. Muszę iść do pracy, a dzieci nie ma z kim zostawić.
– Znajdź nianię. Przecież pieniędzy wam nie brakuje.
– Jaką nianię w jeden dzień? Mamo, to twoje wnuki!
– Moje wnuki? – Halina uśmiechnęła się gorzko. – A pół roku temu, gdy wyrzucaliście mnie ze swojego mieszkania, też były moimi wnukami?
Krzysztof przetarł czoło. Tę rozmowę prowadzili już wiele razy.
– Mamo, tłumaczyliśmy. Potrzebowaliśmy przestrzeni. Czteroosobowej rodzinie w dwóch pokojach było ciasno.
– Przestrzeni? A dla mnie na starość wynajmować kąt – to norma?
– Pomagamy finansowo…
– Ta wasza pomoc to grosze! – głos Haliny stawał się coraz głośniejszy. – Dwadzieścia lat byłam w waszej rodzinie. Wychowywałam twoje dzieci, gdy ty z Kingą pracowaliście. Prałam, gotowałam, sprzątałam. A gdy dzieci podrosły i stałam się niepotrzebna – won z domu!
– Mamo, nie było innego wyjścia…
– Było! Kupić trzypokojowe lub większe. Ale nie, woleliście wydać pieniądze na samochód i wakacje w Grecji.
Krzysztof milczał. Wiedział, że matka ma rację, ale przyznać się do tego było boleśnie.
– Posłuchaj – powiedział ciszej. – Rozumiem, że postąpiliśmy nie najlepiej. Ale dzieci co są winne? Kochają cię.
– Ja też je kocham – przyznała Halina. – Dlatego nie chcę, by widziały, jak ich rodzice mnie traktują. Niech pamiętają dobrą babcię, a nie obserwują, jak mnie wykorzystujecie.
– Nie wykorzystujemy!
– Nie? To kto dzwoni co tydzień z prośbą o posiedzenie z dziećmi? Kto przyprowadza je chore, bo do przedszkola nie można? Kto zostawia na weekendy, żeby samemu odpocząć?
Krzysztof otworzył usta, ale Halina mówiła dalej:
– A gdy miesiąc temu źle się czułam z sercem, kto do mnie przyjechał? Sąsiadka Beata! Nie syn, nie synowa, a obca kobieta.
– Mamo, mamy pracę, dzieci…
– Wszyscy mają pracę i dzieci. Ale normalni ludzie o rodzicach nie zapominają.
Halina stała w drzwiach, nie wpuszczając syna do środka. Krzysztof zrozumiał, że dziś jej nie przekona.
– Dobrze – podniósł torby. – Ale to nie fair, mamo. Dzieci pytają, dlaczego babcia ich już nie kocha.
Te słowa zabolały, ale Halina się nie zachwiała.
– Wytłumacz im, że babcia zmęczyła się byciem wygodną.
Krzysztof odszedł, a Halina zamknęła drzwi i oparła się plecami. Łzy napłynęły do gardła, lecz je powstrzymała. Weszła do salonu i usiadła w kącie, gdzie kiedyś czytała Zosi bajki.
Mieszkanie wynajmowała już pół roku. Niewielkie kawalerko na obrzeżach, daleko od dawnego domu. Gospodyni była życzliwa, ale i tak było tu obco. W cudzych ścianach, wśród obcych zapachów.
A zaczęło się od tamtej rozmowy przy kolacji. Krzysztof i Kinga siedzieli naprzeciw, dzieci już spały. Mówili cicho, ale Halina wszystko słyszała ze swojego pokoju.
– Słuchaj, może czas, by twoja matka znalazła swoje mieszkanie? – zaproponowała Kinga. – Dzieci rosną, potrzebują własnych pokoi.
– Nie wiem – odpowiedział Krzysztof. – W końcu pomaga nam z dziećmi.
– Pomaga, pomaga, ale po co? Zawsze jest niezadowolona, rozpieszcza dzieci, krytykuje mnie. Wczoraj pozwoliła Zosi oglądać bajki do jedenastej, choć zabroniłam.
– Może z nią porozmawiać?
– O czym? Uważa, że jesteśmy jej coś winni. A to przecież nasze mieszkanie, nasze dzieci. Jesteśmy dorośli, sami decydujemy, jak je wychowywać.
Halina nie spała tej nocy. Rano przy śniadaniu Kinga oficjalnie poruszyła temat.
– Halino, z Krzysztofem uznaliśmy, że czas, byś znalazła osobne mieszkanie.
Halina zakrztusiła się kawą.
– Co?
– No cóż, jesteś samodzielną kobietą. A u nas zrobiło się ciasno.
– Ciasno? – powtórzyła. – A przez dwadzieścia lat nie było ciasno?
– Wtedy dzieci były małe, potrzebna była pomoc – wtrącił Krzysztof. – Teraz podrosły.
– Rozumiem. Czyli póki byłam potrzebna – mieszkałam tu. A teraz, gdy przestałam, mogę się wynieść.
– Mamo, co ty mówisz?! – oburzyHalina zamknęła oczy i w końcu pozwoliła łzom płynąć, bo zrozumiała, że czasami miłość wymaga nie tylko dawania, ale i stawiania granic.
